Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2722284

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 24 czerwca 2019 r.
II SA/Gl 141/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski.

Sędziowie WSA: Edyta Kędzierska, Andrzej Matan (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu14 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. K. i K. K. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości M. K. i K. K. oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Prezydent Miasta R. decyzją z dnia (...) r., znak (...), wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142 oraz art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm. - dalej u.g.n.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 23 maja 2014 r. M.K. i k.k., odmówił zwrotu nieruchomości położonej w J. przy ul. (...), zawierającej się w pierwotnych granicach działki nr 1, aktualnie pozostającej częścią działki nr 2 o pow. 0.6028 ha, stanowiącej własność Gminy J.

W uzasadnieniu podano m.in., że Skarb Państwa - "A" w R. aktem notarialnym z dnia (...) r., Repertorium A nr (...), sporządzonym na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.), nabył od M.K. i k.k., za cenę 70.447,46 starych złotych, prawo własności nieruchomości opisanej w księdze wieczystej nr (...), oznaczonej jako działki nr 1 oraz 3, o łącznej pow. 0.7764 ha. Podstawą nabycia, powołaną w treści ww. umowy, była decyzja o lokalizacji szczegółowej nr (...) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej - Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury w W. z dnia (...) r., sygn. (...), zgodnie z którą opisana wyżej nieruchomość przeznaczona została pod budowę osiedla (...). Na podstawie wykazu zmian gruntowych ustalono, iż w pierwotnych granicach wywłaszczonej nieruchomości obszar zawierający się w pierwotnych granicach wywłaszczonej nieruchomości (działka nr 1) przeznaczony był pod urządzenie terenu zielonego.

W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji Prezydent Miasta R. stwierdził, że nie została spełniona przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, a co za tym idzie brak jest podstawy do uwzględnienia zgłoszonego przez wnioskodawców roszczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik M.K. i k.k., zaskarżając ją w całości. Zarzucił:

1) błędne ustalenie stanu faktycznego mające istotny na wynik postępowania, wyprowadzenie ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym w sposób nielogiczny, dowolny i przekraczający granicę swobodnej oceny dowodów, poprzez uznanie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, w sytuacji gdy zarówno obecnie, jak i pierwotnie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany;

2) naruszenie przepisu art. 137 ust. 1 a), b) i 2 u.g.n., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, w sytuacji gdy zarówno obecnie, jak i pierwotnie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Wskazując na powyższe uchybienia wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie zwrotu nieruchomości na rzecz Wnioskodawców.

Z uzasadnienia wniesionego odwołania wynika, że pełnomocnik skarżących kwestionuje w całej rozciągłości poczynione ustalenia, co do sposobu zagospodarowania nieruchomości i jej wykorzystania przez podmiot publicznoprawny. Wskazuje równocześnie, że przeprowadzone w toku postępowania dowody świadczą o braku realizacji celu, na jaki wywłaszczona została nieruchomość wnioskodawców. Z uwagi na powyższe pełnomocnik wnioskodawców wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Wojewoda Śląski decyzją z dnia (...) r., znak (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda wskazał, że z treści umowy sprzedaży z (...) r. Rep. A nr (...) wynika, iż nieruchomość położona w J., oznaczona wówczas jako działki nr nr 3 i nr 1 została przeznaczona, zgodnie z decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. o lokalizacji szczegółowej nr (...) z (...) r. znak (...), pod budowę osiedla (...). Nie ulega wątpliwości, że tak wskazany cel wywłaszczenia jest określeniem na tyle ogólnym, że jego uszczegółowienie musi nastąpić w toku postępowania, w szczególności w oparciu o archiwalną dokumentację projektową poprzedzającą sam proces inwestycyjny. Wojewoda podzielił stanowisko przyjęte przez Prezydenta Miasta R. oraz prezentowane przez orzecznictwo sądowe (vide wyroki NSA z 24 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1376/16 oraz z 13 września 2016 r. sygn. akt I OSK 2827/14), w myśl którego w przypadku ogólnego określenia celu wywłaszczenia decydujące znaczenia ma dokumentacja, dzięki której można zrekonstruować faktyczne granice, obszar i poszczególne elementy powziętego zamierzenia inwestycyjnego.

Jego zdaniem, wymagania co do szczegółowości celu wywłaszczenia wskazanego w decyzji wywłaszczeniowej, jak i jego realizacja powinny być oceniane proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydawania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty rzeczywistej kontroli. Inaczej rzecz ujmując im w dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być ujęty w decyzji wywłaszczeniowej (vide: wyrok NSA z 8 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 935/14). Przedstawione zapatrywanie prawne wpływa zatem jednoznacznie na sposób i kierunek identyfikacji celu wywłaszczenia. Zatem cel określony w sposób dosyć ogólny jako budowa osiedla mieszkaniowego powinien być odczytany przede wszystkim na podstawie planów inwestycyjnych oraz całości materiałów dowodowych, które stanowiły w sposób bardziej szczegółowy o zasięgu, rodzaju i charakterze realizowanej inwestycji.

Organ pierwszej instancji w sposób kompleksowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające, którego celem było jednoznaczne zidentyfikowanie, jakie konkretnie elementy osiedla mieszkaniowego miały zostać zrealizowane na obszarze nieruchomości nabytej od M.K. i k.k. Zgromadzono materiał dowodowy w postaci kopii: bilansu terenowego z 1967 r., mapy ewidencyjnej z naniesioną strukturą własnościową gruntów, decyzji o lokalizacji szczegółowej nr (...) z (...) r. znak (...) wraz z planem realizacyjnym, dokumentu pt. dane wyjściowe do projektowania budowy osiedla mieszkaniowego (...) z listopada 1968 r., projektu techniczno-roboczego zieleni z (...) r. oraz inwentaryzacji zieleni z 1971 r., projektu technicznego sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej z (...) r., mapy do projektu Zespołu Usługowo-Mieszkaniowego przy ul. (...) z (...) r., projektu podłączenia targowiska i szaletów miejskich do sieci wodno-kanalizacyjnej, wewnętrznej sieci wodociągowej i kanalizacyjnej z maja 1988 r., decyzji Prezydenta Miasta J. z (...) r. znak (...) o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla inwestycji polegającej na przebudowie targowiska miejskiego przy ul. (...) w J. Ponadto z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W. pozyskano fotogrametryczne zdjęcia lotnicze wykonane w 1981 r., obejmujące swym zasięgiem obszar przedmiotowego postępowania. Organ pierwszej instancji przesłuchał również szereg świadków, którzy złożyli zeznania, co do sposobu zagospodarowania i wykorzystywania nieruchomości objętej postępowaniem, po dacie jej wywłaszczenia. Wojewoda Śląski podziela w całości ustalenia dokonane w oparciu o pozyskane dokumenty i środki dowodowe, w świetle których wywłaszczona nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w celu budowy osiedla (...) i miały na niej zostać zlokalizowane tereny zielone, wpisujące się infrastrukturalnie w zespół realizowanej inwestycji. Wnioski takie wynikają z przedmiotowych dokumentów, których szczegółowy opis znalazł odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji. W świetle powyższego stwierdzono, że Prezydent prawidłowo zidentyfikował cel wywłaszczenia nieruchomości, o zwrot której ubiegają się wnioskodawcy.

Z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie bezspornie wynika, że wywłaszczony teren objęty postępowaniem, po dacie nabycia prawa własności przez Skarb Państwa, wykorzystywany był jako teren zielony i nie został zabudowany budynkami trwale związanymi z gruntem, które powstały w ramach budowy osiedla mieszkaniowego (...). Zarówno wnioskodawcy, jak również osoby przesłuchane w ramach postępowania w charakterze świadków potwierdziły, że wywłaszczone nieruchomości były użytkowane po dacie wywłaszczenia przez byłych właścicieli oraz innych mieszkańców powstającego osiedla mieszkaniowego. Tereny te stanowiły w dużej mierze łąkę (tereny zielone), których gospodarcza przydatność i wykorzystanie następowało wraz z rozwojem osiedla. Problem realizacji inwestycji, pod którą nastąpiło wywłaszczenie należy ocenić z odpowiedniej perspektywy czasowej, z uwzględnieniem panujących warunków społeczno-gospodarczych. Nie ulega żądnym wątpliwościom, że budowa osiedla mieszkaniowego rozumianego jako zespół funkcjonalnie powiązanych ze sobą budynków, obiektów infrastrukturalnych i technicznych oraz organizacja jego wewnętrznej struktury jest przedsięwzięciem trwającym w czasie. Okres, w którym nastąpiło wywłaszczenie nieruchomości wnioskodawców oraz rozpoczęła się budowa osiedla mieszkaniowego (...) był czasem, którego realia nie przystają do obecnie panującego sposobu wykonywania tego typu inwestycji.

Zagospodarowanie wywłaszczonej nieruchomości (urządzenie zieleni) nie nastąpiło natychmiast i w sposób kompleksowy. Decydujące znaczenie ma jednak fakt, że przedmiotowa nieruchomość była funkcjonalnie powiązana z powstającym osiedlem mieszkaniowym i wpisywała się w ład przestrzenny zaprojektowanej inwestycji. Przeprowadzone dowody wykazały, że cel jaki został zaprojektowany został zrealizowany, gdyż nieruchomość była przez kilkanaście lat wykorzystywana pod zieleń osiedlową.

Pod pojęciem celu wywłaszczenia, zidentyfikowanego jako osiedle mieszkaniowe, należy rozumieć nie tylko konkretnie oznaczone nieruchomości budynkowe, ale również całą infrastrukturę towarzyszącą konieczną do właściwego funkcjonowania osiedla jako całości. Mieszczą się w nim nieruchomości budynkowe, ale również parkingi, place, drogi wewnętrzne, place zabaw, pasy zieleni i inne jeszcze obiekty infrastrukturalne, których istnienie jest nierozerwalnie związane z całością zamierzonej inwestycji. Pogląd taki dominuje od wielu lat w orzecznictwie sądów administracyjnych, które wskazują, że "przy ocenie realizacji celu publicznego za jaki uznano budowę osiedla mieszkaniowego w ramach planowanej dzielnicy mieszkaniowej należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla - takich jak budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlową i ciągi piesze (zob. wyrok WSA w Łodzi z 15 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Łd 1118/14). Sporna nieruchomość nie była przeznaczona pod zabudowę, lecz miała stanowić tereny zielone przynależne do budowanego osiedla mieszkaniowego, co w sposób całkowity zdeterminowało możliwości jej zagospodarowania. Ponadto, co wymaga podkreślenia, nieruchomość ta była objęta planem realizacyjnym, a więc trudno przyjąć, że nie znajdywała się w zasięgu powstającej inwestycji. Nie można zatem uznać, że wywłaszczona nieruchomość nie została wykorzystana zgodnie z celem określonym w umowie sprzedaży na rzecz Skarbu Państwa.

Działka nr 2 aktualnie stanowi część dworca autobusowego, a więc obecny sposób zagospodarowania i wykorzystywania nieruchomości odbiega od celu przewidywanego w akcie nabycia tej nieruchomości i realizowanego po dacie jej nabycia przez Skarb Państwa. Natomiast w toku postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji zgromadził materiał dowodowy, z którego wynika, że nabyta przez Skarb Państwa nieruchomość była wykorzystywana przez określony okres czasu zgodnie z przyjętym celem wywłaszczenia. Faktu tego dowodzi zestawienie fotogrametrycznych zdjęć lotniczych z roku 1981 i rysunku planu realizacyjnego stanowiącego załącznik do decyzji o lokalizacji szczegółowej nr (...) z (...) r. Na przedmiotowym terenie istniały wówczas otoczone zielenią ciągi piesze i fragment placu, które wpisywały się w ład przestrzelmy osiedla mieszkaniowego, a co za tym idzie należy stwierdzić, że cel wywłaszczania był realizowany. Ustalenia te wskazują, że taki sposób zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości mieścił się w ramach zdefiniowanego powyżej celu wywłaszczenia.

Nieruchomość, będąca przedmiotem wywłaszczenia, w przypadku definitywnej realizacji celu wywłaszczenia może zostać wykorzystana w inny sposób niż zostało to początkowo założone. W tym przypadku, z upływem czasu sposób wykorzystania nieruchomości będącej przedmiotem postępowania został zmodyfikowany, jednak mieści się to w dopuszczalnych granicach celu, który przyjęty został pierwotnie w postępowaniu wywłaszczeniowym. Przedmiotowa nieruchomość od samego początku stanowić miała funkcjonalną część osiedla mieszkaniowego, dostępną dla każdego. Dlatego też późniejsze przekształcenie części wywłaszczonej nieruchomości, zaadaptowanie jej i rozpoczęcie wykorzystywania jako plac dworcowy - dworzec autobusowy z infrastrukturą towarzyszącą w żaden sposób nie niweczy charakteru tej nieruchomości, a co za tym idzie takie wykorzystanie tej nieruchomości nadal koncepcyjnie wpisuje się w cel zrealizowanego już zamierzenia inwestycyjnego jakim była budowa osiedla mieszkaniowego.

Skargę na powyższą decyzję złożył pełnomocnik M.K. i k.k., zaskarżając ją w całości. Zarzucił:

1) mające istotny wpływ na wynik postępowania naruszenie przepisu art. 137 ust. 1 pkt 1, 2 i ust. 2 u.g.n., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany, w sytuacji, gdy zarówno obecnie, jak i pierwotnie, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany;

2) mające istotny wpływ na wynik postępowania naruszenie przepisów postępowania: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na błędnym ustaleniu stanu faktycznego, wyprowadzeniu ustaleń sprzecznych z materiałem dowodowym w sposób nielogiczny, dowolny i przekraczający granicę swobodnej oceny dowodów poprzez uznanie, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, w sytuacji, gdy zarówno obecnie, jak i pierwotnie cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Wskazując na powyższe uchybienia wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i zobowiązanie organu do wydania w określonym przez Sąd terminie decyzji, wskazując sposób załatwienia sprawy, poprzez orzeczenie zwrotu na rzecz Skarżących nieruchomości.

Do złożenia wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości doszło po wizycie k.k. na parkingu pod targowiskiem miejskim, który wraz z częścią targowiska znajduje się obecnie w granicach nieruchomości, która stanowiła do 1969 r. własność jego oraz jego żony. Został poproszony o uiszczenie opłaty parkingowej w wysokości 10,00 zł za godzinę postoju. Wnioskodawca uznał, że niedopuszczalne jest pobieranie opłat za parkowanie na jego byłym terenie skoro został zmuszony przez "Państwo" w 1969 r. "do sprzedaży" spornej nieruchomości na cele budowy (...). Prezydent Miasta J. początkowo wskazywał, że sporna nieruchomość jest wykorzystywana obecnie zgodnie z celem wywłaszczenia (co w wyniku zgłoszonych przez Skarżący dowodów skłoniło Prezydenta Miasta J. do zmiany stanowiska i uznania, że pierwotnie nieruchomość została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenie.

Skarżący wskazują na dowody znajdujące się w aktach sprawy, które potwierdzają, iż parking zlokalizowany przy targowisku miejskim jest płatny i nie jest wykorzystywany przez mieszkańców osiedla, a przez kupców i klientów targowiska, a także właścicieli lub użytkowników wieczystych sąsiednich nieruchomości, które nie są wykorzystywane na cele mieszkaniowe.

Nie zgadzają się z tezą, że nieruchomość oznaczona jako działka nr 2 (w granicach pierwotnej działki nr 1 stanowi wjazd na postój Taxi (takie stanowisko prezentował organ dotychczas). Taksówkarze korzystają "na dziko" z działki nr 2, na którą wjeżdżają pokonując krawężnik, a następnie przejeżdżają na postój taxi zlokalizowany poza działką nr 2.

Niezależnie od powyższego, w ocenie skarżących, na części działki nr 4 wzniesiona została konstrukcja, która absolutnie nie może być utożsamiana z halą targową - tak jak w toku sprawy wskazywało Miasto J. Jak wynika z dokumentacji fotograficznej przedłożonej dnia 15 grudnia 2014 r., na działce nr 4 wzniesiona została konstrukcja bez przegród budowlanych, które wydzielają ją od pozostałej przestrzeni.

Sporną nieruchomość należy uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przez okres ok. 5 lat po pozbawieniu ich prawa własności nieruchomości dbali o swoją nieruchomość tak jak dotychczas, gdyż miasto na przedmiotowej nieruchomości nie robiło nic (nie było żadnych nasadzeń zieleni, nie były wykonane żadne ścieżki, nie były urządzane tereny zielone, nie były prowadzone prace dotyczące instalacji sanitarnej, deszczowej, kanalizacyjnej). Postępowali w dalszym ciągu jak właściciele i kosili oraz uprawiali swoją dotychczasową nieruchomość oraz wypasali na niej konie do ok. 1974 r. (w wyżej wskazanym okresie, a także w późniejszym czasie nie było wykonywanych na terenie nieruchomości wnioskodawców żadnych prac kanalizacyjnych, sanitarnych oraz związanych z deszczówką), co potwierdzają świadkowie. Mogły istnieć przejścia na nieruchomości uwidocznione na ortofotomapie z 1981 r., jednak nie były to przejścia utwardzone (mogły być ścieżkami udeptanymi przez przechodniów). Jak wskazał jeden ze świadków, na tym terenie nie było żadnych zadrzewienń i zakrzewień, a także jakichkolwiek działań inwestycyjnych w tym miejscu w łatach 1969-1979. Plac autobusowy powstał na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Świadek opierał swoją wiedzę na tym, iż w łatach 1969-1973 był kierownikiem budowy sąsiedniego bloku, a także zamieszkiwał w pobliżu tego miejsca. Z zeznań pozostałych świadków nie wynika, że cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Nie znajduje uzasadnienie twierdzenie Prezydenta Miasta J. jakoby dowody zgromadzone w niniejszej sprawie potwierdzały, że zagospodarowanie terenu (pierwotne oraz obecne) było zgodne z zamierzonym. Podkreślenia wymaga fakt, że nigdy na przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany cel w jakim nieruchomość została wywłaszczona. Na spornym terenie miał powstać parking, który nigdy nie powstał. Powstał kopalniany plac autobusowy, a w drugiej połowic lat 80-tych powstało targowisko miejskie, które w dacie wywłaszczenia tak jak kopalniany plac autobusowy nic było planowane. 

Prezydent Miasta J. na potwierdzenie swojego stanowiska powoływał się na szereg dokumentów (kopię projektu technicznego sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej opracowanej dnia (...) r., kopię decyzji lokalizacji szczegółowej nr (...) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia (...) roku itd.), z których nie wynika jednak, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Przystępując do oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wypada przywołać wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r., sygn. akt P 38/11, OTK-A 2014/3/31. Wyrokiem tym Trybunał przesądził, że nie podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli te nieruchomości, na których cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany przed dniem złożenia wniosku o ich zwrot, niezależnie od tego, czy realizacja inwestycji nastąpiła po upływie 10 lat od chwili wywłaszczenia. Zatem w przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, przy ocenie realizacji budowy osiedla mieszkaniowego należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, takich jak: budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, czy zieleń osiedlowa (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. II SA/Po 158/11; wyrok NSA w Warszawie z dnia 3 września 2010 r., sygn. I OSK 1537/09; wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 października 2015 r., sygn. II SA/Kr 928/15).

W przedmiotowej sprawie zgromadzono materiał dowodowy pozwalający wyciągnąć wnioski, że przedmiotowa nieruchomość była funkcjonalnie powiązana z powstającym osiedlem mieszkaniowym i wpisywała się w ład przestrzenny zaprojektowanej inwestycji. Organy pozyskały bowiem dokumentację w postaci m.in. decyzji o lokalizacji szczegółowej nr (...) z (...) r. znak (...) wraz z planem realizacyjnym, dokumentu pt. dane wyjściowe do projektowania budowy osiedla mieszkaniowego (...) z (...) r., projektu techniczno-roboczego zieleni z (...) r. oraz inwentaryzacji zieleni z 1971 r., projektu technicznego sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej z (...) r., mapy do projektu Zespołu Usługowo-Mieszkaniowego przy ul. (...) z (...) r. Ponadto z Centralnego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w W. pozyskano fotogrametryczne zdjęcia lotnicze wykonane w 1981 r., obejmujące swym zasięgiem obszar przedmiotowego postępowania. Z dokumentacji lotniczej wynika, że teren zielony na nieruchomości przecinały i, otoczone zielenią ciągi piesze - regularne alejki, oraz fragment placu, co wskazywałoby na celowe, a nie przypadkowe, ich utworzenie. Wnioski organów mają zatem pokrycie w zgromadzonej dokumentacji. Uzyskano także zeznania świadków co do sposobu zagospodarowania i wykorzystywania nieruchomości objętej postępowaniem, po dacie jej wywłaszczenia.

Zgromadzone w sprawie dowody potwierdzają tezę, iż wywłaszczona nieruchomość została nabyta przez Skarb Państwa w celu budowy (...). Miały na niej zostać zlokalizowane tereny zielone i faktycznie tak była wykorzystywana (jako teren zielony). Nie została zabudowana budynkami trwale związanymi z gruntem, które powstały w ramach budowy osiedla mieszkaniowego (...). Tezę o wykorzystaniu zgodnie z celem wywłaszczenia nie zmienia to, że nieruchomość była użytkowana po dacie wywłaszczenia przez byłych właścicieli oraz innych mieszkańców powstającego osiedla mieszkaniowego. Była ona bowiem przez kilka lat wykorzystywana pod zieleń osiedlową, pozostając w funkcjonalnym związku z powstającym osiedlem mieszkaniowym.

Nie ma znaczenia późniejsza modyfikacja celu wywłaszczenia i przeznaczenie jej pod dworzec autobusowy. Istotne jest bowiem to, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, a następnie, także w ramach ogólnie określonego celu, bowiem dworzec autobusowy można uznać za element infrastruktury osiedlowej, nastąpiła jego modyfikacja. Przez zmianę celu wywłaszczenia należy rozumieć jakościową zmianę inwestycji wymienionej w decyzji wywłaszczeniowej i konkretyzującej cel wywłaszczenia, a nie tylko modyfikację inwestycji mieszczącą się w celu uzasadniającym wywłaszczenie lub w celu bardzo zbliżonym (por. uchwałę Sądu Najwyższego 7 sędziów z dnia 27 stycznia 1988 r., sygn. III AZP 11/87, OSNC 1988/11/149). NSA w tym kontekście słusznie zauważał, że " (...) wszelkie zmiany związane z realizacją osiedla polegające na zmianach jego infrastruktury, czy usytuowania obiektów i innych elementów osiedla mieszczą się w pojęciu modyfikacji celu wywłaszczenia (...)" (wyrok NSA z 11 stycznia 2017 r., sygn. I OSK 421/16; wyrok NSA z 2 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 2173/14).

Z kolei w wyroku NSA z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. I OSK 1186/15, wskazano: "Rozważając, czy spełniona została przesłanka określona w art. 137 u.g.n., tzn. czy nieruchomość można uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, rozważania te nie mogą być prowadzone w oderwaniu zarówno od celu i charakteru przedsięwzięcia z powodu którego dokonano wywłaszczenia jak również nie mogą nie uwzględniać rozwiązań prawnych dotyczących samej instytucji wywłaszczenia, jakie obowiązywały w okolicznościach każdej konkretnej sprawy. (...) Zmiany celu wywłaszczenia nie oznacza modyfikacja projektu zagospodarowania terenu polegająca na dostosowaniu jej do potrzeb inwestora, osiedle mieszkaniowe jest pewnym, swego rodzaju, mikroorganizmem urbanizacyjnym, który rządzi się zasadami, uwzględniającymi potrzeby jego mieszkańców. Z tego względu nie można również - co do zasady - wykluczyć możliwości by na terenie osiedlowym, pierwotnie przeznaczonym pod zieleń lub mającym tzw. charakter rekreacyjny, w przyszłość powstał np. jakiś obiekt bardziej obecnie potrzebny jego mieszkańcom."

Argumentacja skargi stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z rozstrzygnięciem mającym swe umocowanie faktyczne i prawne. Skierowana jest głównie na obecne wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości pod dworzec autobusowy, podczas gdy po wywłaszczeniu, jak ustalono, była ona wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia (tereny zielone).

Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3, 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 137 ust. 1 pkt 1, 2 i ust. 2 u.g.n., ani też innych przepisów uzasadniających uwzględnienie skargi.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.