II SA/Gl 141/20, Pojęcie świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3045458

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 lipca 2020 r. II SA/Gl 141/20 Pojęcie świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska.

Sędziowie WSA: Andrzej Matan (spr.), Rafał Wolnik.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2020 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Rejonowej w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...). nr (...) w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium) decyzją z dnia (...) r., nr (...) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia (...) r., nr (...) przyznającej J. F. (dalej: uczestniczka postępowania) następujące świadczenia:

1) zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat: S. F., w kwocie 124,00 zł miesięcznie, na okres od 2019-08-01 do 2019-10-31.

2) zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat: W.F., w kwocie 124,00 zł miesięcznie, na okres od 2019-08-01 do 2019-10-31.

3) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, przyznany na S. F., w kwocie 110,00 zł miesięcznie, na okres od 2019-08-01 do 2019-10-31.

4) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznany na S.F., w kwocie 100,00 zł.

5) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przyznany na W. F., w kwocie 100,00 zł.

Kontrolowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ I instancji przyznał uczestniczce postępowania zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego we wskazanych okresach. W uzasadnieniu decyzji wskazał na sposób obliczenia wysokości zasiłku i dodatków, a także powołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, będące podstawą orzekania w niniejszej sprawie.

Odwołanie od decyzji organu I instancji wniosła uczestniczka postępowania, wskazując że zasiłek rodzinny otrzymuje od sierpnia, a zgodnie z uzyskanymi informacjami, powinna również otrzymać zasiłek także za lipiec. Złożyła bowiem wniosek z chwilą otrzymania decyzji (...) r. o niepełnosprawności dziecka.

Decyzją z dnia (...) r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W niniejszej sprawie wniosek został złożony 13 sierpnia 2019 r., zatem organ I instancji prawidłowo przyznał zasiłek rodzinny od dnia 1 sierpnia 2019 r.

Skargę na decyzję Kolegium złożył Prokurator Prokuratury Rejonowej w S., wnosząc o uchylenie w całości decyzji organu II oraz I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 24 ust. 2a w zw. z art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niezastosowanie i przyznanie uczestniczce postępowania prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wymienionej z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od dnia 1 sierpnia 2019 r. pomimo, iż uczestniczka postępowania złożyła przedmiotowy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego uzależnionego od niepełnosprawności w dniu 13 sierpnia 2019 r., a więc przed upływem trzech miesięcy od dnia 25 lipca 2019 r.- dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności dotyczącego jej syna, S.F., a zatem w sytuacji, gdy prawo do świadczeń rodzinnych winno być ustalone od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

W odpowiedzi na powyższe Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty podane w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazało, iż sprawa niniejsza dotyczy ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, zgodnie z wnioskiem strony, a więc świadczeń rodzinnych, które nie są uzależnione od niepełnosprawności osoby. Powoływanie się zatem na art. 24 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest nietrafne.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje:

Istota zarzutu podnoszonego w skardze sprowadza się do tego, że zasiłek rodzinny jest świadczeniem uzależnionym od niepełnosprawności, stąd świadczenie z tego tytułu powinno być przyznany nie od miesiąca, w którym został złożony wniosek (art. 24 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm., dalej: u.ś.r.), ale od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.).

Sąd nie podziela tego zarzutu z następujących względów Według art. 2 u.ś.r świadczeniami rodzinnymi są:

1) zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego;

2) świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne;

3) zapomoga wypłacana przez gminy, na podstawie art. 22a;

3a) świadczenia wypłacane przez gminy na podstawie art. 22b;

4) jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka;

5) świadczenie rodzicielskie.

Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1 u.ś.r). Do zasiłku rodzinnego, jak stanowi art. 8 tej ustawy, przysługują dodatki z tytułu:

1) urodzenia dziecka;

2) opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego; 3a) samotnego wychowywania dziecka; 4a) wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej; 5) kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego; 6) rozpoczęcia roku szkolnego; 7) podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania.

Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka, przyznany w ramach kontrolowanej decyzji na jedno z dzieci (W.F.) przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku:

1) do ukończenia 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności;

2) powyżej 16.

roku życia do ukończenia 24. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. (art. 13 ust. 1 ustawy).

Pozytywne przesłanki, konieczne do uzyskania zasiłku rodzinnego określa art. 5 i 6 ustawy, w tym kryterium dochodowe, zaś w art. 7 znajdujemy przesłanki negatywne.

Dla określania kryterium dochodowego istotne znaczenie ma art. 5 ust. 2 ustawy, przewidujący jego podwyższenie jeśli członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takim przypadku zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł. W przedmiotowej sprawie to podwyższone kryterium znalazło zastosowanie ze względu na niepełnosprawność dziecka.

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, który liczony jest od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 1 i 2 u.ś.r.). Natomiast wyjątkowo prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności w sytuacji wskazanej w art. 24 ust. 2a u.ś.r.), a więc jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności.

Wobec tego powstaje pytanie czy oznacza to, że zasiłek rodzinny jest świadczeniem uzależnionym od niepełnosprawności w rozumieniu art. 24 ust. 2a u.ś.r., jak twierdzi skarżący, skoro ma to wpływ na ustalanie kryterium dochodowego. Jak zatem należy rozumieć owo "uzależnienie": jako warunek przyznania świadczenia, czy też jako ogólne pozostawanie w związku.

Jeśli przyjmiemy pierwszą z tych wersji, to zasiłek rodzinny nie jest uzależniony od niepełnosprawności dziecka. Z kolei drugie rozumienie prowadzi do przeciwnego wniosku. Obydwa, dodajmy, pozostają zgodne z językowym znaczeniem tego zwrotu.

Wobec tego należy sięgnąć do wykładni pozajęzykowych, aby ustalić właściwe jego znaczenie.

W pierwszym rzędzie zauważmy, że wprost od niepełnosprawności zależą świadczenia rodzinne mieszczące się w grupie świadczeń opiekuńczych, w tym zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., P 28/07 (Dz. U. Nr 200, poz. 1446), na który powołuje się skarżący wywodząc z niego zaprezentowaną wyżej tezę, zapadł na tle jednego z tych świadczeń opiekuńczych - zasiłku pielęgnacyjnego treść jego była następując a: "Art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630 oraz z 2007 r. Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720 i Nr 109, poz. 747) w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej."

Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, główny zarzut Trybunału sprowadzał się do tego, że ze względu na uzależnienie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od postępowania prowadzonego w celu uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, które może trwać kilka miesięcy, postępowanie w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego nie spełnia wymogu efektywności ze względu na wymóg wynikający z art. 24 ust. 2 ustawy wiążący uzyskanie prawa do zasiłku z miesiącem, w którym został złożony kompletny wniosek.

Można zatem przyjąć, że intencja Trybunału była taka, aby data uzyskania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego była powiązana z momentem spełnienia przesłanki materialnej - stwierdzenia stanu niepełnosprawności. Świadczenie to, aby wypełniać ustawowy cel, jakim, zgodnie z art. 16 ust. 1 u.ś.r., jest częściowe pokrywanie wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, powinno być przyznane od daty zaistnienia niepełnosprawności. W takim rozumieniu świadczenie to jest ściśle uzależnione od niepełnosprawności osoby podlegającej opiece.

W tym kierunku powinna zmierzać wykładnia art. 24 ust. 2a u.ś.r., a więc przyjęcia, że świadczeniem uzależnionym od niepełnosprawności będzie jedynie takie, którego warunkiem uzyskania jest niepełnosprawność. Zasiłek rodzinny nie należy do tej grupy, bowiem niepełnosprawność dziecka nie stanowi przesłanki nabycia uprawnień w tym zakresie. Niepełnosprawność dziecka ma wpływ, ale jedynie na sposób wyliczenia dochodu rodziny, w której ono funkcjonuje. Ma także wpływ na jeden z dodatków do zasiłku, natomiast nie na samo prawo do zasiłku rodzinnego.

Wobec tego organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, że w tym przypadku art. 24 ust. 2a u.ś.r. nie znajduje zastosowania.

W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.