Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3106559

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 4 grudnia 2020 r.
II SA/Gl 1093/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.).

Sędziowie WSA: Andrzej Matan, Stanisław Nitecki.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia (...) r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia 8 października 2019 r. (informacja (....]) Burmistrz P., odwołując się do art. 104 i art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4 ust. 1, ust. 2, art. 10 ust. 1, ust. 2, art. 13 ust. 1 i ust. 2 art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku D. K. (dalej strona, skarżący) poinformował go o przyznaniu świadczenia wychowawczego na syna R. K. w kwocie 500 zł miesięcznie na okres do 1 lipca 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r.

W październiku 2019 r. do organu wpłynęło postanowienie Sądu Okręgowego Wydział (...) w K. z dnia (...) r. sygn. akt (...) stanowiące o zabezpieczeniu poprzez powierzenie J. K. pieczy nad małoletnimi dziećmi stron- F. K. i R. K. do czasu zakończenia postępowania o rozwód. W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym 27 listopada 2019 r. D. K. przyznał, że syn R. zamieszkuje na stałe u matki J. K. na czas postępowania rozwodowego, a sam sprawuje opiekę nad synem w ustalone dni.

Pismem z dnia 28 listopada 2019 r. Burmistrz P. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia bądź zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, a następnie decyzją z dnia (...) r. nr (...), działając na podstawie 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 4, art. 13a, art. 20 ust. 1 i art. 28 ustawy pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko R. K. przyznane stronie w informacji z dnia 8 października 2019 r. W uzasadnieniu stwierdził, że uchylenie świadczenia nastąpiło w związku ze zmianą sytuacji rodziny strony w zakresie sprawowania pieczy na małoletnimi dziećmi, gdyż piecza powierzona została matce.

Decyzją z dnia (...) r. Burmistrz, na podstawie art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3 i ust. 8 oraz art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko R. K. w kwocie 1,500 zł wypłacone w okresie od 1 września 2020 r. do 30 listopada 2020 r. oraz zobowiązał skarżącego do zwrotu tej kwoty jako nienależenie pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna.

Wobec wniesionego - pismem z dnia 3 lutego 2020 r. - odwołania, rozpatrujące sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku- Białej decyzją z dnia (...) r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało organowi pierwszej instancji sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Kolegium nie ustalono w sposób jednoznaczny od kiedy syn R. K. zamieszkał z matką. Brak jest w aktach oświadczeń w tym zakresie stron postępowania. Niejasnym jest także, czy matka dzieci jest uprawniona do świadczenia wychowawczego i od kiedy. Wobec tego, iż materiał dowodowy nie jest kompletny i oczywisty, należy uznać, że postępowanie dowodowe przeprowadzane zostało z naruszeniem art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego W związku z powyższym organ pierwszej instancji przeprowadził uzupełniające postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego ustalono, że syn R. K. przebywa z matką od 21 października 2019 r. Nadto J. K. przyznała, że ojciec dziecka przesłał jej przekazem pocztowym kwotę 500 zł tytułem świadczenia na miesiąc listopad 2019 r. Także skarżący w oświadczeniu z dnia 14 kwietnia 2020 r. potwierdził, że syn R. do 20 października 2019 r. zamieszkiwał razem z nim - świadczącym osobistą opiekę nad synem, a od 21 października 2019 r. przebywa u matki.

W tak ustalonym stanie faktycznym Burmistrz P. decyzją nr (...) z dnia (...) r., działając na podstawie 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 20 ust. 1, art. 25 ust. 2 pkt 6, ust. 3 i ust. 8 oraz art. 28 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uznał za nienależenie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko R. a K. w kwocie 1.500 zł wypłacone na podstawie informacji z dnia 8 października 2019 r. w okresie od 1 września 2019 r. do 30 listopada 2019 r. oraz zobowiązał stronę do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w terminie 30 dni od dnia ostateczności decyzji.

W uzasadnieniu organ przywołał decyzję przyznającą stronie świadczenia oraz odwołał się do wyroku Sądu Okręgowego w K., na podstawie którego pieczę nad dziećmi F. i R. powierzono matce, dodając, że R. zamieszkiwał u ojca do 20 października 2019 r., co potwierdzili obydwoje rodzice. Stosownie do art. 20 ust. 1 omawianej ustawy w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego toświadczenie, o czym strona została pouczona. Mimo to strona nie powiadomiła organu o zmianie sytuacji rodzinnej, a organ pozyskał tę widomość dopiero w czasie rozpatrywania wniosku o toświadczenie złożonego przez matkę dzieci. Stąd też skarżący pobrał nienależne świadczenie, które zgodnie z art. 25 ustawy jej obowiązany zwrócić.

Pismem z dnia 6 maja 2020 r. skarżący złożył odwołanie, wyjaśnił, że R. K. od urodzenia do dnia 20 października 2019 r. zamieszkiwał razem z nim i do tego dnia faktyczną opiekę na synem sprawował opiekę jako ojciec i w związku z tym otrzymywał świadczenie "500+" na utrzymanie dziecka. Postanowienie Sądu Okręgowego w K. zostało przez matkę wykonane dopiero 21 października 2019 r. i od tego dnia matka przejęła opiekę nad synem. W jego ocenie nienależenie pobrane świadczenie wychowawcze toświadczenie z listopada 2019 r., które wpłynęło na jego rachunek bankowy, a które zwrócone zostało przekazem pocztowym dnia 3 grudnia 2019 r. na adres matki J. K. Z dokumentów zgłoszonych przez matkę w dniu 18 października 2019 r. wynika potwierdzenie jego stanowiska, w szczególności potwierdzono datę, od kiedy syn przebywa pod pieczą matki. Stąd też w jego ocenie miejscowy Ośrodek niesłusznie domaga się zwrotu świadczenia w wysokości 1.500 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku- Białej decyzją z dnia (...) r. nr (...), w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i orzekło co istoty sprawy, a mianowicie uznało za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko R. a wypłacone na podstawie informacji z dnia 8 października 2019 r. w okresie od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r. w wysokości 1.000 zł i zobowiązało stronę do zwrotu tej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w terminie 30 dni od dnia, kiedy decyzja stanie się ostateczna.

W ramach uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przytaczając treść art. 4, art. 5, art. 15, art. 22 oraz art. 25 tej ustawy, a następnie opisało dotychczasowy przebieg postępowania przywołując ustalenia faktyczne poczynione przez organ pierwszej instancji. Podkreśliło, że aby być uprawnionym do powyższego świadczenia nie wystarczy być tylko podmiotem, który może wystąpić o toświadczenie, ale trzeba także spełniać określone przesłanki. Istotne dla uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie dziecka z osobą wnioskującą oświadczenie. Granice przedmiotowe do przyznania i utrzymania świadczenia wychowawczego ustanowione przez ustawodawcę wyznaczają przesłanki: "zamieszkiwania", "wychowywania", "opieki" i "zaspokajania potrzeb życiowych dziecka". Rodzic, który nie wypełnia powyższych przesłanek przedmiotowych nie jest podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia w ramach programu "Rodzina 500+". Ustawodawca przypisuje istotne znaczenie wspólnemu zamieszkiwaniu dziecka z osobą uprawnioną, które jest warunkiem koniecznym do przyznania i utrzymania prawa do tego świadczenia.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że małoletni R. K. mieszkał u ojca do dnia 20 października 2019 r. Jest to okolicznością bezsporną. Nie podlega więc wątpliwości, że świadczenie na miesiąc wrzesień 2019 r. zostało skarżącemu wypłaconej zasadnie, tzn. temu z rodziców, które sprawowało faktyczną opiekę nad dzieckiem. Z kolei dalej z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji rozpatrując wniosek matki dziecka z dnia 18 października 2019 r. przyznał jej świadczenie od 1 października 2019 r. Stąd też od 1 października 2019 r. w związku ze zmianą miejsca zamieszkania dziecka, która nastąpiła w tym miesiącu, środki z tytułu świadczenia wychowawczego skarżącemu nie przysługiwały. Dlatego też należało uchylić zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty sprawy, jak w sentencji decyzji.

Odnosząc się do kwestii dokonanego przelewu na rzecz J. K. tytułem świadczenia wychowawczego w wysokości 500 zł na miesiąc listopad 2019 r., organ odwoławczy wyjaśnił, że brak jest podstaw prawnych, by każdy z rodziców pobierał świadczenie w pełnej wysokości. Brak jest podstaw do zwrotu tych środków skarżącemu na drodze administracyjnej.

Kolegium poinformowało stronę, że może ubiegać się o ewentualne umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia, względnie rozłożenia na raty, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Kolegium skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze powtórzył argumentację przedstawianą w odwołaniu, podkreślając, że syn R. K. został zabrany przez matkę dopiero 20 października 2019 r. W jego ocenie świadczenie za miesiąc październik i listopad 2019 r. zostało prawidłowo pobrane, a obowiązek poinformowania o zmianie sytuacji życiowej właściwie przekazane organowi. Podkreślił, że choć wniosek oświadczenie matka syna złożyła w dniu 18 października 2019 r., zabrała go do siebie dopiero 21 października 2019 r., toświadczenie przyznano jej od dnia 1 października 2019 r., chociaż przez większą część miesiąca R. przebywał razem z nim i to on sprawował nad nim rzeczywistą pieczę. Stąd też powstaje pytanie, czy organ zasadnie przyznał matce świadczenie od dnia 1 października 2019 r., gdy w tym miesiącu matka nie sprawowała osobistej pieczy nad synem Nadto dodał, że skoro od 1 października 2019 r. przyznanoświadczenie matce dziecka, toświadczenie "500+" nie powinno być mu już w tym miesiącu wypłacone. Jest to więc nie tyle świadczenie nienależnie pobrane, ile nienależnie wypłacone. Także skoro w listopadzie nie był osobą uprawnioną do pobrania tego świadczenia, to organ nie powinien mu tego świadczenia wypłacić. Zresztą poczuwając się, że świadczenie nie przysługiwało mu w miesiącu listopadzie 2019 r. przekazem pocztowym z dnia 3 grudnia 2019 r. przekazał kwotę 500 zł uprawnionej J. K.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku- Białej podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Rozpatrując sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a to zgodnie z treścią art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19... (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.b) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c cytowanej powyżej ustawy.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku - Białej uchylająca decyzję organu pierwszej - Burmistrza P. i orzekająca co do istoty, uznająca za nienależenie pobrane przez skarżącegoświadczenie wychowawcze na syna R. a wypłacone na podstawie informacji z dnia 8 października 2019 r. w okresie 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r. w wysokości 1.000 zł oraz zobowiązująca skarżącego do zwrotu tej kwoty w terminie 30 dni od daty, kiedy decyzja stanie się ostateczna.

Przeprowadzone w powyższym zakresie badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazało, że są one dotknięte uchybieniem uzasadniającym ich uchylenie.

Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi zwrot świadczenia wychowawczego. W opinii organu pierwszej instancji świadczenie wychowawcze za okres od 1 września 2019 r. do 30 listopada 2019 r., a w ocenie organu drugiej instancji świadczenie w okresie od 1 października 2019 r. do 30 listopada 2019 r. było pobrane przez skarżącego nienależnie.

Podstawę materialnoprawną dla przyznania skarżącemu pierwotnie świadczenia wychowawczego stanowią przepisy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2407). Ustawa ta wprowadzając w art. 4 ust. 1 świadczenie wychowawcze wskazała, że celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Regulacja zawarta w punkcie 2 tego przepisu dodaje, że świadczenie to przysługuje matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki lub ojca. Oznacza to, że intencją ustawodawcy było, aby określając przesłanki uprawniające do przyznania tego świadczenia, powiązać je z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem w celu częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem i utrzymaniem dziecka.

W rozpoznawanej sprawie ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Sąd Okręgowy w K. Wydział (...) Cywilny Rodzinny postanowieniem z dnia (...) r. udzielił zabezpieczenia przez powierzenie J. K. pieczy nad małoletnimi dziećmi stron: F. K. i R. K. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o rozwód. Nie jest jednak w sprawie sporne, że syn R. K., na którego skarżący informacją z dnia 8 października 2019 r. nr (...) uzyskał świadczenie wychowawcze na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r., zamieszkiwał razem ze skarżącym i pozostał na jego wyłącznym utrzymaniu do dnia 20 października 2019 r. Nie jest zatem kwestionowane, że do dnia 20 października 2019 r. to skarżący sprawował rzeczywistą opiekę na synem R. Skoro zaś świadczenie wychowawcze ma stanowić wsparcie państwa w wychowywaniu dzieci, to istotne dla ustalenia prawa do świadczenia jest ustalenie kto - matka czy ojciec-faktycznie sprawują opiekę nad dzieckiem i utrzymuje je.

W realiach rozpoznawanej sprawy w świetle znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń skarżącego i matki syna - J. K. nie budzi wątpliwości Sądu to, że do 20 października 2019 r. rzeczywisty wpływ na wychowanie starszego syna, a także ponoszenie kosztów związanych z jej utrzymaniem obciążało skarżącego. W tych okolicznościach niezrozumiałe jest przyznanie matce dziecka świadczenia wychowawczego od dnia 1 października 2019 r., podczas gdy potwierdza ona osobiście, że odebrała syna R. a po szkole w dniu 20 października 2019 r. i mieszka z nią od dnia 21 października 2019 r. Nieporozumieniem jest też w tych okolicznościach żądanie przez organ pierwszej instancji od skarżącego zwrotu świadczenia za miesiąc wrzesień i październik 2019 r., czyli za okres, w którym faktycznie to skarżący sprawował opiekę nad synem. Z kolei w przypadku organu odwoławczego należy uznać, że jest on niekonsekwentny w swych działaniach. Skoro bowiem uznając, że skarżący sprawował rzeczywistą pieczę nad synem we wrześniu 2019 r., i stąd świadczenie wychowawcze mu się należy, to to skoro stan taki pozostawał jeszcze przez dwadzieścia dni października 2019 r. - trudno uznać, że organ działa w tym zakresie konsekwentnie, stwierdzając, iż w tym miesiącu świadczenie mu nie przysługuje.

Odnosząc się z kolei do twierdzenia skarżącego, że świadczenie wychowawcze za miesiąc listopad 2019 r. przesłał przekazem pocztowym na ręce matki syna, to należy podkreślić, iż ewentualne wzajemne rozliczenia pomiędzy małżonkami pozostają ich sprawą osobistą, co nie zmienia faktu, iż w tym miesiącu pobrał on świadczenie nienależne.

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, co w rezultacie doprowadziło do naruszenia zasady praworządności (art. 6) oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej (art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego.) Ponadto organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 4 ust. 2 w związku z art. 25 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego błędną wykładnię. Z tych względów zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.