Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2016134

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 23 marca 2016 r.
II SA/Gd 722/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.).

Sędziowie WSA: Jolanta Górska, Mariola Jaroszewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. P. i M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 października 2015 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności

1.

uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 września 2014 r. nr (...),

2.

zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących A. P. i M. P. solidarnie kwotę 937 (dziewięćset trzydzieści siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

A. P. i M. P. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 października 2015 r., sygn. akt (...), utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt (...), o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta nr (...) z dnia 20 kwietnia 2007 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości zabudowanej sześć sześciokondygnacyjnym budynkiem mieszkalno-usługowym z lokalami użytkowymi na parterze położonej w G. przy ul. Ś., działka nr (...) o pow. 219 m2 zapisanej w księdze wieczystej (...) stanowiącej własność Skarbu Państwa przysługujące Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w prawo własności nieruchomości.

Zaskarżone postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zarządzeniem Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 26 stycznia 1951 r. ustanowiono przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwami hotelarskimi na terenie województwa w części dotyczącej hotelu pod nazwą "C (...)." położonego w G. przy ul. S.

Orzeczeniem Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 9 października 1960 r., nr (...), stwierdzono przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa hotelowego pod nazwą "(...)" położonego w G. przy ul. S. wraz z nieruchomościami wchodzącymi w skład wymienionego przedsiębiorstwa zapisanymi w księgach wieczystych (...)-(...) jako własność A. J. S.

Na podstawie umowy notarialnej z dnia 28 maja 1965 r. na powyższej nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) (wcześniej nr (...)), będącej własnością Skarbu Państwa, ustanowiono prawo użytkowania wieczystego na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej (...) (obecnie "B (...)") w G.

Decyzją Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 27 grudnia 1992 r., nr (...), stwierdzono nieważność zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 26 stycznia 1951 r. i orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 9 października 1960 r. oraz przywrócono własność nieruchomości oznaczonej jako działka nr (...), a aktualnie jako działka nr (...), poprzedniemu właścicielowi A. J. S. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, powyższe akty zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Decyzją z dnia 20 kwietnia 2007 r., nr (...), Prezydent Miasta orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości zabudowanej sześciokondygnacyjnym budynkiem mieszkalno-usługowym z lokalami użytkowymi na parterze położonej w G. przy ul. Ś., działka nr (...) o pow. 219 m2 stanowiącej własność Skarbu Państwa, przysługującego Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" z siedzibą w G., w prawo własności nieruchomości.

Pismem z dnia 20 listopada 2013 r. A. P. i M. P., następczynie prawne A. J. S., zwróciły się z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 20 kwietnia 2007 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności w trybie art. 156 § 1 pkt 2 i 5 i 7 k.p.a., wskazując, że w dacie wydawania tej decyzji, Skarbowi Państwa nie przysługiwało prawo własności nieruchomości.

Postanowieniem z dnia 24 września 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 61a § 1 i art. 28 k.p.a., orzekło o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta z dnia 20 kwietnia 2007 r. nr (...) o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości zabudowanej położonej w G. przy ul. Ś., stanowiącej działkę nr (...) we własności Skarbu Państwa, przysługującego Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" z siedzibą w G., w prawo własności nieruchomości.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że postępowanie o stwierdzenie nieważności wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 k.p.a.), zaś art. 28 k.p.a. określił definicję strony stwierdzając, że stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zatem zanim zostanie wszczęte postępowanie administracyjne na wniosek strony należało ustalić strony postępowania. Źródłem interesu prawnego może być tylko przepis prawa materialnego. W dniu wydania decyzji z dnia 20 kwietnia 2007 r. użytkownikiem wieczystym działki nr (...) w G. przy ul. Ś. była Spółdzielnia Mieszkaniowa "(...)" w G., co potwierdza zapis w rejestrze gruntów oraz umowa ustanowienia prawa użytkowania wieczystego powyższego gruntu na rzecz Spółdzielni. W tej sytuacji, zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 83), Prezydent Miasta orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego działki gruntu nr (...) w prawo własności na rzecz wnioskodawcy - Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" w G., będącej stroną postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że ze względu na fakt, iż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prezydenta Miasta wystąpił podmiot nie posiadający interesu prawnego i nie mający przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. należało odmówić wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyły A. P. i M. P. - następczynie prawne A. J. S., wskazując, że decyzją z dnia 27 grudnia 1992 r. Minister Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 26 stycznia 1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami hotelarskimi na terenie województwa (M. P. Nr (...)) w części dot. hotelu pn. "(...)" położonego w G. przy ul. S. - § 1 pkt 7 zarządzenia oraz orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej nr (...) z dnia 9 października 1960 r. stwierdzającego przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa hotelowego pn. "(...)" położonego w G. przy ul. S. wraz z nieruchomościami wchodzącymi w skład wymienionego przedsiębiorstwa, zapisanymi w księgach wieczystych KW (...)-(...). Decyzja ta stała się prawomocna z dniem 17 maja 1992 r. i obejmowała nieruchomość położoną w G. - działkę nr (...), aktualnie działkę nr (...) o pow. 219 m2 km (...) obręb G. Według wnioskujących następcy prawni A. J. S. mają interes prawny legitymujący ich udział w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z 20 kwietnia 2007 o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego działki nr (...) przysługującego Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" w prawo własności. Interes ten wynika z prawa własności, na potwierdzenie tego przytoczył orzecznictwo sądowe. W związku z decyzją z 1992 r. Skarb Państwa wpisany jako właściciel działki gruntu nr (...) utracił tytuł prawny do tej nieruchomości, a zatem także stracił podstawę do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, którym dysponowała w związku z nabyciem z mocy prawa, (...) Spółdzielnia Mieszkaniowa. W takiej sytuacji Spółdzielnia nie posiadała prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu. Dokonując więc przeniesienia tego prawa wraz z prawem własności budynku na ww. działce na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej dokonano tej czynności niezgodnie z prawem. O takim stanie sprawy miał wiedzę Prezydent Miasta, skoro informował on w piśmie nr (...) z lipca 2007 r. pełnomocnika spadkobierców A. J. S. o możliwości fizycznego wydania nieruchomości gruntowej - działki nr (...). Wobec tej wiedzy, nie ma w sprawie zastosowania art. 8 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Pełnomocnik stwierdził, że decyzja z dnia 20 kwietnia 2007 r. jest dotknięta jedną z kwalifikowanych wad nieważności, a więc zgodnie z art. 28 k.p.a. spadkobiercy A. J. S. - A. P. i M. P. są stronami postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji.

Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżone postanowienie w mocy. Organ wyjaśnił, że podjęte na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" rozstrzygnięcie w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej działki nie kształtowało w sposób bezpośredni i realny prawa czy też obowiązków następców prawnych po A. J. S., bowiem ani z zapisów księgi wieczystej nr (...) obejmującej działkę nr (...) ani też z innych dokumentów, nie wynikało, by to wnioskodawczynie posiadały interes prawny w sprawie z tytułu posiadanego prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej działki. Organ I instancji rozpatrując sprawę w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności związany był zapisami KW nr (...) w zakresie regulującym kwestie własności nieruchomości. Stan ten nie uległ zmianie do dziś. Z analizy zapisów księgi wieczystej oznaczonej na dzień 16 września 2014 r., nr (...), wskazujących podmioty, którym przysługują określone prawa własnościowe do nieruchomości oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr (...) wynika, że do wskazanych podmiotów nie należą następczynie prawne po A. J. S. - A. P. i M. P. Wobec tego organ uznał, że wnioskodawczynie nie wykazały zindywidualizowanego i skonkretyzowanego interesu prawnego w rozumieniu przepisu art. 28 k.p.a. w związku z przepisem art. 1 ust. 2 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Podkreślono, że z chwilą wpisu przekształconego prawa własności na rzecz Spółdzielni do księgi wieczystej objęty został on domniemaniem, że prawo z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, Dz. U. z 2013 r. poz. 707 z późn. zm.). Stan taki pozostaje niezmienny do czasu, gdy domniemanie to zostanie obalone w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

W skardze na powyższe postanowienie A. P. i M. P. zarzuciły naruszenie:

1.

art. 61 § 1 w związku z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez uznanie, iż żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną,

2.

art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. z 2012 r. 83, z 2011 r. Nr 272, poz. 1614.) poprzez jego zastosowanie i stwierdzenie, że uprawnionym do złożenia wniosku w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności są podmioty będące użytkownikami wieczystymi,

3.

art. 1 i 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., albowiem w niniejszej sprawie organy działały z rażącym naruszeniem prawa.

Formułując powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 października 2015 r. oraz poprzedzającego go postanowienia tego organu z dnia 24 września 2014 r. i przeprowadzenie merytorycznego postępowania w sprawie.

Z uzasadnienia skargi wynika, że przede wszystkim zdaniem skarżących konsekwencją decyzji z dnia 27 grudnia 1992 r., mocą której stwierdzono nieważność zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 26 stycznia 1951 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami hotelarskimi na terenie województwa w części dot. hotelu pn. "(...)" położonego w G. przy ul. S. oraz orzeczenia ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 9 października 1960 r. stwierdzającego przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa hotelowego pn. "(...)" położonego w G. przy ul. S. wraz z nieruchomościami wchodzącymi w skład wymienionego przedsiębiorstwa, zapisanymi w księgach wieczystych (...)-(....), było przywrócenie własność poprzedniemu właścicielowi A. J. S. Powyższa decyzja stała się prawomocna z dniem 17 maja 1992 r. i obejmowała nieruchomość położoną w G. - działkę nr (...), aktualnie działkę nr (...) o pow. 219 m2 km (...) obręb G. Wskazano, że tylko przez rażące zaniedbania ze strony organów władzy publicznej doszło do naruszeń prawa, skutkujących powstaniem niezgodności treści księgi wieczystej (...) z rzeczywistym stanem prawnym. Nieruchomość winna zostać zwrócona prawowitym właścicielom już w 1992 r. Podkreślono, że Prezydent Miasta znał orzeczenie z 1992 r., o czym świadczą oświadczenia składane w pismach z dnia 29 maja 1995 r. oraz z dnia 20 kwietnia 1995 r. a mimo to podjął decyzję o uwłaszczeniu spółdzielni mieszkaniowej (...) w 2007 r., co stanowiło naruszenie prawa.

Według skarżących organ dokonał nadinterpretacji zasady rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, zgodnie z którą osoba dokonująca czynności prawnej o skutkach rozporządzających (np. zawierająca umowę sprzedaży) z osobą uprawnioną według treści księgi wieczyste) (czyli wpisaną do księgi jako właściciel, wieczysty użytkownik lub inny uprawniony) nabywa własność lub inne prawo rzeczowe, choćby stan prawny ujawniony w księdze wieczystej nie był zgodny z rzeczywistym stanem prawnym - właścicielem był w rzeczywistości kto inny - tylko wtedy jeśli nabywca nie wiedział i nie mógł się dowiedzieć o tej niezgodności. W przeciwnym wypadku rzeczywisty właściciel może spowodować uznanie umowy za bezskuteczną względem niego (np. z art. 59 kodeksu cywilnego) i lub przysługiwać mu będzie roszczenie odszkodowawcze.

Skarżące podkreśliły, że Skarb Państwa wpisany jako właściciel działki gruntu nr (...) utracił tytuł prawny do tej nieruchomości w 1992 r., a zatem także stracił podstawę do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, którym dysponowała w związku z nabyciem z mocy prawa, (...) Spółdzielnia Mieszkaniowa w G. W takie sytuacji ww. Spółdzielnia nie posiadała prawa użytkowania wieczystego działki gruntu nr (...). Dokonując więc przeniesienia prawa własności nieruchomości na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "(....]" w G. dokonano tej czynności niezgodnie z prawem. W związku z powyższym decyzja nr (...) z dnia 20 kwietnia 2007 r. jest dotknięta wadą nieważności, a spadkobiercy A. J. S. w osobach A. P. i M. P. są stronami postępowania o stwierdzenie jej nieważności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia w świetle kryterium wynikającego z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło przepisy postępowania art. 61a § 1 oraz art. 157 § 2 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli legalności jest postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przekształcającej prawo użytkowania wieczystego w prawo własności, podjęte na podstawie z art. 61a § 1 i art. 28 k.p.a. w związku z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 83).

Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie do treści art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Według treści art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

W postępowaniu administracyjnym co do zasady status strony określa art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. wynika z przepisów prawa materialnego stanowiącego prawa i obowiązki. Warunkiem koniecznym do występowania podmiotu, jako strony postępowania, jest posiadanie interesu prawnego lub obowiązku związanego z prowadzonym postępowaniem, albo żądanie przez podmiot czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Wspomniany interes prawny musi być indywidualnym interesem strony postępowania i dotyczyć jej bezpośrednio. Pojęcie interesu prawnego i jego zakres są przedmiotem bardzo obfitej literatury z zakresu prawa administracyjnego oraz obszernego orzecznictwa sądowego. Do podstawowych cech interesu prawnego, odróżnianego od interesu faktycznego, należy to, że interes ten musi być oparty o obowiązującą normę porządku prawnego. Może być to norma należąca do jakiejkolwiek gałęzi prawa - także do prawa cywilnego, a w szczególności może to być norma wywodzona z art. 140 k.c., ustanawiającego prawo własności i jego gwarancje. Konieczność oparcia interesu prawnego o obowiązującą normę porządku prawnego oznacza jednocześnie, że interes ten nie może mieć charakteru pochodnego i nie może być wywodzony z jakiejkolwiek czynności prawnej. W świetle tego osoba trzecia ma interes prawny wynikający z art. 140 k.c. i 144 k.c. do uczestniczenia jako strona w postępowaniu administracyjnym, w wyniku którego zapaść może lub zapadła decyzja tak kształtująca stosunki na nieruchomości (sposób korzystania z niej), iż będzie to miało wpływ na sposób wykonywania przez nią prawa własności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2011 r., II OZ 394/11, Lex nr 795491).

W niniejszej sprawie rozważyć należało kwestie legitymacji do zainicjowania postępowania nieważnościowego. Stroną postępowania nadzwyczajnego prowadzonego w trybie nadzoru, o którym mowa w przepisach art. 156 i nast.k.p.a. nie musi być wyłącznie podmiot będący stroną postępowania zwykłego. Co do zasady, z żądaniem wszczęcia tego postępowania na podstawie art. 157 § 2 k.p.a. wystąpić może podmiot, będący stroną postępowania zakończonego decyzją, której ma dotyczyć stwierdzenie jej nieważności, ale też taki podmiot, który nie był stroną postępowania zwykłego, ale ma w tym interes prawny zdefiniowany w art. 28 k.p.a., wywodzony z normy prawa materialnego (np. administracyjnego, cywilnego). Pogląd taki jest utrwalony i nie budzi wątpliwości w judykaturze (por.m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2014 r., II SA/Po 369/14, Lex nr 1505245; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2011 r., IV SA/Wa 248/11, Lex nr 995/602; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 1994 r., II SA/2164, ONSA z 1995 r. Nr 1, poz. 32; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2008 r., I OSK 373/07, LEX nr 485360). Potwierdza to również stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały z dnia 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OPS 1/12 (dostępna na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem nowym w stosunku do postępowania prowadzonego w trybie zwykłym.

Strony, które nie były podmiotami postępowania zwykłego, mogą zatem mieć interes prawny w zainicjowaniu postępowania nieważnościowego.

Skarżące wywodzą swój interes prawny uzasadniający żądanie stwierdzenia nieważności decyzji przekształcającej prawo użytkowania działki nr (...) w prawo własności z faktu, że wskutek stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizujących wydanych w stosunku do tej nieruchomości są one właścicielkami tej działki jako następcy prawni poprzedniego właściciela A. J. S.

Tło faktyczne niniejszej sprawy sięga do lat 50-tych i 60-tych XX wieku, kiedy to zarządzeniem z dnia 26 stycznia 1951 r., a następnie orzeczeniem z dnia 9 października 1960 r. ówczesne władze znacjonalizowały nieruchomość stanowiącą wówczas działkę nr (...) (obecnie nr (...)) w G. będącą własnością A. J. S. przejmując ją na rzecz Skarbu Państwa. Następnie na podstawie umowy cywilnoprawnej oddano tą nieruchomość w użytkowanie wieczyste obecnej Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)". Decyzją z dnia 27 grudnia 1992 r. stwierdzono nieważność zarówno zarządzenia z dnia 26 stycznia 1951 r., jak i orzeczenia z dnia 9 października 1960 r.

Ze względu na skutki ostatecznie stwierdzonej nieważności powołanych aktów administracyjnych, własność działki nr (...) wróciła ponownie do następców prawnych A. J. S. Powszechnie w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że decyzja stwierdzająca nieważność powoduje skutki ex tunc, tj. od dnia wydania decyzji unieważnionej, co oznacza, że decyzja taka traci swoją moc obowiązującą od dnia wydania. Efektem tego jest przywrócenie stosunków prawnych sprzed unieważnionego orzeczenia.

Decyzja z dnia 20 kwietnia 2007 r. przekształcająca prawo użytkowania wieczystego działki nr (...) w prawo własności, po pierwsze kształtuje stosunki prawne na nieruchomości, a po drugie czyni to w sposób ingerujący w uprawnienia właścicielskie skarżących wynikające z decyzji z dnia 27 grudnia 1992 r. W wyraźny zatem sposób wpływa na sferę prawną skarżących, co uzasadnia istnienie ich interesu prawnego w kwestionowaniu decyzji z dnia 20 kwietnia 2007 r.

Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym z pisma Prezydenta Miasta z dnia 2 grudnia 2013 r. wynika, że w Ministerstwie Infrastruktury i Rozwoju pod sygnaturą akt (...) toczyło się postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 27 grudnia 1992 r. stwierdzającej nieważność zarządzenia z dnia 26 stycznia 1951 r. i orzeczenia z dnia 9 października 1960 r. Organy administracji nie ustaliły jednak losów tego postępowania w dacie rozstrzygania o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przekształceniowej z dnia 20 kwietnia 2007 r. Z ujawnionych i potwierdzonych zgromadzonym materiałem dowodowym informacji wynika, że decyzja z dnia 27 grudnia 1992 r. jest ostateczna i funkcjonuje w obrocie prawnym, co uzasadnia uprawnienie skarżących jako właścicieli działki nr (...) do wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji uwłaszczającej Spółdzielnię Mieszkaniową "(...)" do przedmiotu ich własności, co ma ewidentny i oczywisty wpływ na wykonywanie ich prawa. Natomiast w sytuacji, gdyby decyzja z dnia 27 grudnia 1992 r. została usunięta z obrotu prawnego, przestałaby istnieć podstawa interesu prawnego skarżących w niniejszej sprawie. Jest to okoliczność, której organy orzekające w sprawie nie wyjaśniły i będą to musiały uczynić ponownie rozpoznając wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności.

W sprawie bezspornym jest, że prawo własności skarżących do działki nr (...) nie zostało ujawnione w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości po wydaniu decyzji z dnia 27 grudnia 1992 r. W dacie przekształcania prawa wieczystego użytkowania w prawo własności jako właściciel tej działki w księdze wieczystej widniał Skarb Państwa. Ta niezgodność między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym nie uprawniała jednak organów do sformułowania tezy o braku interesu prawnego skarżących. Decyzja z dnia 27 grudnia 1992 r. przywróciła stosunki własnościowe sprzed nacjonalizacji. Nieujawnienie skarżących w księdze wieczystej nieruchomości nie ma wpływu na istnienie ich uprawnień właścicielskich, a w konsekwencji również na ich uprawnienia procesowe w zainicjowanym wnioskiem o stwierdzenie nieważności postępowaniu.

Dla oceny interesu prawnego skarżących najistotniejsza jest aktualność skutków prawnych wywołanych rozstrzygnięciem stwierdzającym nieważność aktów nacjonalizacyjnych wydanych w stosunku do działki o obecnym nr (...). To jest okoliczność, która ma zasadnicze znaczenie przy rozstrzyganiu o wszczęciu bądź odmowie wszczęcia postępowania z ich wniosku.

Dodatkowo wskazać należy, że materiał dowodowy potwierdza, że Prezydent Miasta orzekający o przekształceniu posiadał wiedzę odnośnie decyzji stwierdzającej nieważność z dnia 27 grudnia 1992 r. oraz świadomość jej skutków prawnych, o których wyraźnie wspominał w korespondencji do stron. Wiedział on zatem o niegodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. ustawy o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 707), stanowi, że w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych) Zgodnie jednak z art. 6 tej ustawy rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie chroni rozporządzeń nieodpłatnych albo dokonanych na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, a osobą w złej wierze jest ten, kto wie, że treść księgi wieczystej jest niezgodna z rzeczywistym stanem prawnym, albo ten, kto z łatwością mógł się o tym dowiedzieć. Organ nie miał zatem podstaw by w wydanej decyzji wskazywać, że treść księgi wieczystej wykluczającą istnienie interesu prawnego skarżących, z uwagi na brak wpisu własności nieruchomości.

Mając na względzie powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 września 2014 r. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji winny uwzględnić ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone przez Sąd orzekający w niniejszym uzasadnieniu.

Sąd orzekł na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym, stosownie do treści art. 119 § 3 p.p.s.a., według którego sprawa może być rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących A. P. i M. P. kwotę 937 zł, w tym kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów wpisu od skargi, kwotę 720 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.