II SA/Gl 128/20, Obowiązek podjęcia próby wyjaśnienia rzeczywistej intencji strony. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3032750

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 lipca 2020 r. II SA/Gl 128/20 Obowiązek podjęcia próby wyjaśnienia rzeczywistej intencji strony.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska.

Sędziowie WSA: Andrzej Matan, Rafał Wolnik (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2020 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 13 września 2019 r. skarżąca złożyła do (...) Centrum Świadczeń Rodzinnych wniosek o przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na córkę N. G. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego: jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021 i dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W dniu 18 września 2019 r. skarżąca złożyła oświadczenie, w którym wskazała, że nie jest w stanie przedstawić sytuacji dochodowej męża, ponieważ jest w trakcie rozwodu.

Decyzją z dnia (...) r. Prezydent Miasta Z. odmówił skarżącej przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na córkę oraz wnioskowanych dodatków do zasiłku rodzinnego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skarżąca nie przedstawiła sytuacji dochodowej swojego męża, co powoduje, że organ nie jest w stanie ustalić dochodu rodziny skarżącej, a w konsekwencji musi odmówić przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca, zaskarżając ją w części dotyczącej odmowy dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz jednorazowego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2020/2021. Skarżąca wskazała, że ojciec jej córki nie żyje, w związku z czym nie może się ona ubiegać o alimenty na córkę, czy oczekiwać jakiegokolwiek wsparcia drugiego rodzica dziecka.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że w odwołaniu skarżąca zaskarżyła jedynie odmowę przyznania jej prawa do dodatków do zasiłku rodzinnego, a nie odmowę przyznania jej prawa do samego zasiłku rodzinnego. Z uwagi na ten fakt, oraz powołując się na związanie zakresem odwołania, organ odwoławczy uznał, że skarżącej nie przysługują dodatki do zasiłku rodzinnego, albowiem nie nabyła ona uprawnień do zasiłku rodzinnego i nie zaskarżyła decyzji organu I instancji w tym zakresie. Organ wskazał także, że gdyby strona nabyła uprawnienia do zasiłku rodzinnego na córkę, to zarówno dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, przysługiwałyby jej.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca nie wyszczególniła konkretnych zarzutów względem skarżonego rozstrzygnięcia, podnosząc głównie argumenty odnośnie swojej trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej. Wskazała, że w ubiegłych latach wnioskowane świadczenia były jej przyznawane, a w chwili obecnej jej sytuacja materialna i zdrowotna uległy pogorszeniu. Podkreśliła, że jest osobą niepełnosprawną i całkowicie niezdolną do pracy, jak również, że ze względu na stan zdrowia musi polegać na pomocy osób trzecich. Argumentowała też, że samotnie wychowuje córkę, której ojciec nie żyje, oraz że jest w trakcie rozwodu z obecnym mężem, który nie mieszka z nią i jej córką. Skarżąca podniosła, że odebranie jej wnioskowanych świadczeń utrudniło jej egzystencję i ograniczyło możliwość pomocy w edukacji córki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponownie podniósł, że będąc związanym zakresem odwołania nie mógł orzekać w odniesieniu do odmowy przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego, a z uwagi na fakt, że skarżącej odmówiono przyznania samego zasiłku, dodatki do tego zasiłku nie mogły być jej przyznane.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że jedynym powodem wydania tego rozstrzygnięcia było sformułowanie przez skarżącą odwołania od decyzji organu pierwszej instancji w ten sposób, że zakres zaskarżenia obejmował wyłącznie odmowę przyznania dodatków do zasiłku rodzinnego, a nie odmowę przyznania samego zasiłku rodzinnego.

Rozważania w sprawie należy zacząć od tego, że Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego co do faktu, iż przyznanie prawa do dodatków do zasiłku rodzinnego jest ściśle związane z samym zasiłkiem rodzinnym. Nie ulega wątpliwości, że dodatki te nie mają samodzielnego charakteru. W konsekwencji, gdy na dziecko nie przysługuje zasiłek rodzinny, brak jest również możliwości przyznania dodatków do zasiłku rodzinnego. Odmowa przyznania zasiłku rodzinnego musi zatem także powodować brak możliwości przyznania dodatków do tego zasiłku.

Niemniej jednak zauważyć należy, że stanowisko organu odwoławczego, zaprezentowane w dalszej części uzasadnienia decyzji, odnośnie zakresu zaskarżenia objętego odwołaniem od decyzji organu pierwszej instancji, w konfrontacji z powyższymi wywodami co do braku możliwości samodzielnego istnienia dodatków do zasiłku rodzinnego jest nielogiczne. Skoro, jak zauważa organ, nie jest możliwe przyznanie prawa do dodatków do zasiłku rodzinnego w przypadku odmowy prawa do zasiłku rodzinnego, to pozbawionym sensu wydaje się być zaskarżenie decyzji odmawiającej przyznania zarówno zasiłku rodzinnego jak i dodatków do tego zasiłku - wyłącznie w zakresie dodatków do zasiłku. Tak sformułowane odwołanie nie mogłoby wywrzeć skutku w postaci weryfikacji stanowiska organu I instancji i byłoby z góry skazane na porażkę. Z pewnością nie było intencją strony odwołującej się złożenie bezskutecznego odwołania, które de facto w ogóle nie zostanie rozpoznane. Tak sformułowane odwołanie, w szczególności w sytuacji, gdy nie wnosi go fachowy pełnomocnik, powinno skłonić organ przynajmniej do podjęcia próby wyjaśnienia rzeczywistych intencji strony skarżącej.

Nie może ujść uwadze, że odwołanie jako środek odwoławczy jest w znacznym stopniu odformalizowane i zgodnie z art. 128 k.p.a. nie musi nawet zawierać szczegółowego uzasadnienia. Dla skutecznego złożenia odwołania wystarczające jest wyrażenie przez odwołującego się niezadowolenia z treści zaskarżanej decyzji. W ocenie Sądu nie do pogodzenia z zasadami państwa prawa jest stawianie w lepszej sytuacji osoby, która w ogóle nie uzasadniła odwołania od osoby, która takie uzasadnienie sporządziła, ale ze względu na swoją nieporadność, brak znajomości języka prawniczego oraz niezamierzony, niewłaściwy dobór słów i sformułowań, zbyt wąsko zakreśliła zakres odwołania bądź też w inny sposób dała organowi pretekst do uznania odwołania za bezzasadne. Warto przy tym wskazać, że zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a. to organ prowadzący postępowanie (a zgodnie z treścią art. 136 k.p.a. także organ odwoławczy) jest zobowiązany do ustalenia stanu faktycznego sprawy, zaś strona odwołująca się może ograniczyć się wyłącznie do wyrażenia niezadowolenia z decyzji organu pierwszej instancji aby doprowadzić do ponownego rozpoznania całej sprawy (a nie tylko zasadności odwołania) przed organem drugiej instancji. Wprowadzenie nadmiernego rygoryzmu w zakresie formułowania odwołania nie tylko byłoby sprzeczne z art. 128 k.p.a., ale mogłoby także spowodować, że w obawie przed potencjalnymi negatywnymi konsekwencjami, strona odwołująca się nie przywoła w treści odwołania okoliczności nieznanych organowi, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skład orzekający w rozpatrywanej sprawie doszedł do wniosku, że organ odwoławczy naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego, uregulowane w art. 7, 8 i 9 k.p.a., przyjmując niejako a priori, że odwołaniem objęto wyłącznie odmowę przyznania dodatków do zasiłku rodzinnego, nie zaś odmowę przyznania samego zasiłku. Abstrahując od przywołanego powyżej braku logiki tak sformułowanego odwołania, z akt sprawy nie wynika, aby organ odwoławczy podjął jakąkolwiek próbę wyjaśnienia treści odwołania lub faktycznych intencji skarżącej. Zważywszy na dokumentację zawartą w aktach oraz treść pism skarżącej, organ musiał mieć świadomość tego, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną, mającą problemy ze wzrokiem, wymagającą pomocy osoby trzeciej, a także osobą nieporadną w zakresie formułowania zarzutów i wypowiedzi w języku prawniczym. W zaistniałej sytuacji, zdaniem Sądu, organ powinien był co najmniej wezwać skarżącą do wyjaśnienia, czy istotnie jej intencją było zaskarżenie wyłącznie odmowy przyznania jej dodatków do zasiłku rodzinnego, wyjaśniając przy tym, zgodnie z wyrażoną w art. 9 k.p.a. zasadą informowania stron, że nie będzie możliwe wydanie orzeczenia w odniesieniu do dodatków do zasiłku rodzinnego w oderwaniu od tego zasiłku. Co więcej, zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie usprawiedliwione byłoby nawet przyjęcie przez organ, zgodnie z prezentowaną w treści zaskarżonej decyzji logiką, że skoro skarżone są dodatki, to odwołanie siłą rzeczy musi obejmować także odmowę przyznania zasiłku rodzinnego, albowiem dodatki do tego zasiłku nie mogą funkcjonować samodzielnie. Nieuwzględnienie tych okoliczności i brak wezwania skarżącej do sprecyzowania zakresu odwołania doprowadziło do naruszenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego, wyrażonych w szczególności w art. 7, 8 i 9 k.p.a., zgodnie z którymi organy muszą podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej a także są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Przyjęcie przez organ odwoławczy z góry, że intencją skarżącej było wyłącznie zaskarżenie odmowy przyznania jej dodatków do zasiłku rodzinnego przy jednoczesnym niepodjęciu jakiejkolwiek próby wyjaśnienia zaistniałej sytuacji, miało zdaniem Sądu istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że na rozprawie przed tut. Sądem skarżąca wskazała, że jej intencją było zaskarżenie decyzji organu pierwszej instancji w całości, tj. także w części, w której odmówiono jej przyznania prawa do zasiłku rodzinnego.

Mając na względzie powyższą argumentację Sąd uznał, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ odwoławczy winien mieć na uwadze argumentację wskazaną powyżej i dokonać merytorycznego rozpatrzenia odwołania uznając, że obejmowało ono decyzję organu pierwszej instancji w całości. Na marginesie jedynie nadmienić przyjdzie, że rozpoznając sprawę organ winien mieć na uwadze także przepis art. 23b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), który m.in. w sprawach dotyczących ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego daje organom prowadzącym postępowanie możliwość samodzielnego ustalenia szeregu okoliczności, wpływających na prawo do tego zasiłku, w tym chociażby dochodu męża skarżącej, w sytuacji, gdy skarżąca nie jest w stanie samodzielnie tych danych podać ani pozyskać.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.