Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 630549

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 16 czerwca 2010 r.
II SA/Gd 764/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska.

Sędziowie WSA: Tamara Dziełakowska (spr.), Janina Guść.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 1 października 2009 r. nr (...) w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi wniesionej przez S. C. jest decyzja Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 1 października 2009 r. utrzymująca w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie tego organu przyznające skarżącemu uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w organizacji niepodległościowej w okresie od lutego 1952 r. do sierpnia 1953 r. na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Z akt sprawy administracyjnej wynika, że zaskarżona decyzja została podjęta w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 9 marca 2009 r. do organu wpłynął przekazany przez A. kwestionariusz skarżącego o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu działalności w młodzieżowej organizacji niepodległościowej B. w okresie od 1952 r. do grudnia 1953. W kwestionariuszu wskazano m.in. że skarżący z tytułu udziału w wyżej wymienionej organizacji przebywał w 1955 r. w areszcie PUBP. W załączonym do wniosku życiorysie p. S. C. bardzo szeroko i dokładnie opisał działalność organizacji. Z opisu tego wynika, że skarżący mając ok. jedenaście lat, nie godząc się z ówczesną rzeczywistością postanowił utworzyć organizację do walki z bolszewizmem. Inspiracją była lektura książki B. Myślą o jej założeniu podzielił się z kolegą ze Szkoły Podstawowej w D. do której uczęszczał w tym czasie - F. K. Miało to miejsce na przełomie stycznia i lutego 1952 r. i z tego względu - jak wyjaśniono w życiorysie - skarżący przyjął datę 1 lutego 1952 r. jako datę założenia organizacji. Niebawem do organizacji przyjęte zostały inne osoby- K. S. i K. Ł. Do końca roku 1951 do organizacji przystąpili również Z. S., S. K. i T. C., a na początku 1952 r. skład grupy powiększył się o E. S., M. S. oraz S. S. Wówczas to S. C. wraz z F. K. ustalili, że celem organizacji będzie odzyskanie wolności, zachowanie wiary ojców oraz indywidualnej własności. Jednocześnie podjęli decyzję, że organizacja będzie nosiła nazwę C. (kryptonim B) i nawiązywać będzie do tradycji walk AK z okupantem. Członkowie organizacji spotykali się w niewykończonym budynku na skraju wsi. W trakcie spotkań ćwiczyli strzelanie z broni palnej (bez naboi). Wczesną wiosną 1952 r. członkowie organizacji złożyli uroczystą przysięgę. W dalszej części życiorysu S. C. szczegółowo opisał formy spotkań grupy, szkoleń strzeleckich, zadania dywersyjne, których podjęli się członkowie organizacji (m.in. likwidacja szkolnej wystawy dzieł Marksa, Engelsa, Lenina i Stalina) czy sposoby zdobywania broni. Wobec tego, że w skład organizacji wchodzili uczniowie Szkoły Podstawowej w D., a dla większości z nich (7 osób) rok 1953 był ostatnim rokiem nauki w tej szkole, co wiązało się z koniecznością zdawania egzaminów, w dniu 3 maja 1953 r. skarżący jako dowódca poinformował członków grupy, że z tego względu działalność organizacji podlega zawieszeniu na okres do końca wakacji. Na ostatnim jeszcze jednym w tym okresie spotkaniu skarżący poinformował, że w przypadku gdy dostanie się do średniej szkoły w G. kierownictwo organizacji przejmie F. K., który mimo że będzie uczył się w R. będzie mógł nią kierować za pośrednictwem K. S. pozostającego w D. Jak wynika z dalszej części życiorysu skarżący po wakacjach rozpoczął naukę w Technikum w G. Z kolei F. K. podjął naukę w szkole dla pracujących w Ł., gdzie mieszkał u rodziny. Po wyjeździe z D. skarżący utrzymywał kontakt listowny z F. K. i K. S. (wymienili po ok. sześć listów). Dalej skarżący opisał w życiorysie kilka spotkań z kolegami z organizacji do których doszło w czasie przyjazdów skarżącego do rodzinnej miejscowości. Opisał spotkanie z okresu ferii świątecznych 1954 r. kiedy wraz z F. K. i K. S. usiłowali wyłowić z sadzawki dostrzeżony w niej karabin. Broń ta została wyłowiona w późniejszym czasie "gdy woda opadła". W wakacje 1954 r. z kolei skarżący poinformowany przez Z. S. o znalezieniu skrzynki amunicji ukrył ją w gospodarstwie F. K. Jak wyjaśnił skarżący w życiorysie, w wakacje te "przeżywał radość nie tylko z rosnących zasobów arsenału, ale również z tego że organizacja się nie rozpada". Dalsze fakty z życia skarżącego opisane dokładnie w jego życiorysie korespondują z dokumentacją znajdującą się w aktach sprawy pozyskaną przez skarżącego z Instytutu Pamięci Narodowej. Wynika z niej, że w październiku 1955 r. Powiatowy Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego w Ł. "przechwycił" prywatną korespondencję skarżącego z jego przyjacielem F. K. W korespondencji tej snuto rozważania na temat reaktywacji działalności organizacji niepodległościowej tj. antykomunistycznej i pozyskiwania do niej kolegów o zbliżonych poglądach z nowego otoczenia. Treść tych listów spowodowała ze strony Wojewódzkiego Urzędu do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego w L. oraz odpowiednika tego urzędu na szczeblu powiatowym w Ł. szereg działań zmierzających do wykrycia i likwidacji "wrogiej działalności". Ustalono kontakty autorów listów w D., poddano ich przesłuchaniom, wykryto i zniszczono odebraną F. K. broń. Z dokumentów IPN wynika, że Urząd Bezpieczeństwa przypisał sobie "rozbicie" organizacji w miesiącach X/XI 1955 i niedopuszczenie do jej reaktywacji (notatka służbowa z 26 XI 1955 r.). Jej członkowie w złożonych wówczas zeznaniach wskazywali na jej istnienie do momentu wyjazdu skarżącego i F. K. z D. do szkół średnich. Wyjaśniali "organizacja zaprzestała swojej działalności bo K. i C. poszli do szkół", "organizacja przestała swojej działalności z tą chwilą kiedy C. wyjechał do G., a K. do R. do szkół". Jako okres uczestnictwa w organizacji podawali lata 1952 - 1953 tj. do ukończenia przez organizatorów i większość jej członków szkoły podstawowej w D. Również skarżący przesłuchiwany wówczas wskazywał: "Po przybyciu do G. z osobami wymienionymi przeze mnie nie spotykałem się jak też korespondencji nie utrzymuje za wyjątkiem K. F. z którym gdy jadę do D. każdorazowo spotykam się oraz utrzymujemy kontakt korespondencyjny. W wymienionej korespondencji informujemy się nawzajem o moich zapatrywaniach ideologicznych na tematy zachodzących zmian u nas w kraju i sytuacji politycznej (...)- k. 74-75 akt. W dokumentach Urzędu Bezpieczeństwa wskazano, że z uwagi na młody wiek członków organizacji oraz brak sygnałów o ich dalszej działalności w porozumieniu z k.p. PZPR odstąpiono od kierowania sprawy do sądu, przeprowadzono rozmowy z ich rodzicami i sprawę postanowiono złożyć do archiwum (wniosek złożenia do archiwum z 23 stycznia 1956 r. z adnotacją, że "przechodzące osoby w danej sprawie należy wciągnąć na skorowidz archiwalny" k. 107-108)

W swoim życiorysie dołączonym do wniosku o przyznanie uprawnień skarżący opisał też represje jakie dotknęły go w kolejnych latach, a które były skutkiem odkrycia przez Urząd Bezpieczeństwa jego roli w organizacji - nie zdany egzamin z elektrotechniki, a w konsekwencji przeniesienie do klasy niższej, relegowanie ze szkoły za uczestniczenie w obrządkach religijnych oraz pozbawienie stypendium i miejsca w internacie.

W rekomendacji z dnia 24 lutego 2009 r. Zarząd Główny Związku Więźniów Politycznych Okresu Komunistycznego 1939-1989 za udokumentowane i wiarygodne uznał założenie i działalność S. C. w organizacji niepodległościowej B. od stycznia 1952 r. do grudnia 1953 r. (1 rok i 11 miesięcy).

Na podstawie wyżej opisanych materiałów sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 7 maja 2009 r. przyznał S. C. uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w organizacji niepodległościowej B. w okresie od lutego 1952 r. do sierpnia 1953 r. (1 rok i 7 miesięcy).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o rozszerzenie okresu służby w organizacji B. od 1 lutego 1951 r. do 31 października 1955 r. Wskazał m.in., że wprawdzie w zeznaniach przed organami bezpieczeństwa publicznego członkowie organizacji w tym i on sam wskazywali krótszy okres jej istnienia (sierpień 1953) to jednak spowodowane to było obawą przed karą pozbawienia wolności.

Ponownie rozpatrując sprawę organ dołączył do akt dokumentację związaną z przyznaniem uprawnień kombatanckich F. K. (k. 121-134). Życiorys współzałożyciela organizacji B. potwierdza w większości okoliczności opisane przez skarżącego. Ostatnie miesiące działalności organizacji F. K. przedstawił w następujący sposób: "W 1953 r. ukończyłem szkołę podstawową w D. i zdałem egzamin do Liceum Ogólnokształcącego w R. zaś C. M. został przyjęty do Technikum w G. Sztab organizacji w składzie: C. M., K. F. i S. K. postanowił zawiesić działalność w sierpniu 1953 r.. Ja cały czas utrzymywałem łączność korespondencyjną z C. M. i osobistą z S. K. zamieszkałym w D. Faktycznie działalność nie ustała, zmienione zostały formy oporu. Ja po roku nauki w Liceum Ogólnokształcącym byłem bardziej wyrobiony politycznie jak też mój przyjaciel C. M. Spotykaliśmy się w ferie świąteczne i w wakacje, omawialiśmy sposoby walki o niepodległość Polski w nowym środowisku. Stawić opór ideologiczny i obnażać zakłamanie rządów totalitarnych. Przekazywałem wiedzę opartą na faktach historycznych zaprzyjaźnionym kolegom. Wiem, że najskuteczniejsza walka to metoda ideologiczna. Zgromadzoną broń i amunicję po zawieszeniu formalnej działalności, zakopałem na posesji mojego ojca w D.".

Z Instytutu Pamięci Narodowej organ pozyskał informację o odnalezieniu zapisów ewidencyjnych dotyczących skarżącego. W zapisach tych przytoczonych w piśmie Instytutu z 2 września 2009 r. (k. 172-173) wskazano, że w materiałach operacyjnych b. PUBP Ł. odnotowano, że "skarżący w latach 1952-1953 był organizatorem 9-cio osobowej nielegalnej organizacji młodzieżowej o nieustalonej nazwie, której celem było niedopuszczenie do powstania kolektywizacji wsi oraz zdobycie broni".

Z uzasadnienia decyzji podjętej przez organ w następstwie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że ustalając końcową datę przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich (sierpień 1953) organ miał na uwadze przede wszystkim kwestionariusz skarżącego w którym jako wnioskowany okres przyznania uprawnień wskazano lata 1952-1953, materiały pozyskane z IPN, a zwłaszcza pismo z 2 września 2009 r. gdzie odnotowano, że organizacja funkcjonowała w latach 1952-1953 oraz życiorys F. K. w którym stwierdzono, że organizacja realnie funkcjonowała w okresie od 02.1952 do 08.1953 r..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku S. C. wniósł o rozszerzenie jego uprawnień kombatanckich za okres od 1 stycznia 1951 r. do 31 sierpnia 1956 r. W uzasadnieniu skargi S. C. w szczegółowy sposób przedstawił swoją działalność w młodzieżowej organizacji niepodległościowej B., której celem miała być obrona mieszkańców wsi przed zakładanymi masowo spółdzielniami produkcyjnymi, w okresie od 1 lutego 1951 r. (kiedy to podzielił się pomysłem utworzenia organizacji z F. K.) do 31 sierpnia 1956 r. (do chwili relegowania go ze szkoły). Podniósł, że o ile dobrze pamięta nie wskazywał w kwestionariuszu okresu działalności w organizacji niepodległościowej. W jego ocenie mógł to uczynić prezes stowarzyszenia kombatanckiego. Dodatkowo powołał się na pismo z Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 29 kwietnia 2009 r., z którego wynika, że F. K. był członkiem organizacji B. do dnia 16 grudnia 1955 r. (do dnia aresztowania) oraz na karty informacyjne członków zwyczajnych Związku Więźniów Politycznych Okresu Komunistycznego 1939-1989 w L. dot. Z. S. i E. S., w których wskazano, że obaj należeli do organizacji B. od 1952 r. do 16 listopada 1955 r. (do dnia aresztowania). Kserokopie tych dokumentów skarżący załączył do skargi (k. 33, 44 i 45).

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że podstawą prawną przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich jest art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w organizacjach niepodległościowych na terytorium państwa polskiego (...) w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej. Przy czym stosownie do art. 5 tej ustawy okres, o którym mowa w ww. przepisie ustala się w miesiącach.

Jak wynika zatem z powyższego przepisu uzyskanie uprawnień kombatanckich jest uzależnione od pełnienia służby w organizacji, czyli w pewnej współpracującej ze sobą grupie funkcjonującej według określonych reguł. Jej członkowie muszą mieć świadomość wspólnej misji i celu. Innymi słowy, aby mówić o organizacji muszą być jej członkowie i winni oni mieć co najmniej świadomość funkcjonowania w grupie wedle pewnych reguł i zasad. Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Organ prawidłowo ustalił bowiem końcową datę istnienia organizacji B. przyjmując najpóźniejszy z możliwych do przyjęcia miesięcy tj. sierpień 1953 r. przed wyjazdem kierownictwa grupy do szkół w innych miejscowościach. Przyjęcie takiego okresu jest w ocenie Sądu jak najbardziej uprawnione i to nie tylko świetle materiałów sprawy wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ale przede wszystkim w oparciu o opis życia skarżącego przedstawiony w jego życiorysie. Opis ten dokładnie koresponduje z innymi dokumentami, w tym i tymi pozyskanymi z Instytutu Pamięci Narodowej. Faktem jest, że korespondencja, która zainspirowała Urząd Bezpieczeństwa do podjęcia działań wobec skarżącego i jego kolegów świadczy o tym, że w owym czasie sama organizacja B. już nie funkcjonowała, a w tym okresie celem skarżącego i jego kolegi była jej reaktywacja w nowym kształcie. Oczywiście skarżącemu przez cały okres przyświecał cel walki z systemem totalitarnym i nie jest wykluczone, że z tytułu jego postawy, a zwłaszcza odważnych i śmiałych poglądów wyrażonych w trakcie przesłuchania w 1955 r. spotkały go dotkliwe represje w późniejszym życiu. Okoliczność ta jednak - w świetle przepisów ustawy o kombatantach - nie może być podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich. Utrzymywanie przez niektórych członków grupy po sierpniu 1953 r. kontaktów towarzyskich, spotkania w trakcie ferii świątecznych i wakacyjnych w trakcie których pozyskano dodatkowo broń oraz wymiana korespondencji w której wyrażano poglądy co do istniejącego wówczas porządku politycznego nie świadczy o kontynuacji działalności organizacji B. Formalne zawieszenie jej działalności nastąpiło w związku z rozpoczęciem nauki w różnych szkołach, o czym zresztą wówczas poinformował kolegów skarżący. F. K. wskazał nadto, że zostało to uzgodnione przez kierownictwo organizacji. Zatem zgodne ze sobą zeznania i wyjaśnienia członków grupy składane w 1955 r. odnośnie okresu funkcjonowania organizacji 1952-1953 raczej nie były wynikiem obaw związanych z karą pozbawienia wolności (aczkolwiek oczywistym jest, że takie obawy musieli mieć składający zeznania nastoletni wówczas chłopcy) ale były wynikiem zdarzeń jakie miały miejsce w połowie 1953 r. czyli informacji o formalnym zawieszeniu działalności i wyjazdu członków grupy w celach edukacyjnych do innych miast. Jakiekolwiek późniejsze kontakty członków grupy miały już charakter kontaktów towarzyskich i przyjacielskich. Nie jest wykluczone, że w przyszłości mogły one doprowadzić do reaktywowania organizacji w nowym kształcie, jednak nie ma to już istotnego znaczenia dla sprawy. Niewykluczone, iż podjęte przez Urząd Bezpieczeństwa działania wobec członków grupy w 1955 r. opisane w ustaleniach, jak również ewentualne późniejsze dolegliwości ze strony tego organu wobec skarżącego czy innych członków organizacji mogły spowodować, że nie doszło do "odwieszenia" jej działalności, nie zmienia to jednak faktu, iż faktycznie jej funkcjonowanie (regularne spotkania, ćwiczenia, a zwłaszcza poczucie współuczestnictwa w grupie) było do połowy 1953 r..

Zdaniem Sądu w świetle całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a przede wszystkim w oparciu o życiorysy i samego skarżącego jako inicjatora i dowódcy oraz jego przyjaciela i współtwórcy B. - F. K., nie sposób uznać, że założona przez nich na przełomie stycznia i lutego 1952 r. w D. organizacja niepodległościowa funkcjonowała aż do momentu przesłuchań i związanych z tym aresztowań, które miały miejsce w październiku 1955 r. Wykrycie istnienia B. przez organy bezpieczeństwa publicznego nastąpiło niejako przy okazji zainteresowania się listami w których wyrażano wrogą dla władzy ideologię. Uznanie przez Urząd Bezpieczeństwa, jakoby z jego inicjatywy doszło do "likwidacji istniejącej na terenie D. pow. Ł. nielegalnej organizacji" (vide: notatka z 26.XI.1955 k. 64 akt administracyjnych) wynikało najprawdopodobniej z przekonania, iż z jego inicjatywy nie doszło do reaktywowania wrogiej dla ówczesnego systemu działalności, która - w ramach organizacji-miała miejsce w okresie od lutego 1952 r. co najwyżej do sierpnia 1953 r.. Zresztą dalsza lektura tej notatki także wskazuje, iż chodziło o podjęcie takich działań, które uniemożliwiłyby ponowne jej funkcjonowanie: "W ostatnim czasie we wrześniu i październiku herszt tej organizacji C. zaczął nawiązywać i odbudowywać na nowo organizację która na skutek wyjazdu samych kierowników do szkół zaczęła się rozpadać. (...) Organizacja została zlikwidowana w studium ponownego organizowania się-nie zdążyła jeszcze dokonać aktów swej zakładanej działalności". Prawidłowych ustaleń organu co do końcowej daty istnienia organizacji nie podważają również załączone do skargi karty informacyjne członków (k. 44-45) i pismo IPN skierowane do F. K. z 29 kwietnia 2009 r. (k. 33). W odniesieniu do tego ostatniego dokumentu wyjaśnić należy, że dokument ten nie mógł stanowić podstawy rozszerzenia uprawnień kombatanckich na okres po sierpniu 1953 r. w stosunku do skarżącego tym bardziej, że takiej roli nie spełnił w stosunku do samego F. K. czyli adresata tego pisma, który również uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w organizacji B. za okres do sierpnia 1953 r. Wynika to z dostępnego w bazie orzeczeń uzasadnienia wyroku WSA w Lublinie z 13 stycznia 2010 r. II SA/Lu 689/09 (https://cbois.nsa.gov.pl).

Reasumując, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał organowi na przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich za okres od sierpnia 1953 r..

Z powyższych względów Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.