Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723441

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 4 września 2019 r.
II SA/Gl 523/19
Cel świadczenia pielęgnacyjnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Łucja Franiczek.

Sędziowie WSA: Elżbieta Kaznowska, Edyta Kędzierska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2019 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) r. Burmistrz T. odmówił skarżącej E. L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem - D. L. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą, decyzją z dnia (...) r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie organu I instancji zostało wszczęte na wniosek strony z dnia (...) r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad D. L. ur. (...) r. Do akt dołączono: orzeczenie z dnia (...) r. Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G., mocą którego D. L. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe oraz orzeczenie lekarza Orzecznika ZUS z dnia (...) r. stwierdzające, iż D. L. jest całkowicie niezdolny do pracy do (...) r. i niezdolny do samodzielnej egzystencji do (...) r. Akta sprawy zawierają wywiad środowiskowy ze stroną z którego wynika, że strona mieszka i wspólnie gospodaruje z niepełnosprawnym ojcem D. L. (rozwiedzionym) oraz młodszą siostrą K. lat (...). Strona jest uczennicą (...) Liceum Ogólnokształcącego w G., przedstawiła pracownikowi socjalnemu swój plan zajęć w szkole, przedstawiła jak wygląda dojazd do szkoły (samochodem; z babcią do P. a następnie z kimś z dalszej rodziny lub znajomych albo z matką koleżanki z klasy do G.), dojazd zajmuje ok. 35 minut w jedną stronę, nie ma dodatkowych zajęć, od (...) r. nie bierze udziału w wolontariacie, jest w trakcie zdobywania prawa jazdy. Warunki mieszkaniowe są następujące; na parterze domu znajduje się pokój D. L. i E. L., na piętrze zamieszkuje matka D. L. i młodsza siostra strony K. Według oświadczenia E. L. sprawuje nad ojcem całodobową opiekę. Natomiast w trakcie zajęć lekcyjnych opiekuje się ojcem za pomocą urządzeń elektronicznych (w ten sposób utrzymują kontakt).

Następnie organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności-jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ podkreślił, że E. L., będąc uczennicą (...) Liceum Ogólnokształcącego im. (...) w G. uczestniczyła w zajęciach w szkole (co wynika z przeprowadzonego postępowania i zaświadczenia wychowawcy klasy do której uczęszcza). Organ stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodjęcie konkretnej możliwości zatrudnienia przez osobę ubiegającą się o to świadczenie jest podstawowym warunkiem jego przyznania. Z akt sprawy wynika, że strona jest uczennicą klasy (...) i zakres jej obowiązków obejmuje uczestniczenie w zajęciach, to znaczy, że w tych godzinach (gdy uczestniczyła w zajęciach) nie mogła sprawować opieki nad ojcem.

Organ podniósł, że strona będąc uczennicą liceum, ma z tym związane obowiązki, z których musi się wywiązać. Natomiast według art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne jest związane ze stałą opieką nad osobą niepełnosprawną, w tym przypadku ojcem (zaliczonym przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G., na mocy orzeczenia z dnia (...) r.) do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, a w sytuacji strony nie można stwierdzić, że na co dzień opiekuje się ojcem. Wobec tego organ stwierdził, że strona nie wykazała, iż spełnia warunki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca podniosła, że uzasadnienie decyzji jest sprzeczne z obowiązującym prawem i niezgodne z ustawą o świadczeniach rodzinnych, a dokładnie z przepisami dotyczącymi warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, zawiera błędy formalne. Dodała, że decyzja jest niezgodna z zasadami współżycia społecznego, a ośrodki pomocy społecznej, w tym także w T., powinny być szczególnie uczulone na kwestię przestrzegania zasad współżycia społecznego co do samotnych rodziców niepełnosprawnych i chorych, a pozostających nieprzerwanie w niedostatku. Podkreśliła, że w jej rodzinie zachodzi taka sytuacja, bo jedynymi dochodami są; renta jej ojca w kwocie 1250 zł (łącznie z dodatkiem pielęgnacyjnym) i świadczenia z funduszu alimentacyjnego na skarżącą i jej (...) siostrę (łącznie 900 zł). Ponadto skarżąca podtrzymała argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Podniosła, że sprawuje opiekę nad ojcem nieprzerwanie i spełnia wymóg zawarty w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreśliła, że wbrew temu, co twierdzi S.K.O, nauka w szkole (w jej przypadku do (...) r.) nie jest przeszkodą do podjęcia pracy w godzinach popołudniowych i wieczornych oraz w weekendy, a ponieważ jej rodzina pozostaje w niedostatku, brakuje im środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jest zmuszona podjąć pracę w wyżej wymienionym czasie (jest bardzo dużo ofert pracy w tych godzinach i w weekendy). Niestety w związku z koniecznością zapewnienia opieki ojcu niezdolnemu do samodzielnej egzystencji, jest zmuszona do niepodejmowania pracy, rezygnacji z podjęcia pracy. Wskazała, że wykładnia pojęcia niepodejmowania pracy zarobkowej "musi odbywać się przez pryzmat celu jakiemu świadczenie pielęgnacyjne służy" - między innymi temu, iż to świadczenie ma zrekompensować osobie wymagającej opieki i osobie tę opiekę sprawującą, zarobek i wydatki związane z koniecznością zapewnienia tej opieki.

W związku z powyższym wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 21 maja 2019 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał wnioski i twierdzenia zawarte w skardze złożonej przez skarżącą. Podniósł zarzut naruszenia przez organ prawa materialnego poprzez błędną interpretację art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na przyjęciu, że świadczenie pielęgnacyjne jest związane wyłącznie z nieprzerwaną i czynną opieką nad osobą niepełnosprawną, a w konsekwencji na ustaleniu, że skarżąca nie wykazała, iż czynnie przez całą dobę opiekuje się niepełnosprawnym ojcem, a zatem, że spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto zarzucił, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, polegającego na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.

Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę oraz stanowisko i wnioski zawarte w piśmie z dnia 21 maja 2019 r.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad jej ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że skarżąca jest uczennicą szkoły średniej - klasy (...) i w związku z tym stwierdził, że nie został spełniony warunek przyznania wnioskowanego świadczenia, jakim jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.).

Przepis art. 17 ust. 1 tej ustawy wymienia osoby, którym przysługuje uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i są nimi;

1) matka albo ojciec;

2) opiekun faktyczny dziecka;

3) osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej;

4) inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie wynika, że w dacie wydania obydwu decyzji skarżąca była uczennicą liceum. W związku z tym organ I instancji podniósł, że niepodejmowanie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej było spowodowane nauką w trybie dziennym (i dodał, że strona nie przeszła na tryb nauki indywidualny bądź wieczorowy).

Stwierdzenia te podzielił organ odwoławczy i trafnie podkreślił w uzasadnieniu decyzji, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest podstawowym warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia.

Jednocześnie podkreślenia wymagało, że - wbrew błędnemu rozumowaniu organu - nie miało istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ustalenie, ile godzin w każdym dniu nauki szkolnej, skarżąca przebywała poza domem w związku z kontynuacją kształcenia w trybie dziennym.

Okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne nie przebywa przez całą dobę w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki, nie wyklucza tego, że sprawuje opiekę nad tą osobą. Nie ulega przecież wątpliwości, że nie w każdej sytuacji sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wiąże się z koniecznością przebywania bez przerwy z tą osobą.

Jednym zaś z warunków niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, określonych w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy jest to, że wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Podstawowe znaczenie ma zatem to, czy w sprawie są podstawy do stwierdzenia, że skarżąca zrealizowała wymieniony warunek. W ocenie Sądu okoliczność, że skarżąca była w dacie decyzji uczennicą szkoły średniej, kształcącą się w trybie dziennym, wyklucza możliwość przyjęcia, że zrezygnowała lub nie podjęła zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Natomiast świadczenie pielęgnacyjne zostało wprowadzone do systemu zabezpieczenia społecznego w celu skompensowania osobom wymienionym w cytowanym wyżej przepisie, całkowitego braku możliwości zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lub całkowitej rezygnacji z nich) wynikającego ze sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Tylko w takiej bowiem sytuacji, zrealizowany jest ustawowy warunek niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z nich, a zatem warunek ten - wbrew błędnemu przekonaniu skarżącej - nie jest spełniony w razie utraty części możliwości uzyskiwania zarobku, o jakiej mowa w skardze, tj. z wykonywania pracy, którą skarżąca mogłaby podjąć po szkole - jak podniosła w skardze - "w godzinach wieczornych i w weekendy".

Zawarty w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunek rezygnacji lub niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest zrealizowany - co wynika z treści tego przepisu - tylko wówczas, gdy wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zatem jeśli częściowo wykorzystuje możliwości zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, np. w niepełnym wymiarze czasu pracy albo w godzinach wieczornych lub nocnych, bądź w weekendy, to wówczas warunek ten nie jest spełniony i świadczenie nie przysługuje. Podobnie - warunek ten nie jest spełniony, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się uczeń szkoły średniej, kształcący się w trybie dziennym, powołujący się na utratę możliwości wykonywania pracy zarobkowej po szkole - w godzinach wieczornych lub w soboty i niedziele. Jest to bowiem powoływanie się na częściową utratę możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Sytuacja ta jest zatem analogiczna do częściowej rezygnacji - z powodu opieki nad osobą niepełnosprawną - z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której była mowa wyżej.

W związku z powyższym prawidłowe było stwierdzenie przez organy obydwu instancji, że w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczący niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Z tego powodu zasadnie organy odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślenia bowiem wymagało, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenie kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej, która została przedstawiona w odwołaniu, a następnie w skardze.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, dodać należało, że nie miało istotnego znaczenia dla zgodności z prawem rozstrzygnięcia wydanego w sprawie, dokonywanie przez organy ustaleń w zakresie tego, ile godzin w każdym dniu nauki szkolnej, skarżąca przebywała poza domem w związku z kontynuacją kształcenia w trybie dziennym. Jak już bowiem była o tym mowa wyżej - okoliczność, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne nie przebywa przez całą dobę w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki, nie wyklucza tego, że sprawuje opiekę nad tą osobą. Wnioski organu dotyczące tego zagadnienia, nie były zatem prawidłowe, jednakże nie miało to wpływu na wynik sprawy, gdyż wydane rozstrzygnięcie o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia jest zgodne z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.