Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 5 października 2006 r.
II SA/Gd 687/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.).

Sędziowie: WSA Tamara Dziełakowska, NSA Barbara Skrzycka-Pilch.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w dniu 5 października 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi F. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 czerwca 2005 r., nr (...) w przedmiocie uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję w części oznaczonej punktem drugim, w zakresie ustalenia okresu represji

Uzasadnienie faktyczne

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 30 listopada 2004 r. Nr (...), wydaną na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), odmówił F. L. przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu organ podał, iż F. L. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, zgodnie z którym represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR. Zgodnie z art. 22 ust. 1 powołanej ustawy, o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 ustawy, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji.

Organ uznał po analizie przedłożonych przez stronę dokumentów, że strona nie przedstawiła poza własną relacją żadnych dowodów, iż zachodzą w jej sprawie przesłanki art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b cytowanej ustawy.

F. L. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podał, iż nie zgadza się z wydaną decyzją i wnosi o jej zmianę.

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 czerwca 2005 r. Nr (...) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił opisaną wyżej decyzję własną, przyznał F. L. uprawnienia kombatanckie jako osobie podlegającej represjom przebywającej z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłankach i deportacji w ZSRR. Organ przyjął okres represji w wymiarze jednego miesiąca i odmówił przyznania uprawnień kombatanckich w pozostałym zakresie.

Ustalił organ, iż F. L. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich w związku z pobytem od 1940 do 1946 r. na zesłaniu w ZSRR w okolicach A.

Po ponownie dokonanej analizie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że wniosek strony zasługuje na uwzględnienie. W ocenie organu w sprawie bezsporne jest, że wnioskodawca nie przedstawił żadnego dokumentu urzędowego lub prywatnego potwierdzającego pobyt na zesłaniu w ZSRR. Wnioskujący swoje twierdzenia może poprzeć jedynie oświadczeniami świadków: Z. L. i J. T. H. (z d. L.), którzy zostali w tym samym okresie wysiedleni z R. R. do K. Świadek Z. L. przesłuchany w ramach pomocy prawnej przed Urzędem Miejskim zeznał, że gdy miał 15 lat został deportowany do Kazachstanu, a terytorium ZSRR opuścił wraz z Pierwszą Armią Wojska Polskiego. W 1940 r. w Kazachstanie na bazarze spotkał A. L. (matkę strony) oraz wnioskodawcę. Świadek z opowiadań matki wie, że w 1944 r. ponownie spotkała A. L. nad Morzem Czarnym, gdzie razem pracowały przy przetwórstwie ryb. Świadek J. H. podczas przesłuchania w Urzędzie Miejskim oświadczyła, że urodziła się dopiero w Kazachstanie nie potrafiła podać żadnych szczegółów na temat pobytu na zesłaniu strony.

Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodowy daje podstawę do uznania, iż strona przebywała na zesłaniu w ZSRR, co było spowodowane względami politycznymi i narodowościowymi. Z uwagi jednak na brak poza relacją wnioskodawcy innych dowodów, na podstawie których można byłoby precyzyjnie określić czasokres pobytu F. L. na zesłaniu, Kierownik Urzędu skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 5 przedmiotowej ustawy i przyjął okres represji w wymiarze jednego miesiąca.

Odnosząc się do odmowy przyznania uprawnień z innych tytułów wskazał organ, iż podawane przez F. L. okoliczności obejmujące represjonowanie przez nauczycieli szkolnych związane z wcześniejszym pobytem na zesłaniu w ZSRR zgodnie z przepisami ustawy nie stanowią podstawy przyznania uprawnień kombatanckich.

Na powyższą decyzję F. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

W uzasadnieniu podał, iż nie zgadza się z przyjętym przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych okresu represji w wymiarze jednego miesiąca - punkt drugi decyzji zaskarżonej decyzji. Wskazał, iż w okresie od 13 kwietnia 1940 r., pierwszym transportem został wywieziony, z całą rodziną, ze stacji Rawa Ruska na zesłanie do ZSRR. Do Polski wrócił wraz z rodziną w 1946 r., miał wówczas siedem lat i osiedlili się w T. L.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

W uzasadnieniu podał ponadto, iż zebrany materiał dowodowy dawał podstawę do uznania faktu pobytu strony na deportacji w ZSRR, jednakże brak było danych do ustalenia okresu pobytu i z tych też względów zastosowano art. 5 przedmiotowej ustawy. W ocenie organu, oświadczenia samej strony odnośnie okresu pobytu na deportacji, były dowodem niewystarczającym, a pozostałe dowody nie zaigrały danych co do tej kwestii. Zdaniem organu jest prawdopodobne, iż skarżący przebywał na deportacji znacznie dłużej niż jeden miesiąc, jednakże z uwagi na niemożliwość ustalenia okresu pobytu, przyjęto okres w wymiarze jednego miesiąca.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżona decyzja - w punkcie drugim - narusza prawo. Sąd objął kontrolą wymienioną wyżej część decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 czerwca 2005 r., bowiem jak wynika z treści skargi F. L. skarży decyzję jedynie w tym zakresie.

Przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.) zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż zgromadzony materiał dowodowy daje podstawę do uznania, iż F. L. przebywał na zesłaniu w ZSRR, co było spowodowane względami politycznymi i narodowościowymi. Do kwestii spornej należy natomiast okres pobytu skarżącego na zesłaniu.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z uwagi na brak danych do ustalenia okresu pobytu wnioskodawcy na zesłaniu zastosował art. 5 cytowanej wyżej ustawy, zgodnie z którym okresy, o których mowa w art. 1 ust. 2 oraz w art. 2-4, ustala się w miesiącach. W przypadku braku danych do ustalenia takiego okresu, przyjmuje się okres w wymiarze jednego miesiąca.

W ocenie Sądu skargę należy uznać za uzasadnioną w związku z niedokładnym rozważeniem przez organ administracji okoliczności związanych z długością pobytu skarżącego na przymusowym zesłaniu w ZSRR, wadliwość postępowania miała istotny wpływ na wynik sprawy, w konsekwencji bowiem organ naruszył przepis art. 5 ustawy o kombatantach.

Zgodnie z treścią art. 21 ust. 1 tej ustawy, uprawnienia w niej określone przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2.

Dokonując analizy akt sprawy, Sąd ustalił, iż znajdują się w nich informacje dotyczące pobytu skarżącego na zesłaniu oraz okresu w jakim przebywał. Z oświadczenia świadka Z. L. (niespokrewnionego z F. L.) wynika, iż widział skarżącego wraz z jego matką - A. L. w 194 r. na terytorium ZSRR - teren Kazachstanu oraz posiada wiedzę co do tego, że matka świadka ponownie widziała matkę F. L. w 1944 r. nad Morzem Czarnym, gdzie pracowały razem w przetwórstwie rybnym. Świadek podał również, iż od swojej matki wie, iż skarżący przebywał na terenie ZSRR do 1946 r. Również skarżący twierdził, iż w dniu 13 kwietnia 1940 został deportowany wraz z rodziną do ZSRR do Kazachstanu, gdzie przebywał do 1946 r. Powoływał się na powyższe okoliczności w pismach kierowanych do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz we wniesionej skardze. Ponadto w kwestionariuszu osoby ubiegającej się o uprawnienia kombatanckie - piśmie z dnia 26 lutego 2004 r. zawierającego rekomendację Związku Sybiraków - Oddziału w G. (vide: k. 24 akt administracyjnych) wskazał, iż w kwietniu 1940 r. został "wywieziony wraz z rodziną pierwszym transportem do Kazachstanu do A.", wrócił zaś z zesłania do Polski "w lutym 1946 r.".

Z kolei świadek J. H. oświadczyła, iż urodziła się w Kazachstanie, a jej rodzina została deportowana na terytorium ZSRR w dniu 10 lutego 1940 r., podała również, iż powrót do Polski nastąpił w dniu 8 marca 1946 r., tym samym data podana przez skarżącego jego powrotu do kraju w świetle powyższego jest wysoce prawdopodobna.

Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej. Stosownie do art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Rozumowanie, w wyniku którego organa ustala istnienie okoliczności faktycznych opiera się o zasady logicznego rozumowania. Można odmówić określonym dowodom wiary, ale dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej oceny (patrz także B. Adamiak, J. Borkowski Komentarz do Kodeksu Postępowania Administracyjnego, Wydawnictwo C.H.Beck, wydanie 6, Warszawa 2004. str. 403-404).

Organ administracji pomijając treść składanych na piśmie przez F. L. konsekwentnych oświadczeń dotyczących okoliczności, które mogły stanowić podstawę ustalenia okresu represji w wymiarze wyższym niż jednego miesiąca oraz pomijając w tym zakresie zeznania świadka Z. L., chociaż nie miały one waloru bezposredniości, gdyż odwoływały się do wiedzy innej osoby, dopuścił się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na jego wynik. Zasady logicznego rozumowania oraz wiedza historyczna co do okoliczności związanych z powrotem do Polski osób zesłanych (deportowanych) do ZSRR pozwala na taką ocenę materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, która w sposób precyzyjny ustali okres pobytu na zesłaniu F. L. Jest bowiem oczywiste, że skoro skarżący przebywał na zesłaniu, a takie jest ustalenie Kierownika Urzędu, to będąc małym dzieckiem nie mógł wrócić do Polski w innym czasie, niż po zakończeniu wojny. Tym samym zeznania świadka J. H. co do daty jej powrotu z zesłania są zgodne z oświadczeniami skarżącego co do daty jego powrotu (luty 1946 r.). Ponadto, skoro za wiarygodne uznane zostały zeznania świadka Z. L. co do tego, że F. L. przebywał na zesłaniu, to dalsze zeznania tego świadka należy poddać analizie wiarygodności według zasad logiki, odnosząc je zarówno do zeznań świadka J.H. jak i do konsekwentnych oświadczeń skarżącego, trudno bowiem uznać, że kilkuletnie dziecko wróciło z ZSRR do Polski samo, przed zakończeniem działań wojennych.

Naruszenie wymienionych wyżej przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dokonanie prawidłowych ustaleń przedmiocie okresu zesłania, popartych głęboką i wszechstronną oceną całego materiału dowodowego według zasad wynikających z art. 80 k.p.a., mogło prowadzić do stwierdzenia nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich z przyjęciem okresu represji w większym wymiarze niż jeden miesiąc. Tym samym naruszył organ również przepis art. 5 ustawy o kombatantach, bowiem w świetle okoliczności sprawy przesłanka braku danych do ustalenia okresu, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b nie występuje.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien dokonać prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego, celem dokonania ustaleń odnośnie spornego okresu, w jakim skarżący przebywał na zesłaniu w ZSRR, zgodnie z przesłanką wskazaną w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję w części oznaczonej punktem drugim, w zakresie ustalenia okresu represji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.