Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2507280

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 21 czerwca 2018 r.
II SA/Gd 60/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu I. W. i sprzeciwu A. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 60/18 w sprawie z ich skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 listopada 2017 r., sygn. akt (...) w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżący I. W. i A. K. zwrócili się w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podali, iż są małżonkami i prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe, są właścicielami domu o powierzchni 100 m2 i wartości 400.000 zł oraz posiadają oszczędności w kwocie 10.000 zł, dodatkowo skarżąca jest współwłaścicielką niezabudowanej nieruchomości o powierzchni 477 m2 (jej udział wynosi 60%), utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 3.900 zł netto miesięcznie, które wydatkują na pokrycie kosztów swojego utrzymania, w tym wydatków na dom oraz na leczenie.

W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2018 r., skierowane do każdego ze skarżących, o przedłożenie dokumentów źródłowych lub oświadczeń, w dniu 2 marca 2017 r. skarżący nadesłali część wymaganych dokumentów, jednocześnie wnosząc o przedłużenie terminu do przedłożenia pozostałych dokumentów do dnia 1 kwietnia 2018 r. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 8 marca 2018 r. przedłużył skarżącym wskazany termin o 14 dni od dnia doręczenia zarządzenia, o czym zostali oni poinformowani. Odpis tego zarządzenia został doręczony obojgu skarżącym w dniu 13 marca 2018 r., zatem termin do jego wykonania upływał w dniu 27 marca 2018 r.

Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2018 r., na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) zwanej dalej p.p.s.a., referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy wskazując, że do dnia wydania postanowienia do Sądu nie wpłynęły pozostałe dokumenty wymagane do rozpoznania wniosku o przyznanie skarżącym prawa pomocy, a które mają kluczowe znaczenie dla oceny ich sytuacji finansowej. Niezależnie od powyższego referendarz stwierdził, że analiza dokumentów dotychczas przedłożonych przez skarżących nie pozwala przyjąć, że nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania sądowego, których wysokość jest wielokrotnie mniejsza niż kwota oszczędności skarżących, jaka pozostaje im po odliczeniu od comiesięcznie osiąganych dochodów opłat związanych z eksploatacją nieruchomości. Referendarz wskazał, że skarżący osiągają stałe dochody na poziomie około 4.000 zł netto, z czego miesięcznie przeznaczają kwotę około 854 zł na koszty związane z eksploatacją nieruchomości i z których - jak wynika z podanych informacji - są w stanie poczynić oszczędności. Kwota tych oszczędności wielokrotnie przewyższa wysokość kosztów niniejszego postępowania, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł. Przy tym zwrócono uwagę, z przedłożonych dokumentów nie wynika, aby skarżący mieli jakiekolwiek trudności finansowe, tj. zaprzestali regulowania swoich bieżących zobowiązań, czy też nie regulują ich terminowo.

W przewidzianym przepisami terminie jednobrzmiące sprzeciwy od powyższego postanowienia złożyli skarżąca I. W. i skarżący A. K., wnosząc o jego uchylenie oraz zwolnienie skarżących od obowiązku uiszczania opłaty za skargę i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wskazali, że ze względu na swój podeszły wiek, złą sytuację majątkową i zdrowotną, nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla własnego utrzymania.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy.

Złożony przez skarżących wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, nie zasługiwał na uwzględnienie, jak trafnie orzekł referendarz w zaskarżonym sprzeciwami postanowieniu.

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jak stanowi art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1)

w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2)

w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazać przy tym trzeba, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest skierowana do osób fizycznych pozostających w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej. Przepis art. 239 § 1 p.p.s.a. przewiduje ustawowe zwolnienie od uiszczania kosztów sądowych określonych tam grup podmiotów, wśród których ustawodawca nie wymienił ani emerytów ani osób w podeszłym wieku, co oznacza, że ich sytuacja majątkowa i możliwości finansowe podlegają badaniu według przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a.

Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania zamiast strony poniesie Skarb Państwa, czyli w rzeczywistości inni obywatele. Z tego powodu zwolnienie, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP), należy traktować w sposób wyjątkowy. Może być ono stosowane jedynie wtedy, gdy strona rzeczywiście nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty należności sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym.

Skoro przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane.

W rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedłożyli, mimo przedłużenia pierwotnie wyznaczonego terminu, wszystkich dokumentów określonych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 20 lutego 2018 r., które miały zobrazować ich sytuację majątkową i wyjaśnić wątpliwości w tym zakresie. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie przedłożyli takich dokumentów jak: wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych obrazujących historię operacji i salda na tych rachunkach w okresie od 1 grudnia 2017 r., dokumentu potwierdzającego miesięczną wysokość emerytury pobieranej przez skarżącą oraz dowodów potwierdzających ponoszone przez skarżących koszty leczenia i innych wydatków związanych z ich utrzymaniem.

Wskazać należy, że obowiązek złożenia na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa, który powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, wynika z art. 252 § 1 p.p.s.a., przy czym przepisy ustawy przewidują, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że niezastosowanie się do wezwania, a także przedstawienie żądanych przez sąd danych w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne i nie jest wystarczające do oceny zasadności wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, a w konsekwencji wyklucza przyznanie prawa pomocy.

W niniejszej sprawie skarżący pomimo wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz przedłużenia terminu zakreślonego do dokonania tego uzupełnienia nie przedłożyli wszystkich żądanych dokumentów źródłowych. W związku z tym, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazali, iż ich sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Również z ujawnionych danych dotyczących ich sytuacji majątkowej, w tym co do wysokości środków i kosztów utrzymania wynika, że nie zachodzi sytuacja, w której skarżący nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Z dotychczas przedłożonej dokumentacji wynika bowiem, że skarżący są emerytami pobierającymi świadczenia z ZUS w łącznej wysokości około 3.900 zł, które wydatkują na pokrycie kosztów swojego utrzymania, w tym wydatków na dom oraz leczenie. Według oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy świadczenie emerytalne skarżącego wynosi 2.400 zł, zaś skarżącej 1.500 zł, przy czym na wezwanie referendarza skarżący udokumentowali jedynie wysokość emerytury skarżącego wynoszącą 2.479,04 zł. Ponadto z zebranej dokumentacji wynika, że skarżący posiadają dom o powierzchni 100 m2, którego wartość wycenili na kwotę 400.000 zł, zaś skarżąca jest właścicielem w udziale 60% niezabudowanej działki położonej w G. W oświadczeniu zawartym we wniosku skarżący wskazali także, że posiadają oszczędności w kwocie 10.000 zł.

Referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że konfrontacja wysokości ich miesięcznych dochodów wynoszących około 4.000 zł z wysokością obciążających ich kosztów utrzymania kształtujących się na poziomie ponad 800 zł oraz wysokością udokumentowanych środków zgromadzonych na rachunku bankowym w wysokości ponad 4.000 zł nie potwierdza, ażeby skarżący nie byli w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Z danych tych wynika, że skarżący dysponują środkami pieniężnymi, które umożliwiają im poniesienie kosztów postępowania, na które oprócz wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, mogą w przyszłości złożyć się: wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł, wpis od zażalenia w wysokości 100 zł oraz opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia w wysokości 100 zł.

Wobec powyższego Sąd doszedł do przekonania, że brak jest podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak już zostało wyżej wskazane, zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości kosztów postępowania i możliwości majątkowych skarżących wynika, że nie mają żadnych środków na ich pokrycie. Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie, co potwierdzają okoliczności ujawnione w sprawie.

Także okoliczności przedstawione w złożonych sprzeciwach odnoszące się do podeszłego wieku skarżących, ich złej sytuacji majątkowej i zdrowotnej nie dają podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 kwietnia 2018 r.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.