Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1762558

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 12 czerwca 2015 r.
II SA/Gl 205/15
Pierwszoplanowe znaczenie księgi wieczystej jako źródła informacji o właścicielach nieruchomości.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Łucja Franiczek.

Sędziowie: NSA Bonifacy Bronkowski, WSA Rafał Wolnik (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - "A" w W. na decyzję (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie dokonania zmian w ewidencji gruntów i budynków oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Na wniosek M. K. Starosta (...) wszczął postępowanie w sprawie aktualizacji danych zawartych w operacie ewidencyjnym poprzez ujawnienie wnioskodawcy jako właściciela nieruchomości oznaczonej numerem działki (...) (karta mapy 4) o pow. (...) ha, położonej w K., dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...) w miejsce dotychczas wpisanego (...). Wniosek ten nie został uwzględniony, a w toku weryfikacji instancyjnej, dokonanej przez (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego decyzja organu pierwszej instancji w tym zakresie została utrzymana w mocy - vide: decyzja organu odwoławczego z dnia (...) r., nr (...). Rozstrzygnięcie to zostało następnie poddane kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który prawomocnym wyrokiem z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 856/12, uchylił decyzję organu drugiej instancji. Wobec powyższego, po ponownym rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia (...) r., nr (...), (...) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego uchylił w całości decyzję Starosty (...) z dnia (...) r., nr (...) i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Prowadząc ponownie postępowanie organ pierwszej instancji ustalił, że przed Sądem Rejonowym w R., a następnie, na skutek apelacji, przed Sądem Okręgowym w G. toczyło się postępowanie z powództwa (...) o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, które zakończone zostało wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia (...) r., sygn. akt (...) oddalającym apelację powoda. Ponadto organ uzyskał aktualny odpis z księgi wieczystej prowadzonej dla ww. nieruchomości. Przeprowadzone postępowanie pozwoliło stwierdzić, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające wprowadzenie żądanej zmiany, albowiem w księdze wieczystej o numerze (...) jako właściciel wspomnianej nieruchomości figuruje M. K., a treść ewidencji gruntów i budynków nie jest w tym zakresie tożsama z treścią księgi wieczystej. Organ podkreślił, że nie jest uprawniony do badania prawidłowości wpisu w księdze wieczystej, a jej treść jest dla niego wiążąca. Z tego też względu decyzją z dnia (...) r., nr (...), Starosta (...) wprowadził zmiany w operacie ewidencyjnym ujawniając M. K. jako właściciela nieruchomości oznaczonej numerem działki (...) (karta mapy 4) o pow (...) ha, położonej w K.

Od decyzji tej odwołanie złożyła obecnie skarżący (...), zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego polegające na przyjęciu błędnych ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę wydanego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu odwołania wskazano, że wspomniana nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z dnia (...) r. Fakt zmiany właściciela nie został jednakże ujawniony w księdze wieczystej, nie mniej jednak nieruchomość ta nadal pozostaje w zasobie nieruchomości Skarbu Państwa, którym gospodaruje Agencja Mienia Wojskowego.

Decyzją z dnia (...) r., nr (...), (...) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że dane zawarte w ewidencji gruntów mają charakter informacyjny, a obowiązujące przepisy nie dają organom ewidencyjnym uprawnień do rozstrzygania sporów odnośnie tytułów prawnych podlegających wpisowi do ewidencji. W oparciu o treść ewidencji nie można dochodzić ani też udowadniać swoich uprawnień względem nieruchomości, gdyż zawarte w niej dane mają wyłącznie walor informacyjny. Odwołując się do treści § 12 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38, poz. 454 z późn. zm.), organ zwrócił uwagę, że podstawę wpisu w ewidencji gruntów i budynków stanowi m.in. treść księgi wieczystej. Z odpisu księgi wieczystej o numerze (...) dołączonego do wniosku o zmianę danych w ewidencji gruntów wynika, że właścicielem działek o numerach (...) i (...) jest M. K., tymczasem w ewidencji gruntów jako właściciela nieruchomości ujawniono (...). Wobec tego istniały podstawy do zmiany treści ewidencji gruntów, a skarżący nie uprawdopodobnił, że postępowania toczące się przed sądem powszechnym, zmierzające do ujawnienia go w księdze wieczystej zakończyły się pozytywnie.

W skardze na tę decyzje skarżący zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie:

- art. 7 i 77 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a., co miało polegać na zaniechaniu zebrania całego materiału dowodowego - w szczególności zaś orzeczenia Sądu Okręgowego w. z dnia (...) r., sygn. akt (...), a ponadto na przyjęciu jako jedynej podstawy rozstrzygnięcia treści księgi wieczystej, przy jednoczesnym pominięciu szeregu dowodów, w tym tego, iż w obrocie prawnym pozostaje decyzja z dnia (...) r. o wywłaszczeniu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa;

- art. 138 § 1 pkt 2 poprzez zaniechanie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania;

- § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków poprzez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na przyjęciu, iż podstawą wpisu może być wyłącznie wpis dokonany w księdze wieczystej, podczas gdy w obrocie prawnym funkcjonuje orzeczenie sądu potwierdzające odmienny stan rzeczy i zaprzeczające treści księgi wieczystej.

W uzasadnieniu skargi powołano się na uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia (...) r., z treści którego wynika, że decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości ma charakter konstytutywny, a prawo własności wspomnianych nieruchomości przeszło na Skarb Państwa. Decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym i wiąże zarówno organy administracji publicznej jak i sądy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżący wskazał, że wpisy w ewidencji gruntów mogą być oparte o różne dokumenty, w tym prawomocne orzeczenia sądowe lub ostateczne decyzje administracyjne. Oznacza to, że w razie rozbieżności pomiędzy treścią księgi wieczystej a wspomnianymi dokumentami organ nie powinien podejmować czynności zmierzających do zmiany treści ewidencji gruntów.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie, w dniu 12 czerwca 2015 r. pełnomocnik skarżącego podała, że kasacja od wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia (...) r. została przez Sąd Najwyższy odrzucona, a obecnie toczy się również postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej z dnia (...) r., jednakże nie zapadło w tej sprawie żadne rozstrzygnięcie. W ocenie pełnomocnika strony toczące się aktualnie postępowania w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie mają wpływu na wynik niniejszej sprawy, albowiem w wyroku Sadu Okręgowego z (...). wyraźnie wskazano, że nabycie prawa własności nastąpiło na mocy decyzji wywłaszczeniowej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Ocena zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji Starosty (...) została dokonana nie tylko pod względem zgodności z prawem obu przywołanych rozstrzygnięć, lecz również z perspektywy oceny prawnej sformułowanej przez tut. Sąd w wyroku z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Gl 856/12. Przypomnieć w tym miejscu przyjdzie, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Z kolei z przepisu art. 170 p.p.s.a. wynika, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Mając na względzie przytoczoną zasadę związania orzeczeniami sądów administracyjnych stwierdzić przyjdzie, że organy zastosowały się do wskazówek zawartych w powołanym orzeczeniu, a przeprowadzone przez nie postępowanie administracyjne nie jest obciążone wadami dającymi podstawę do ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Oczywistym jest również, że Sąd obecnie rozpoznający sprawę, jest także związany oceną prawną wyrażoną w wyroku z dnia 9 stycznia 2013 r.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że wyrokiem z dnia (...) r., sygn. akt (...), Sąd Okręgowy w G. oddalił apelację (...) od wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia (...) r., sygn. akt (...), w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wskazać też trzeba, że kasacja od rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego została odrzucona, co oznacza, że treść księgi wieczystej o numerze (...) pozostała bez zmian. W dziale II wspomnianej księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości o numerach działek (...) i (...) ujawniony jest wyłącznie M. K.

Sedno zawisłego w niniejszej sprawie sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy treść księgi wieczystej ma decydujące znaczenie przy ujawnianiu (lub odmowie ujawnienia) zmian w ewidencji gruntów, a zarazem, czy istnienie innych okoliczności, wskazujących na rozbieżność pomiędzy księgą wieczystą a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości daje organowi możliwość modyfikacji zapisów ewidencji gruntów i budynków.

Ewidencja gruntów i budynków, nazywana również w ustawie z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (teksy jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 520) katastrem nieruchomości, to system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami (art. 2 pkt 8 ustawy). Zgodnie z treścią art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. b przywołanej ustawy aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej, m.in. na podstawie wpisów w księgach wieczystych. Szczegółowe regulacje dotyczące ujawniania zmian w ewidencji znalazły się w § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, który to przepis na pierwszym miejscu wymienia wpis w księdze wieczystej jako źródło zmian w ewidencji gruntów.

W tym miejscu należy również odwołać się do treści art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 707 z późn. zm.), który zawiera domniemanie, że prawo jawne wpisane w księdze wieczystej, jest zgodne z rzeczywistym stanem prawnym. W ocenie Sądu organy obu instancji w sposób prawidłowy uznały, że przy ewentualnej zmianie zapisów ewidencji gruntów zasadnicze znaczenie ma treść księgi wieczystej. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, księgi wieczyste prowadzi się w celu ujawnienia stanu prawnego nieruchomości. To właśnie z brzmienia tej regulacji w powiązaniu z art. 3 ust. 1 przywołanej ustawy można wywieść pierwszoplanowe znaczenie księgi wieczystej dla organów prowadzących ewidencję gruntów, w zakresie, w jakim ewidencja ta winna odzwierciedlać stan prawny nieruchomości. Stanowiska tego nie zmienia fakt, iż zarówno ustawa prawo geodezyjne i kartograficzne jak i przywołane wyżej rozporządzenie wymieniają również inne źródła informacji o właścicielach nieruchomości. Źródła te, ze względu na domniemania związane z treścią księgi wieczystej nie są jednak jej równorzędne, a decydująca rola księgi wieczystej wynika właśnie z treści przywołanych przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece i domniemań związanych z jej treścią. Założenie odmienne prowadziłoby bowiem do podważenia rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, co jest możliwe, jednakże w trybie i na zasadach opisanych przepisami, których na próżno szukać w ustawie Prawo geodezyjne i kartograficzne. Informacje odnośnie właściciela zawarte w ewidencji gruntów maja zaś charakter wtórny względem treści księgi wieczystej i winny być z nią zgodne. Stąd też, uwzględniając przywołane wyżej przepisy ustawy Prawo geodezyjne oraz regulacje rozporządzenia z dnia 29 marca 2001 r., nie można organom czynić zarzutu naruszenia prawa poprzez dokonanie zmiany w ewidencji gruntów, albowiem w sposób prawidłowy oparły się na aktualnej treści księgi wieczystej. Skoro bowiem w dziale II księgi wieczystej, jako właściciel nieruchomości figurował M. K., to treść ewidencji gruntów, wskazująca Skarb Państwa jako właściciela nie odzwierciedlała stanu prawnego nieruchomości, a tym samym istniały podstawy do jej zmiany.

Błędnym jest więc stanowisko skarżącego upatrujące możliwości odmowy dokonania zmiany w ewidencji gruntów li tylko z tego powodu, że w uzasadnieniu orzeczenia sądu powszechnego znalazło się sformułowanie dotyczące przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o pozostającą w obrocie prawnym decyzję wywłaszczeniową. Do czasu ujawnienia Skarbu Państwa w księdze wieczystej organ prowadzący ewidencje gruntów związany jest jej treścią i domniemaniami wynikającymi z ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Nie budzi przy tym żadnych wątpliwości, że treść ewidencji gruntów winna odpowiadać stanowi rzeczywistemu i prawnemu nieruchomości. Ten ostatni ustala się zaś właśnie w oparciu o treść księgi wieczystej prowadzonej dla konkretnej nieruchomości. Na marginesie jedynie wskazać trzeba, że wspomniana wyżej decyzja wywłaszczeniowa pochodzi z (...) r. Tym samym Skarb Państwa dysponował wystarczającą ilością czasu na ujawnienie swojego prawa w księdze wieczystej, czego wszak nie uczynił. Podejmowane aktualnie próby zmiany treści działu II księgi wieczystej o numerze (...) zakończyły się fiaskiem, co oznacza, że jej treść jest dla organów wiążąca, a wobec tego ujawniony tam właściciel może skutecznie domagać się dokonania w ewidencji gruntów zmian zgodnych z wpisami w księdze wieczystej.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.