Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1525592

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim
z dnia 13 lutego 2014 r.
II SA/Go 1014/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Pauter.

Sędziowie WSA: Jacek Jaśkiewicz, Aleksandra Wieczorek (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2014 r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Wojewody z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia (...) r., nr (...),

II.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Uzasadnienie faktyczne

Starosta, powołując się przepisy art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c, art. 76 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 z późn. zm.), decyzją z dnia (...) maja 2013 r. nr (...) orzekł o obowiązku zwrotu przez T.K. nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 1 546,70 zł za okres od (...) lipca.do (...) września 2012 r. - w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że T.K. w dniu (...) lipca 2012 r., tj. w ciągu 14 dni od dnia zaprzestania wykonywania innej pracy zarobkowej, zarejestrował się jako osoba bezrobotna nabywając (decyzją tego organu z dnia (...) lipca r. nr (...)) prawo do zasiłku od dnia (...) lipca 2012 r. na okres skrócony o okres pobierania zasiłku przed utratą statusu bezrobotnego. Zasiłek dla bezrobotnych został wypłacony stronie przez Powiatowy Urząd Pracy - Filia za okres od (...) lipca do (...) września 2012 r., W dniu (...) września 2012 r. została wydana decyzja nr (...) o utracie przez T.K. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem (...) września 2012 r. w związku z informacją strony o podjęciu zatrudnienia.

Dalej organ! instancji wskazał, że 4 stycznia 2013 r. do Urzędu Pracy wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Oddział, dotyczące nieprawidłowości w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym wraz z informacją, iż od dnia (...) września do dnia (...) listopada 2010 r. T.K. wykonywał pracę w ramach umowy zlecenia w Urzędzie Gminy. W dniu 15 stycznia 2012 r. skarżący dostarczył zaświadczenie z Urzędu Gminy o wykonywaniu przez niego na rzecz tego podmiotu pracy na umowę zlecenia w okresie od (...) lutego do (...) listopada 2010 r.

Starosta wskazał, że w wyniku wznowienia postępowania, dokonanego w związku z informacją o wykonywaniu przez skarżącego pracy na rzecz Urzędu Gminy, decyzją z dnia (...) stycznia 2013 r. nr (...) uchylona została decyzja z dnia (...) września 2010 r. nr (...) o uznaniu za osobę bezrobotną i przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych od (...) września 2010 r. oraz orzeczono o odmowie uznania T.K. za osobę bezrobotną z dniem (...) września 2010 r. i o odmowie przyznania mu prawa do zasiłku od dnia (...) września 2010 r. z powodu wykonywania innej pracy zarobkowej w ramach umowy zlecenia.

Dalej organ I instancji wskazał, że świadczenie przyznane T.K. w dniu (...) lipca 2012 r. zostało nabyte przez niego wskutek pierwotnej rejestracji w Urzędzie Pracy w dniu (...) września 2010 r. i jest bezpośrednio związane i zależne od pierwotnego uzyskania statusu osoby bezrobotnej oraz pierwotnego uzyskania zasiłku dla bezrobotnych. W związku z powyższym w dniu (...) lutego 2013 r., po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, została wydana decyzja administracyjna nr (...) o uznaniu T.K. za osobę bezrobotną z dniem (...) lipca 2012 r. i o przyznaniu mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia (...) lipca 2012 r. oraz orzekająca o przyznaniu mu statusu bezrobotnego od dnia (...) lipca 2012 r. i o odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych od (...) lipca 2012 r. Nadto wydana została też decyzja nr (...) orzekająca, po wznowieniu postępowania, o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem (...) września 2012 r.

Mając na względzie wskazane okoliczności, Starosta stwierdził, iż konieczne stało się żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku dla bezrobotnych, które zostało wypłacone T.K. przez Powiatowy Urząd Pracy Filia w okresie (...) lipca do (...) września 2012 r., w wysokości 1 546,70 zł. Wywiódł, iż zgodnie z przepisem art. 76 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...) osoba, która pobrała nienależnie świadczenie pieniężne zobowiązana jest do jego zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, przy czym za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający pouczony był o tych okolicznościach.

W odwołaniu złożonym od tej decyzji (i kilku innych orzekających o obowiązku zwrotu pobranych świadczeń za inne wcześniejsze i późniejsze okresy) profesjonalny pełnomocnik T.K., wniósł o zmianę decyzji organu I instancji poprzez orzeczenie o braku podstaw domagania się zwrotu wypłaconych stronie świadczeń ze środków dla bezrobotnych, ewentualnie o uchylenie decyzji Starosty i przekazanie sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Pełnomocnik zarzucił:

1)

błąd w ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść decyzji - na skutek uznania, że zebrany w sprawie materiał dowody dał podstawy do stwierdzenia, iż T.K. w okresach wskazanych w decyzjach nie spełniał wymogów uznania za osobę bezrobotną i nie miał prawa do świadczeń dla takiej osoby albowiem wykonywał inną pracę zarobkową i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu społecznemu, a mianowicie wykonywał umowę zlecenia na rzecz Urzędu Gminy,

2)

niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a mianowicie tego, źe strona nie zapoznała się w należyty sposób z tzw, informacją dla osób rejestrujących się w PUP, w szczególności z tego powodu, że informacja ta nie ma charakteru dokumentu w sposób jasny wyjaśniający regulacje prawne i uwarunkowania związane z uprawnieniami bezrobotnych, a także i tego, że informacja dla osób rejestrujących się w PUP nie ma charakteru formalnoprawnego dokumentu urzędowego,

3)

naruszenie przepisów postępowania - a mianowicie art. 77 par, 1 k.p.a. na skutek nienależytego wyjaśnienia i nienależytego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy - w szczególności wskutek zaniechania obiektywnego uwzględnienia, że umowa zawarta przez stronę z Urzędem Gminy dnia (...) lutego 2010 r. nie zawierała postanowień o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu, że od umowy regulowane są składki ubezpieczeniowe, źe umowne wynagrodzenie ma wpływ na jakiekolwiek świadczenia publicznoprawne, a nadto że kwota wynagrodzenia w istocie rzeczy ma cechy "jałmużny", a nie ekwiwalentu za pracę na rzecz innego podmiotu,

4)

nieuwzględnienie przez organ orzekający, że w świadomości społecznej praca na rzecz Ochotniczej Pracy Społecznej nie jest traktowana jako działalność zarobkowa czy też jako praca zarobkowa, lecz jako swoista misja i podejmowanie działań z powołania - zwyczajowo nie ma waloru formalnego stosunku prawnego,

5)

rażące naruszenie przepisów postępowania - art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenia uzasadnienia nie spełniającego wymogu prawidłowego uzasadnienia prawnego i faktycznego, co jest szczególnie istotne w sprawach, gdzie występuje sytuacja sięgania w przeszłość i rozpoznawania okoliczności faktycznych z minionego okresu,

6)

naruszenie przepisów proceduralnych co do zasadności przesłanek ustawowych o wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem prawomocnej i ostatecznej decyzji, w szczególności bez uwzględnienia, że w dacie wydawania decyzji o świadczeniach dla osoby bezrobotnej nie funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja ZUS- u o objęciu T.K. ubezpieczeniem społecznym z tytułu realizowania umowy zlecenia na rzecz Urzędu Gminy - tym samym odwołujący się nie miał świadomości podleganiu ubezpieczeniu społecznemu w ZUS.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik wywodził, że T.K. wstecznie objęty został, tj. w wyniku wdrożonego przez ZUS postępowania, ubezpieczeniem społecznym od realizowanej na rzecz Urzędu Gminy umowy zlecenia, już po tym, jak uzyskał status bezrobotnego. Nadto pełnomocnik wywodził, że "Informacja dla osób rejestrujących się w PUP" nie ma waloru dokumentu urzędowego, jest niezrozumiała i nie zawiera wyczerpujących informacji co do powinności i uwarunkowań formalnoprawnych stawianych osobom rejestrującym się w PUP.

Wojewoda decyzją z dnia (...) sierpnia 2013 r. nr (...), powołując się przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 76 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...), które jego zdaniem mają w sprawie zastosowanie i wskazał, że pkt 1 ust. 2 odnosi się do sytuacji, w której bezrobotnemu zasadnie przyznano świadczenie pieniężne, jednak w okresie jego pobierania pojawiły się okoliczności powodujące ustanie prawa do jego otrzymania. W ocenie Wojewody taka okoliczność zaistniała w niniejszej sprawie. Pomimo bowiem, iż strona świadczyła pracę w ramach umowy zlecenia, która trwała od dnia (...) lutego do (...) listopada 2010 r. zarejestrowała się w urzędzie pracy w dniu (...) września 2010 r. składając na karcie rejestracyjnej bezrobotnego oświadczenie, że jest osobą niezatrudnioną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji został wprowadzony w błąd co do ustawowych przesłanek uznania za bezrobotnego, gdyż w dniu złożenia ww. wniosku o zarejestrowanie strona nie posiadała w istocie tego statusu, ponieważ pracowała. Dlatego też, mając na względzie treść przepisu art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia oraz orzecznictwo, m.in. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 38/13, organ II instancji stwierdził, iż w niniejszej sprawie, gdzie przedmiotem postępowania jest zwrot nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, organ I instancji nie naruszył przepisów prawa.

W oparciu o powołane orzeczenia organ odwoławczy stwierdził, że skoro strona nie jest w stanie wykazać, iż została błędnie pouczona przez pracownika urzędu pracy, to złożone przez nią w dniu rejestracji (w przedmiotowej sprawie w dniu (...) września 2010 r.) oświadczenie o niewykonywaniu żadnej pracy zarobkowej nie mogło wywołać oczekiwanych skutków jako niezgodne z prawdą, a w konsekwencji świadczenia pobrane w wyniku rejestracji uznać należy za świadczenie nienależne w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...), które podlega zwrotowi. Wojewoda wywiódł, że ustawodawca w przepisie art. 76 ust. 2 pkt 2 wskazał, że nienależnie pobrane świadczenie związane jest ze świadomym wprowadzeniem w błąd organu przyznającego świadczenie poprzez złożenie niezgodnych z prawdą oświadczeń, bądź przedłożenie świadomie dokumentów, przedstawiających stan faktyczny niezgodnie z prawdą. T.K., posiadając status osoby bezrobotnej od dnia (...) września 2010 r. oraz pobierając zasiłek dla osób bezrobotnych od dnia (...) września 2010 r., był zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w Urzędzie Gminy w okresie od (...) lutego do (...) listopada 2010 r. i z tego tytułu osiągnął przychód w wysokości 2 010 zł, od którego została odprowadzona składka na ubezpieczenie zdrowotne w pełnej wysokości. Powyższe zostało wskazane w zaświadczeniu z dnia (...) stycznia 2013 r. wystawionym przez Urząd Gminy. Okoliczność ta, stanowi zdaniem Wojewody, negatywną przesłankę uniemożliwiającą posiadanie statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia). W związku z tym organ odwoławczy uznał, że niepoinformowanie w dniu rejestracji o fakcie wykonywania innej pracy zarobkowej w ramach umowy zlecenie świadczy o tym, że strona świadomie wprowadziła urząd pracy w błąd w zakresie spełniania ustawowych przesłanek do posiadania statusu osoby bezrobotnej. W dniu rejestracji T.K. zapoznał się bowiem z oświadczeniem zawartym na stronie "C" karty rejestracyjnej, z której jednoznacznie wynikają konsekwencje posiadania statusu osoby bezrobotnej. Skarżący został prawidłowo pouczony o prawach i obowiązkach osób bezrobotnych, otrzymał również w dniu rejestracji "Informację dla osób rejestrujących się w Powiatowym Urzędzie Pracy".

W tym stanie sprawy organ II instancji uznał, że strona już w dniu rejestracji wprowadziła w błąd urząd pracy, rejestrując się jako osoba bezrobotna pomimo, iż od dnia lutego 2010 r. wykonywała pracę w ramach umowy zlecenia. Do obowiązków osoby chcącej się zarejestrować się w charakterze bezrobotnego należy powiadamianie urzędu pracy o wszelkich okolicznościach mogących mieć wpływ na możliwość uzyskania statusu bezrobotnego. T.K. tego nie uczynił i w dniu rejestracji nie spełniał określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia warunków niezbędnych do nabycia statusu osoby bezrobotnej. Wypłacone stronie świadczenie jest zatem świadczeniem nienależnym zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy i podlega zwrotowi zgodnie z art. 76 ust. ustawy, tj. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda wyjaśnił, że sprawa pozbawienia T.K. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Starosty Powiatu z dnia (...) stycznia 2013 r., w której organ w wyniku wznowienia postępowania uchylił decyzję z dnia (...) września 2010 r. uznającą T.K. za osobę bezrobotną oraz przyznającą prawo do zasiłki od dnia (...) września 2010 r. i odmówił uznania strony za osobę bezrobotną z dniem (...) września 2010 r. oraz odmówił przyznania prawa do zasiłku od dnia (...) września 2010 r. Za niezasadne organ II instancji zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego.

W jednobrzmiącej skardze złożonej na 7 decyzji Wojewody (rozdzielonej do odrębnego rozpoznania), działający osobiście T.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i o umorzenie postępowania w sprawie.

Rozstrzygnięciu organu odwoławczego zarzucił, że przy wydawaniu decyzji nie uwzględniono tego, że:

1)

w chwili zawierania umów zlecenia nie miał świadomości i wiedzy o podleganiu z tytułu ich zawarcia obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu,

2) Urząd Gminy, który zlecał skarżącemu umowy nie poinformował go, że zgłosi go do ubezpieczenia społecznego,

3) Urząd Gminy nie dokonywał samodzielnie zgłoszenia skarżącego do ubezpieczenia społecznego, nastąpiło to post fatum wskutek czynności kontrolnych ZUS-u,

4)

nie było zamiarem skarżącego ani wprowadzanie kogokolwiek w błąd, ani bezzasadne uzyskiwanie środków finansowych ze źródeł Urzędu Pracy,

5)

wypełnianie różnych dokumentów Urzędzie Pracy ma charakter niejako mechaniczny i automatyczny - urzędnik wskazuje, w których miejscach należy złożyć podpis - nie udziela dalej idących pouczeń lub informacji, Nadto zarzucił:

6)

bezzasadne uznanie, że skarżący był zatrudniony na podstawie umowy zlecenia w sytuacji, gdy zatrudnionym może być tylko pracownik w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy; on natomiast realizował umowę zlecenia, ale bez świadomości tego, że wykonywanie tego rodzaju działalności pozostaje w sprzeczności z faktem zarejestrowania w Urzędzie Pracy i pobierania z tego tytułu środków dla osób bezrobotnych,

7)

nieuwzględnienie przez Wojewodę, a wcześniej przez Starostę, że nie był we właściwy sposób zapoznany z tzw. informacją dla osób rejestrujących się w PUP oraz tego, że ten dokument nie ma charakteru formalnoprawnego dokumentu urzędowego,

8)

pominięcie przez organy orzekające faktu, że umowa z Urzędem Gminy nie zawierała postanowień stanowiących o tym, że z tego tytułu skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu, że od umowy obowiązują składki ubezpieczeniowe na ZUS, że kwoty zarobku uzyskiwanego w UG nie przekraczały granicy z ustawy o promocji zatrudnienia,

9)

nieuwzględnienie zasady ochrony praw nabytych oraz tego, że świadczenia pobierane z Urzędu Pracy zostały przez skarżącego na bieżąco konsumowane.

Ponadto skarżący zarzucał, że doszło do naruszenia procedury co do możliwość wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem prawomocnej ostatecznej decyzji oraz uchybienia co do kompetencji - wydania decyzji przez kierownika Oddziału PUP - bez wykazania dokumentu, z którego wynika kompetencja do orzekania w tego typu sprawach w imieniu Starosty.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu jednakże z przyczyn innych niż w niej podniesione.

Wstępnie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem (kryterium legalności). W myśl zaś przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do przepisu art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Podstawą orzekania sądu administracyjnego są akta sprawy administracyjnej (art. 133 § 1 p.p.s.a.). Sprawowana przez sąd administracyjny wg przytoczonych zasad kontrola dokonywana jest przy tym według stanu prawnego i faktycznego sprawy, istniejącego w dniu podjęcia przez organ kontrolowanego aktu.

Kontrola sądowoadministracyjna zaskarżonej decyzji Wojewody, dokonana według wskazanego wyżej kryterium legalności i w granicach rozpoznawanej sprawy wykazała, że decyzja ta jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem prawa o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Przedmiotem zaskarżenia pozostawała w niniejszej sprawie decyzja Wojewody, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o nałożeniu na skarżącego obowiązku zwrotu zasiłku dla bezrobotnych pobranego za okres od (...) lipca do (...) września 2012 r. w kwocie 1546,70 zł, które to świadczenie organy obu instancji uznały za świadczenie nienależne.

Wskazany przedmiot zaskarżenia, a tym samym i przedmiot rozstrzygnięcia dokonanego przez organy oznacza, iż w rozpoznawanej sprawie przepisy dotyczące przyznania statusu bezrobotnego, czy też utraty tego statusu, nie miały zastosowania, gdyż kwestia ta została rozstrzygnięta, wydaną po wznowieniu postępowania, ostateczną decyzją Starosty z dnia (...) lutego 2013 r., nr (...) uchylającą decyzję nr (...) o uznaniu T.K. za osobę bezrobotną z dniem (...) lipca 2012 r. i o przyznaniu mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia (...) lipca 2012 r. oraz orzekającą o przyznaniu mu statusu bezrobotnego od dnia (...) lipca 2012 r. i o odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych od (...) lipca 2012 r. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych sprawy postanowieniem z dnia (...) kwietnia 2013 r. nr (...) Wojewoda stwierdził uchybienie terminu do złożenia odwołania od tej decyzji. Faktem zaś znanym Sądowi orzekającemu z urzędu pozostaje, iż postanowienie to nie było przedmiotem skargi do sądu administracyjnego.

Kontrola sądowa legalności działania organu administracji publicznej wywołana skargą na decyzję Wojewody z dnia (...) sierpnia 2013 r. nie dotyczy aktów podjętych przez Starostę w prowadzonych postępowaniach wznowieniowych, ale wydanych w nowej sprawie administracyjnej tj. postępowania w przedmiocie zobowiązania skarżącego do zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres (...) lipca - (...) września 2012 r.

Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że w przekazanych sądowi aktach administracyjnych sprawy brak jest, wbrew treści art. 61par. 4 k.p.a., zawiadomienia skarżącego o wszczęciu z urzędu przez Starostę postępowania w sprawie nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, co było obowiązkiem organu zważywszy na fakt, iż sprawa ta stanowiła odrębne postępowanie od wywołanego postanowieniem o wszczęciu postępowania wznowieniowego, Podstawę materialnoprawną decyzji zobowiązującej osobę bezrobotną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (np. zasiłku dla bezrobotnych) stanowi przepis art. 76 ust. 1 ust. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...). Zgodnie z ust. 1 art. 76 powołanej ustawy (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania kontrolowanej decyzji Wojewody) osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl ustępu 2 powołanego przepisu za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się:

1)

świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach;

2)

świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie;

3)

zasiłek, stypendium lub inne świadczenie pieniężne finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który nabyła prawo do emerytury, świadczenia przedemerytalnego, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku macierzyńskiego, zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78;

4)

koszty szkolenia, w przypadku określonym w art. 41 ust. 6;

4a) koszty przygotowania zawodowego dorosłych, w przypadku określonym w art. 53h ust. 1;

5)

zasiłek wypłacony za okres, za który, w związku z orzeczeniem sądu, wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę;

6)

świadczenie pieniężne wypłacone z Funduszu Pracy za okres po śmierci uprawnionego;

7)

świadczenie przedemerytalne wypłacone w kwocie zaliczkowej, jeżeli organ rentowy odmówił wydania decyzji ustalającej wysokość emerytury w celu ustalenia wysokości świadczenia przedemerytalnego.

Analiza, utrzymanej w mocy przez organ II instancji, decyzji Starosty z dnia (...) maja 2012. r. wskazuje, iż organ I instancji jako podstawę materialnoprawną swego rozstrzygnięcia przyjął przepis art. 76 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...). Decyzja ta zresztą nie zawiera żadnego uzasadnienia dla zastosowanej podstawy prawnej. Stanowisko organu I instancji sprowadza się przy tym w istocie do przekonania o istnieniu swoistego automatyzmu, który w sytuacji wydania - w wyniku wznowienia postępowania - decyzji uchylającej decyzję ostateczną o uznaniu za osobę bezrobotną oraz o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych i orzeczenia - po ponownym rozpoznaniu sprawy - o przyznaniu statusu bezrobotnego i odmowie prawa do zasiłku, prowadzi do uznania pobranego (na podstawie uchylonej decyzji) świadczenia za nienależne.

Z kolei organ odwoławczy w podstawie prawnej swego rozstrzygnięcia z dnia (...) sierpnia 2013 r. powołał przepis art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy, zaś w jej uzasadnieniu "potwierdzając właściwe zastosowanie przepisów prawa przez organ I instancji", powoływał, jako podstawę uznania pobranego przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych za okres (...) lipca - (...) września 2012 r. za świadczenie nienależne, przemiennie przepis art. 76 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy. Ostatecznie Wojewoda, analizując okoliczności sprawy, wysnuł wniosek o wprowadzeniu przez skarżącego w błąd urzędu pracy przez zatajenie w dniu rejestracji (tekst jedn.: (...) września 2010 r.) w charakterze bezrobotnego, faktu wykonywania od (...) lutego 2010 r. innej pracy zarobkowej w postaci umowy zlecenia z urzędem Gminy, w sytuacji gdy był pouczony o prawach i obowiązkach bezrobotnego, co wypełnia dyspozycję art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...).

Tym samym wskazać należy, że organy obu instancji powołały odmienne przesłanki uznania pobranego przez skarżącego zasiłku za nienależne świadczenia, przy czym organ odwoławczy nie odniósł się do przesłanki przywołanej przez organ pierwszej instancji i nie podał przyczyn jej nieuwzględnienia, jak również nie wskazał, jakimi kierował się motywami powołując odmienną niż organ pierwszej instancji przesłankę i podstawę materialnoprawną decyzji, co stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1, 107 § 3 oraz 11 k.p.a.

Analizując uregulowaną w przepisie art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...) instytucję nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych w zakresie intencji ustawodawcy co do jej wprowadzenia jak i uprawnienia organu do żądania jego zwrotu (ust. 1 art. 76), w tym także elementów konstrukcyjnych tej instytucji, podnosi się, że istotną cechą nienależnego świadczenia jest zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała, co do faktu, że jej się ono nie należy. Wskazuje się przy tym, że celem wprowadzenia tego rodzaju rozwiązań było wyposażenie organów zatrudnienia w uprawnienie do żądania zwrotu pobranego świadczenia co do okresów, w których bezrobotny osiągał dochody z innych źródeł. Powyższe uprawnienie organów powinno dotyczyć także okresów, w których dana osoba nie mogła być uznana za osobę uprawnioną do uzyskania statusu osoby bezrobotnej (vide: wyrok WSA w Szczecinie z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. I! SA/Sz 1288/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 czerwca 2007 r., sygn. IV SA/Po 386/06, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. IV SA/Wr 234/07 oraz wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 listopada 2006 r., sygn. III SA/Gd 492/06 i z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn. SA/Gd 40/08 - baza orzeczeń nsa.gov.pl).

Odnosząc się do stanowiska organów obu instancji w zakresie wskazywanych przez nie podstaw prawnych uznania pobranego przez skarżącego zasiłku za okres (...) lipca - (...) września 2012 r. za świadczenie nienależne, wskazać należy, że prawidłowa wykładnia art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia (...) nakazuje przyjąć, że odnosi się on do świadczenia, które jest bezrobotnemu wypłacane, pomimo ustania prawa do jego pobierania. Przepis ten odnosi się zatem do sytuacji, w której bezrobotnemu zasadnie przyznano świadczenie pieniężne, jednak w okresie jego pobierania pojawiły się okoliczności powodujące ustanie prawa do jego otrzymywania (vide: wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2012 r. sygn. I OSK 2317/11- lex nr 1264711). Chodzi zatem o sytuacje gdy bezrobotny będąc, prawidłowo pouczony o okolicznościach mających wpływ na prawo do pobieranego świadczenia, mimo ich zaistnienia w okresie pobierania go, nie powiadania o tym urzędu pracy.

Natomiast o świadczeniu nienależenie pobranym w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, można mówić w sytuacji, gdy strona w momencie zgłoszenia się do urzędu pracy w celu uzyskania statusu bezrobotnego i przysługujących z tego tytułu świadczeń, będąc świadoma - w wyniku udzielonego jej pouczenia - prawnego znaczenia określonych faktów oraz okoliczności decydujących o uznaniu za osobę bezrobotną, czyli taką osobę, której w związku z przyznaniem statusu bezrobotnego przysługują określone w ustawie świadczenia jak też zasad odpowiedzialności w przypadku nieuprawnionego korzystania ze świadczeń przysługujących osobom uznanym za bezrobotne - okoliczności lub fakty te zataja lub oświadcza nieprawdę.

W obu omawianych przypadkach nienależnie pobranego świadczenia okoliczności istotne z punktu widzenia prawa do świadczeń odnosić się muszą do okresu jego pobierania.

Jak wynika z decyzji organów obu instancji przyczyną nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu zasiłku dla bezrobotnych, pobranego za okres od (...) lipca do (...) września 2012 r. pozostawał zatajony przez skarżącego fakt wykonywania przez niego, w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej przyznanego decyzją Starosty z dnia (...) września 2010 r., nr (...), innej pracy zarobkowej tj. w ramach zawartej umowy zlecenia z Urzędem Gminy w okresie od (...) lutego do (...) listopada 2010 r.

Należy mieć jednak na uwadze, iż w dacie zgłoszenia się przez skarżącego do urzędu pracy w dniu (...) lipca 2012 r. jak i w okresie do (...) września 2012 r. tj. w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych skarżący (który organy uznały za świadczenie nienależnie pobrane) nie wykonywał już pracy na rzecz Urzędu Gminy, gdyż miało to miejsce od (...) lutego do (...) listopada 2010 r. Zatem w karcie rejestracyjnej bezrobotnego (część C1), podpisanej (...) lipca 2012 r., T.K. zgodnie z prawdą oświadczył, iż nie wykonuje innej pracy zarobkowej, skoro okres umowy zlecenia z Urzędem Gminy już upłynął. Tym samym też w odniesieniu do okresu (...) lipca - (...) września 2012 r. w przypadku skarżącego nie wystąpiła sytuacja jednoczesnego pobierania świadczenia w postaci zasiłku dla bezrobotnych oraz osiągania dochodów z tytułu umowy zlecenia.

Należy mieć bowiem na uwadze, iż jak wynika z akt administracyjnych, w stosunku do skarżącego toczyło się kilka odrębnych postępowań administracyjnych w przedmiocie uznania go za osobę bezrobotną i przyznania zasiłku dla bezrobotnych.

Kwestia nieujawnienia przez T.K. faktu wykonywania umowy zlecenia w okresie od (...) lutego do (...) listopada 2010 r. na rzecz Urzędu Gminy może być odnoszona do jego rejestracji w charakterze bezrobotnego, dokonanej decyzją Starosty z dnia (...) września 2010 r., nr (...) o uznaniu za osobę bezrobotną i przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych od (...) września 2010 r. W konsekwencji też ocena, czy doszło do pobrania przez skarżącego nienależnego świadczenia w rozumieniu przepisu art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia (...) odnoszona być może do zasiłku dla bezrobotnych pobranego w okresie trwania umowy zlecenia zawartej z Urzędem Gminy czyli w okresie od (...) września do (...) listopada 2010 r. Każde następne zgłoszenie się skarżącego do urzędu pracy z zamiarem zarejestrowania się w charakterze bezrobotnego i uzyskania zasiłku dla bezrobotnych powodowało wszczęcie nowego postępowania administracyjnego w przedmiocie uznania go za osobę bezrobotną i przyznania zasiłku dla bezrobotnych. W tych postępowaniach skarżący uzyskiwał pouczenie o okolicznościach mających wpływ na nabycie prawa do zasiłku i obowiązany był złożyć oświadczenia o ich istnieniu wg stanu aktualnego na datę każdej kolejnej rejestracji. Kolejne postępowania dotyczyły zaś okresów przypadających już upływie czasookresu obejmującego zlecenie na rzecz Urzędu Gminy. W konsekwencji zatem w rozpoznawanej sprawie nie zachodziły okoliczności uzasadniające żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, określone w art. 76 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy promocji zatrudnienia.

Wywody organu I instancji co do tego, że świadczenie przyznane T.K. w dniu (...) lipca 2012 r. zostało nabyte przez niego wskutek pierwotnej rejestracji w Urzędzie Pracy w dniu (...) września 2010 r. i jest bezpośrednio związane i zależne od pierwotnego uzyskania statusu osoby bezrobotnej oraz pierwotnego uzyskania zasiłku dla bezrobotnych odnosić się powinny do aktów wydanych w postępowaniach wznowieniowych. W tych bowiem postępowaniach Starosta powinien rozważać jak kwestia ujawnienia nowej okoliczności (wykonywania zatrudnienia w okresie od (...) lutego do (...) listopada 2010 r. tj. w okresie częściowo pokrywającym się z okresem posiadania statusu bezrobotnego i pobierania zasiłku dla bezrobotnych, przyznanego decyzją z dnia (...) września 2009 r.) rzutuje na możliwość uzyskania przez skarżącego statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku w tym okresie, jak i w okresach w których status ten i zasiłek były przyznawane kolejnymi decyzjami.

Natomiast w postępowaniu dotyczącym obowiązku zwrotu przez T.K. pobranego za okres od (...) lipca do (...) sierpnia 2012 r. zasiłku dla bezrobotnych jako świadczenia nienależnego - w kontekście regulacji art. 76 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy promocji zatrudnienia (...) - rzeczą organu było zbadanie okoliczności uzasadniających żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (złożenie nieprawdziwego oświadczenia lub sfałszowanych dokumentów, inne świadome wprowadzenie w błąd). Takie zaś okoliczności zaś ani na dzień rejestracji ani w odniesieniu do zasiłku pobranego za okres od (...) lipca do (...) września 2012 r. nie wystąpiły.

Odnosząc się do zarzutów skargi uznać należało, iż pozostawały one nieuzasadnione. Skarżący bowiem, kwestionując zasadność zaskarżonej decyzji, odnosił się do okoliczności pozostających poza przedmiotem postępowania lub nie mających znaczenia dla meritum rozpoznawanej sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji. Rozstrzygnięcie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia wyroku (pkt II) oparte zostało o przepis art. 152 powołanej ustawy.

------SA/Go 1014/13

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.