Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2695845

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 5 czerwca 2019 r.
II SA/Gl 383/19
Przepisy, które należy stosować po uruchomieniu postępowania nadzwyczajnego w formie wznowienia postępowania. Zaliczenie osób do „rodziny” w rozumieniu przepisów ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów a kwestia prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska.

Sędziowie: NSA Bonifacy Bronkowski, WSA Stanisław Nitecki (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Prezydent Miasta Z. postanowieniem z (...) r. Nr (...) wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 1 i art. 150 Kodeksu postępowania administracyjnego wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia A. P. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na E. P. w okresie świadczeniowym 2012/2013 zakończonego ostateczną decyzją administracyjną tego organu z (...) r. Nr (...).

Wskazany powyżej organ decyzją z (...) r. (...) wydaną na podstawie art. 2 pkt 4 i 12, art. 9 i art. 8 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228), art. 9 ustawy z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1359), art. 3 pkt 1 lit.a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) i art. 104 oraz art. 151 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekło uchyleniu swojej decyzji (...) r. Nr (...) w sprawie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na E. P. w okresie od 1 kwietnia 2013 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 500 zł miesięcznie i po ponownym rozpatrzeniu wniosku odmówił przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz wyżej wskazanej osoby uprawnionej. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przywołał wpierw treść przepisów, które legły u podstaw podjętego rozstrzygnięcia, a następnie przedstawił stan faktyczny w sprawie. Organ ten zaznaczył, że jak skarżąca występowała z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia przedstawiała, że rodzina składa się z dwóch osób, w tym jednego dziecka, jednakże (...) r. organ uzyskał z Urzędu Stanu Cywilnego w Z. informację, że skarżąca od 26 maja 2006 r. pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem (...). We wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenia skarżąca oświadczyła pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych informacji, że jej stan cywilny to panna. Dysponując tymi informacjami organ przeprowadził postępowanie i mocą pierwszej decyzji z (...) r. przyznał jej stosowne świadczenie. Po ujawnieniu się okoliczności odnoszącej się do stanu cywilnego skarżącej organ wznowił postępowanie i przeprowadzono ponowne postępowanie zmierzające do ustalenia, czy skarżącej przysługuje wnioskowane świadczenia. W ramach tego postępowania wezwano skarżącą do uzupełnienia informacji o sytuację dochodową męża jak również umożliwiono jej zapoznanie się z aktami sprawy. Z uwagi na nie przedłożenie przez skarżącą informacji dotyczących sytuacji dochodowej męża organ uznał, że nie dysponuje możliwością ustalenia sytuacji dochodowej rodziny, a z uwagi na to, że kryterium dochodowe jest jednym z elementów warunkujących możliwość otrzymania tego świadczenia, odmówiono przyznania wnioskowanego świadczenia. W końcowej części uzasadnienia organ pierwszej instancji wskazał, że z uwagi na treść art. 9 ustawy z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1359) orzeczono w oparciu o unormowania obowiązujące do 31 grudnia 2015 r.

Z decyzją tą nie zgodziła się skarżącą, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i podniosła, że jest ona dla niej krzywdząca. W odwołaniu tym podkreśliła, że w związku małżeńskim jest jedynie formalnie, natomiast nigdy z mężem nie stanowiła rodziny i obecnie nie ma z nim kontaktu i nie wie gdzie on przebywa. Zaznaczyła, że przed Sądem Rejonowym w Z. prowadzone jest postępowanie o zaprzeczenie ojcostwa męża względem jej dzieci.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z (...) r. nr (...) wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołał treść art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a w dalszej kolejności treść art. 145 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie wyczerpane zostały przesłanki wznowienia postępowania i organ pierwszej instancji zasadnie podjął takie działania. Organ ten dokonał oceny działań organu pierwszej instancji jak również procesu myślowego związanego z ustalonym stanem faktycznym i obowiązującymi przepisami prawa i podzielił stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji, że z uwagi na to, iż kryterium dochodowe jest jednym z warunków otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to niemożność ustalenia dochodu rodziny jest przesłanką wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się skarżąca, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i wskazała, że nie zgadza się z uzasadnieniem decyzji wydanej przez organ odwoławczy. W jej ocenie organy administracji winny rozpatrzeć jej sytuację w sposób zindywidualizowany, uwzględniając jej specyficzną sytuację. Podkreśliła, że poza ukryciem faktu pozostawania w związku małżeńskim reszta informacji była prawdziwa i oddaje sytuację materialną jej i jej rodziny. W końcowej części zaznaczyła, że organ administracji w swoim rozstrzygnięciu winien kierować się faktami, a nie wyłącznie przepisami obowiązującego prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) wykazała bowiem, że rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. Nr 1302) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że w niniejszej sprawie skarżąca poza wyrazem niezadowolenia nie zamieściła w osobistej skardze żadnych zarzutów natury prawnej. Przybliżyła jedynie swoją sytuację osobistą i dochodową oraz wskazała, że z mężem od przyjazdu do Polski nie utrzymuje kontaktu i nie wie gdzie przebywa.

W rozpatrywanej sprawie kontroli tutejszego Sądu poddane zostały decyzje wydane w ramach postępowania nadzwyczajnego, a mianowicie po wznowieniu postępowania administracyjnego. Organ pierwszej instancji mocą decyzji z (...) r. przyznał skarżącej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej w okresie od 1 kwietnia 2013 r. do 30 września 2013 r. w wysokości 500 zł miesięcznie. We wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia z 16 kwietnia 2013 r. skarżąca w rubryce stan cywilny wpisała panna. W następstwie ujawnienia się informacji, że skarżąca od 2006 r. nie jest panną, lecz mężatką organ pierwszej instancji postanowieniem z (...) r. wznowił postępowanie w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Podkreślić należy, że stan faktyczny w sprawie nie budzi żadnych wątpliwości i skarżąca co do ustaleń faktycznych poczynionych przez organ pierwszej instancji nie zgłasza żadnych zastrzeżeń. Powyższe ustalenie znalazło potwierdzenie w kontroli przeprowadzonej przez Sąd z urzędu, a tym samym problematyka stanu faktycznego nie wymaga już dodatkowej analizy.

Jak zostało powyżej zaznaczone postanowieniem z (...) r. organ pierwszej instancji wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną tegoż organu z (...) r. Na wstępie przyjdzie zauważyć, że organ administracji pierwszej instancji wszczął postępowanie i zostało ono zakończone ostateczną decyzją przez organ odwoławczy przed upływem terminu 5 lat od dnia podjęcia decyzji pierwszej decyzji w rozpoznawanej sprawie. Oznacza to, że nie upłynął okres uprawniający organ administracji publicznej do wznowienia postępowania i do orzeczenia w sprawie.

W tym miejscu rozważenia wymaga stan normatywny, który w ramach wznowienia postępowania ma być zastosowany. Zauważyć należy, że w przypadku uruchomienia postępowania nadzwyczajnego w formie wznowienia postępowania organ administracji obowiązany jest stosować przepisy obowiązujące w momencie prowadzenia postępowania wznowieniowego. W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji dostrzegł brzmienie art. 9 ustawy z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1359) Po myśli tego przepisu do spraw wszczętych przed 1 stycznia 2016 r. i nie zakończonych przed wskazanym dniem, zastosowanie mają przepisy dotychczasowe. Przyjdzie zauważyć, że przepis ten ma charakter lex specialis i posiada on pierwszeństwo przed regulacjami o charakterze generalnym. W polu widzenia należy mieć to, że niniejsze postępowanie nie jest postępowaniem zwykłym zmierzającym do rozpoznania wniosku skarżącej, lecz jest postępowaniem nadzwyczajnym, prowadzonym po wznowieniu postępowania zakończonego decyzją ostateczną przyznająca skarżącej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Po wznowieniu postępowania organ administracji publicznej prowadzi postępowanie w oparciu o przepisy obowiązujące w dniu podejmowania przez niego decyzji w ramach wznowionego postępowania. W świetle powyższego rodzi się pytanie czy przywołany powyżej art. 9 ustawy z 10 lipca 2015 r. ma zastosowanie wyłącznie do postępowań prowadzonych w trybie zwykłym, czy też przenosi się na tryby nadzwyczajne. Na tak postawione pytanie przyjdzie udzielić odpowiedzi negatywnej, ponieważ we wskazanym przepisie stanowi się wyraźnie, że ma on zastosowanie do spraw wszczętych, a nie zakończonych, czyli do spraw w których organ administracji nie wydał decyzji legitymującej się statusem ostateczności. Przypomnieć należy, że wznowienie postępowania jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy postępowanie administracyjne zakończyło się wydaniem decyzji mającej status decyzji ostatecznej, a zatem przywołany przepis nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Oznacza to, że organy administracji w niniejszej sprawie w sposób wadliwy przywołały treść tej regulacji. W świetle tego ustalenia rozważyć należy, czy okoliczność ta ma znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Analiza przepisów mających zastosowanie w sprawie, a zatem dotyczących składu rodziny jak również zasad ustalania wysokości dochodu nie uległa zmianie, a to oznacza, że w omawianym zakresie obowiązują te same unormowania prawne. W konsekwencji uznać należy, że dostrzeżone uchybienie po stronie organów administracji nie miało żadnego wpływu na prawidłowość poddanej kontroli decyzji organów administracji publicznej.

Zagadnieniem spornym w rozpoznawanej sprawie jest kwestia wezwania skarżącej przez organ administracji publicznej do uzupełnienia brakującej dokumentacji. Po myśli § 8 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach w sprawach o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1467) w przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku organ właściwy wierzyciela przyjmuje wniosek i wzywa, wraz z pouczeniem, pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Po myśli ust. 2 tego przepisu w przypadku złożenia wniosku bez wymaganych dokumentów organ właściwy wierzyciela przyjmuje wniosek i wzywa, wraz z pouczeniem, pisemnie wnioskodawcę do uzupełnienia brakujących dokumentów w terminie nie krótszym niż 14 dni i nie dłuższym niż 30 dni. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. W rozpoznawanej sprawie skarżąca została wezwana przez organ pierwszej instancji do przedłożenia stosownych informacji i zobowiązana do dokonania tej czynności w terminie 7 dni od otrzymania wezwania. Zauważyć należy, że organ pierwszej instancji z jednej strony dopełnił ciążący na nim obowiązek, gdyż wezwał skarżącą do złożenia stosownych dokumentów ilustrujących sytuację rodziny skarżącej. Skarżąca w terminie wyznaczonym przez organ stawiła się w siedzibie organu i w oświadczeniu z 3 kwietnia 2018 r. stwierdziła, że nie dysponuje takimi dokumentami, jak również podała przyczyny zaistnienia takiej sytuacji. W świetle przedstawionych ustaleń przyjdzie zauważyć, że organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia postanowień przywołanego przepisu rozporządzenia wykonawczego, jednakże odbyło się to bez pogorszenia sytuacji procesowej skarżącej albowiem we wskazanym przez organ terminie skarżąca wypowiedziała się w sposób czytelny i jednoznaczny. Ponadto stwierdzić należy, że uchybienie to nie mogło mieć wpływu na wynik prowadzonego postępowania, ponieważ skarżąca w sposób jednoznaczny wskazała, że nie dysponuje informacjami o wysokości dochodów osiąganych przez jej męża, ponieważ nie utrzymuje z nim kontaktu. Dostrzeżone z urzędu przez Sąd uchybienie formalne po stronie organu administracji pierwszej instancji nie przełożyło się na wynik prowadzonego postępowania, albowiem reguły wynikające z postanowień art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego zostały dochowane, a postępowanie dowodowe ustaliło rzeczywistą sytuację rodziny skarżącej. Zauważyć należy, że przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organy administracji publicznej nie zmieniłoby nic w sytuacji formalnej, ponieważ skarżąca oświadczyła w trakcie rozprawy przed tutejszym Sądem nie ma kontaktu z byłym już mężem. W świetle powyższego skład orzekający w niniejszej sprawie nie stwierdził występowania przesłanki uzasadniającej, z zauważonego powodu, uwzględnienie wniesionej skargi.

W skardze do tutejszego Sądu skarżąca zarzuciła organom administracji publicznej, a w szczególności organowi odwoławczemu brak indywidualnego podejścia do rozpoznawanej sprawy. Skarżąca podniosła, że choć zataiła przed organami administracji publicznej fakt zawarcia związku małżeńskiego i przedstawiała się jako panna, to wszystkie pozostałe informacje były zgodne z prawdą i odzwierciedlały rzeczywistą jej sytuację. Postawiony w skardze zarzut nie może być uwzględniony. W pierwszej kolejności przyjdzie zauważyć, że skarżąca oświadczenie o stanie cywilnym składała pod rygorem odpowiedzialności karnej, a zatem dopuściła się nie tylko przedstawienia nieprawdy w prezentacji swojego stanu cywilnego, to także dopuściła się czynu karalnego, sprowadzającego się do wprowadzenia organu administracji w błąd. Wbrew twierdzeniom skarżącej podanie przez nią nieprawdziwej informacji o stanie cywilnym miało istotne znaczenie z punktu widzenia norm prawa materialnego. Jak wynika bowiem z treści art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pojęcie rodziny - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 oraz z 2018 r. poz. 107 i 138) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092), a także osobę uprawnioną: do rodziny nie zalicza się: dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego; dziecka pozostającego w związku małżeńskim i rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. W świetle przywołanej definicji rodziny do składu rodziny na gruncie omawianej ustawy zalicza się małżonka rodzica osoby uprawnionej. Podkreślić należy, że omawiany przepis ma charakter definicyjny i obowiązuje wyłącznie na gruncie przedmiotowej ustawy, a to oznacza, że regulacje występujące na gruncie innych ustaw zaliczanych do prawa socjalnego, w tym zakresie nie mają zastosowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że na gruncie art. 2 pkt 12 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów małżonek rodzica osoby uprawnionej jest zaliczony do rodziny - nie ma na to wpływu ani brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa z osobą uprawnioną do świadczeń, ani brak względem niej obowiązku alimentacyjnego. Nie mają także znaczenia wzajemne relacje między tymi osobami. W regulacji dotyczącej pojęcia rodziny nie chodzi więc o wykreowanie grupy osób cechującej się bliskością i wspólnotą, ale uwzględnienie przy udzielaniu pomocy przez Państwo osobom uprawnionym do alimentów sytuacji finansowej osób zobowiązanych do takiej alimentacji (wyrok NSA z 18 października 2017 r. sygn. akt I OSK 715/17 Lex 2443960). W konsekwencji stanowisko skarżącej domagającej się indywidualnego podejścia do jej sytuacji nie mogło być uwzględnione, ponieważ w omawianym zakresie przepis prawa jest jednoznaczny i w sposób precyzyjny wyznacza krąg osób, których dochody bierze się pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, W zakresie tym organy administracji nie podejmują działań w ramach uznania administracyjnego, lecz są to działania podejmowane w warunkach związania treścią przepisu. Dodatkowo wskazany przepis z uwagi na jego definicyjny charakter musi być literalnie i ścieśniająco interpretowany. W świetle, przedstawionych rozważań zarzut skarżącej nie mógł być uwzględniony, ponieważ nie miał oparcia w obowiązujących przepisach prawa materialnego, a organy administracji nie dopuściły się naruszenia tych przepisów.

Na marginesie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że okoliczności, które skarżąca podniosła w trakcie rozprawy przed tutejszym Sądem, a odnoszące się do rozwiązania jej małżeństwa nie mają żadnego wpływu na ocenę prawidłowości poddanych kontroli rozstrzygnięć, ponieważ zaistniały one już po wydaniu kwestionowanych rozstrzygnięć nie mają wpływu na ocenę prawidłowości wydanych decyzji administracyjnych.

Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.