II SA/Bk 667/20 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3083758

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 października 2020 r. II SA/Bk 667/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Trykoszko.

Sędziowie Asesor sądowy, WSA: Elżbieta Lemańska (spr.), Marek Leszczyński.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 października 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia (...) lipca 2020 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z (...) lipca 2020 r. znak (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z (...) czerwca 2020 r. znak (...) o odmowie przyznania A. D. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem L. D.

Wymienione decyzje wydano w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem A. D. z (...) maja 2020 r. Z akt sprawy wynika, że mąż wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną od 2003 r., od 2012 r. w stopniu znacznym, zaś od (...) października 2019 r. jest sobą o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego (...) maja 2020 r. ustalono, że wnioskodawczyni, urodzona w 1946 r., zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego/zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w 1990 r., nie posiada orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, zajmuje się mężem, wspiera go i pomaga w codziennym funkcjonowaniu. Małżonkowie D. posiadają syna, który nie jest małoletni ani niepełnosprawny, prowadzi gospodarstwo rolne i dlatego nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem.

Decyzją z (...) czerwca 2020 r. Wójt Gminy P. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu: pozostawania przez podopiecznego w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), dalej: u.ś.r.; istnienia osoby spokrewnionej z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu (syn), która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie jest osobą małoletnią (art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1 pkt 1 i 2 u.ś.r.); posiadania przez wnioskodawczynię prawa do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.); powstania niepełnosprawności u podopiecznego około 70 roku życia, podczas gdy ustawa wymaga jej powstania przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki nie później niż do 25 roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Wójt wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 38/13 wywodząc, że skutkiem tego wyroku nie jest wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie wskazanym w ustawie. Skoro ustawodawca nie dokonał nowelizacji ustawy uwzględniającej skutki powyższego wyroku, to organy administracji są związane literalnym brzmieniem przepisów.

Odwołanie złożyła A. D., która zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy przez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia skutków wyroku TK w sprawie K 38/13, w sytuacji gdy po tym wyroku nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdzono;

2) błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który nie może stanowić podstawy odmowy przyznana świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz małżonka osoby niepełnosprawnej, bowiem celem ustawy jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom rzeczywiście sprawującym opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi;

3) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez pominięcie celów u.ś.r. oraz tego, że skarżąca pobiera emeryturę, bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to sytuacja wymuszona okolicznościami. Nadto, z treści oświadczenia wnioskodawczyni wynika zamiar wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego.

Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy. Oceniło jako zasadną część argumentów odwołania, co jednak - w ocenie organu odwoławczego - pozostaje bez wpływu na prawidłowość decyzji odmownej. Przytaczając istotne w sprawie regulacje dotyczące zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium oceniło, że fakt pozostawania osoby niepełnosprawnej w związku małżeńskim, istnienie zobowiązanych do alimentacji krewnych spokrewnionych w pierwszym stopniu oraz moment powstania niepełnosprawności nie mogą stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazało na istniejący między małżonkami obowiązek wyrażający się w udzielaniu wsparcia, środków utrzymania, a po ustaniu małżeństwa w przypadkach przewidzianych przepisami obowiązek alimentacyjny, co wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Kolegium wyjaśniło, że małżonek osoby niepełnosprawnej, jako osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności, należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Dlatego przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a wykluczający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osób pozostających w związku małżeńskim należy odczytywać jako dotyczący innych osób niż małżonek. Z tych samych powodów Kolegium wykluczyło taką wykładnię przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r., zgodnie z którą w przypadku ubiegającego się oświadczenie pielęgnacyjne małżonka istnieje konieczność ustalenia czy nie istnieją inni krewni bliżsi stopniem pokrewieństwa. Zanegowało również Kolegium oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny wyrokiem w sprawie K 38/13. Wskazało na obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby jej rezultat nie był sprzeczny ze stanowiskiem Trybunału. W ocenie organu, kryterium momentu powstania niepełnosprawności podopiecznego nie jest przesłanką negatywną prawa wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego.

Oceniło Kolegium jako uzasadniające odmowę przyznania świadczenia - posiadanie przez wnioskodawczynię prawa do emerytury (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.) oraz niewystąpienie sytuacji rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne jest kierowane do osób zaprzestających aktywności zawodowej, tj. gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia Powinien zatem istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowaniem przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Kolegium ustaliło, że wnioskodawczyni jest emerytką, ma 74 lata, a więc jest w wieku tzw. poprodukcyjnym. Wprawdzie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, jednakże nie ma to związku przyczynowo-skutkowego z jej biernością zawodową. Strona, jak sama oświadczyła, będąc rolnikiem, małżonkiem lub domownikiem rolnika, w 1990 r. zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, natomiast niepełnosprawność jej męża (w stopniu znacznym) - jak wynika z orzeczenia nr (...) z (...) lipca 2012 r. (wydruk z programu Amazis w aktach sprawy) powstała w 2003 r. Zaprzestanie pracy lub prowadzenia gospodarstwa rolnego miało miejsce trzynaście lat przed powstaniem niepełnosprawności u męża strony. Zdaniem Kolegium, nie da się też obronić teza, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na opiekę nad mężem. Wiek skarżącej jest czynnikiem znacznie obniżającym a nawet wykluczającym zdolność do wykonywania pracy zarobkowej, w szczególności w przypadku rolników wykonujących ciężką pracę fizyczną. Nie istnieje zatem związek przyczynowy między biernością zawodową strony a świadczoną opieką.

Zdaniem Kolegium, posiadanie przez stronę prawa do emerytury również stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.) i nie jest to sytuacja wymuszona dotychczasowym brakiem możliwości uzyskania innego, korzystniejszego pod względem ekonomicznym świadczenia pielęgnacyjnego. Uzyskanie emerytury jest prawem osoby aktywnej zawodowo, która po uzyskaniu określonego wieku i spełnieniu innych warunków, nie ma już obowiązku wykonywania pracy zarobkowej w celu zapewnienia środków utrzymania. Świadczenie emerytalne jest również przyznawane na wniosek. Tymczasem otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się z utratą dochodów opiekuna ze względu na rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej. Jest to rekompensata za utracone dochody a nie pomoc opiekunowi mającemu niskie dochody. Taki cel tego świadczenia wynika nie tylko z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale też z pozostałych zapisów ustawy, które nie pozwalają na przyznanie świadczenia w sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę posiada inne źródło dochodu. Kolegium zwróciło uwagę, że ustawodawca zdecydował się na uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie od posiadania wymienionych enumeratywnie źródeł dochodu, nie warunkując tego prawa wysokością posiadanych dochodów. Posiadanie prawa do emerytury i jej pobieranie wyklucza uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, nawet gdyby spełniona była przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Skargę na decyzję Kolegium złożyła do sądu administracyjnego A. D. Zarzuciła naruszenie:

- prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz przyjęcie, że pobieranie przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Skarżąca wywiodła, że sprawuje opiekę nad mężem zaliczonym do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powodu konieczności sprawowania tej opieki zrezygnowała z zatrudnienia i nie podejmuje go. Tymczasem organy poprzestały na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zamiast sięgnąć do dyrektyw wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej. Ich wynik prowadzi do wniosku, że wyłączone jest prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo emerytury gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. Skarżąca wskazała wyrok NSA w sprawie I OSK 1546/19. W jej ocenie, podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a istotą tego świadczenia jest przyznanie rekompensaty za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że znane jest mu orzecznictwo NSA umożliwiające wybór świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku uzyskania przez opiekuna prawa do emerytury. W ocenie Kolegium, orzecznictwo to dotyczy wyłącznie przypadków wieloletniego sprawowania opieki nad niepełnosprawnym od urodzenia dzieckiem, wskutek czego wysokość emerytury opiekuna - z uwagi na brak okresów składkowych - jest znacznie niższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Spór w sprawie, na jej etapie sądowym, sprowadza się do dwóch zagadnień: prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji posiadania przez nią ustalonego prawa do emerytury i pobierania emerytury oraz spełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia. Powody odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przed organem pierwszej instancji były szersze niż ww. dwie okoliczności, jednakże Kolegium nie podzieliło w całości argumentacji Wójta - odrzucając jako niezasadne pozostałe argumenty organu pierwszej instancji (niedotyczące okoliczności obecnie spornych). Podzielając w tym zakresie stanowisko Kolegium i stwierdzając brak zarzutów skargi odnośnie wyeliminowanych przez Kolegium argumentów świadczących o braku prawa skarżącej do spornego świadczenia - należy ocenić brak konieczności ustosunkowywania się do tych kwestii. Natomiast stanowisko Kolegium odnośnie zagadnień spornych jest co do zasady trafne.

Bezsporne w sprawie uznać należy okoliczności związane ze sprawowaniem przez skarżącą opieki nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pobieranie przez skarżącą emerytury, jak również pozostawanie przez nią w kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym w tym znaczeniu, że zobowiązanych do wzajemnej pomocy i wspierania z racji pozostawania w związku małżeńskim.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom innym niż wymienione w punktach 1-3 tego przepisu (matka albo ojciec; opiekun faktyczny dziecka; osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty (uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. w sprawie sygn. akt SK 2/17 - renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy), renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Uwzględniając zarówno literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jak i cel świadczenia pielęgnacyjnego należy stwierdzić, że z założenia miało ono stanowić pomoc "ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki" nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide uzasadnienie wyroku TK z 18 lipca 2008 r. w sprawie P 27/07). Ten główny cel świadczenia pielęgnacyjnego, czyli rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie stracił na aktualności. Nadal świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty osobie zobowiązanej do alimentacji, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - w zamian za rezygnację z zatrudnienia albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania tej opieki. Jak trafnie wskazał WSA w Lublinie w sprawie II SA/Lu 290/20, "O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowaniem przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny" (por. także wyrok w sprawie I OSK 237/20, obydwa dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie II SA/Lu 290/20 brak takiego związku przyczynowego sąd ustalił w przypadku wnioskodawcy uznanego za całkowicie niezdolnego do pracy.

W ocenie sądu, w sprawie niniejszej trafnie Kolegium ustaliło brak istnienia związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Innymi słowy, trafnie ustaliło brak pierwotnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci wskazanego związku przyczynowego. Z akt bowiem wynika, że skarżąca w formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - jako rolnik/małżonek rolnika/domownik rolnika - wskazała rok 1990 jako datę zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Bezspornie zaś niepełnosprawność męża skarżącej powstała w stopniu znacznym najwcześniej od 2003 r. (vide wydruk z programu Amazis), a więc trzynaście lat po rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia. Brak jest zatem wymaganego dla uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego związku przyczynowego, wyżej wskazanego. Skarżąca bowiem, co wynika z wyżej omówionych obiektywnych okoliczności, nie zrezygnowała z pracy zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad mężem posiadającym znaczny stopień niepełnosprawności, bowiem stopień ten orzeczono trzynaście lat później. Tak znaczny upływ czasu między rezygnacją z zatrudnienia a powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności podważa również wiarygodność twierdzeń skarżącej, iż pobieranie emerytury zamiast świadczenia opiekuńczego było wymuszone różnicą wysokości tych świadczeń. Trafnie również akcentuje Kolegium poprodukcyjny wiek skarżącej. Pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego musi być bowiem związane z rezygnacją z zatrudnienia. Nie jest to co prawda wykluczone w przypadku osób pobierających np. emeryturę, bowiem mają możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Istotne jest jednak to, że obiektywnie powinny one być zdolne do podjęcia dodatkowego zatrudnienia, ale nie czynią tego wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bliskim. Sytuacja skarżącej jest jednak inna. Zasady doświadczenia życiowego uprawniają do wniosku, że w wieku 74 lat brak możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia nie wynika wyłącznie ze sprawowania opieki nad bliskim ale z przyczyn obiektywnych. Tym bardziej, jak trafnie wskazało Kolegium, że skarżąca oświadczyła się jako rolnik/małżonek albo domownik rolnika. Praca na gospodarstwie rolnym jest zaś związana z koniecznością posiadania odpowiednich zasobów fizycznych i zdrowotnych. Stwierdzić zatem wypada, że przyczyny obiektywne wykluczają w sprawie niniejszej ustalenie pierwotnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. W tym zakresie sąd argumentację Kolegium w całości aprobuje.

Odnośnie prawa do wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem emerytalnym to, w ocenie sądu, nie jest trafne stanowisko Kolegium a priori wykluczające taką możliwość. Orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące tej kwestii ewoluowało. Przedstawił to obszernie Naczelny Sąd Administracyjny np. w uzasadnieniu wyroku w sprawie I OSK 254/20, wskazując że pierwotnie opowiadano się za wykładnią przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. W orzeczeniach tych powoływano się na wykładnię językową przywołanego wyżej przepisu, akcentując odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno - rentowych i świadczeń rodzinnych. NSA dostrzegł jednak aprobująco zmianę linii orzecznictwa w analizowanej materii, argumentowaną potrzebą uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - wynikami wykładni celowościowej i systemowej oraz zasadą równości. Trafnie jednak wskazuje Kolegium, że zmiana linii orzeczniczej w Naczelnym Sądzie Administracyjnym nastąpiła w sprawach opiekunów osób niepełnosprawnych od urodzenia (lub niepełnosprawnych przez wiele lat od dzieciństwa), gdy przejście opiekunów na świadczenie emerytalne ze świadczenia pobieranego w związku z opieką nad bliskim członkiem rodziny wiązało się z wyższą wysokością świadczenia emerytalnego niż wcześniejsze świadczenie opiekuńcze. Różnica w wysokościach tych świadczeń ulegała jednak stopniowemu zniwelowaniu począwszy od 1 maja 2014 r., a obecnie uległa zmianie w ten sposób, że świadczenie pielęgnacyjne jest wyższe niż emerytury czy inne świadczenia pobierane przez wielu opiekunów. Dlatego, zdaniem NSA, konieczność zastosowania wykładni systemowej i celowościowej wynika w takim przypadku "między innymi ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń, i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy toświadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i obecnie jest już znacznie wyższe od najniższej emerytury. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednak odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w obecnych realiach, jako pozbawiającego świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującegoświadczenie znacznie niższe, wymagałoby jednoznacznego potwierdzenia przez dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej".

Sąd w sprawie niniejszej jednak podkreśla, że analiza orzeczeń sądu kasacyjnego wskazuje na zmianę linii orzeczniczej w określonych stanach faktycznych, tj. gdy opieka nad niepełnosprawnym była sprawowana również przed przejściem na emeryturę opiekuna, a zatem opieka jest kontynuowana, tyle że w realiach obecnych - na zasadach niższego świadczenia emerytalnego niż obecna wysokość świadczenia pielęgnacyjnego (por. np. także I OSK 650/20, I OSK 1546/19, I OSK 757/19, I OSK 764/20). W takich sytuacjach zgodzić się należy z argumentami, że podwyższanie na przestrzeni lat wysokości świadczenia pielęgnacyjnego spowodowało konieczność zmodyfikowania dotychczasowej linii orzeczniczej na rzecz odejścia do wykładni literalnej celem zastosowania wykładni prokonstytucyjnej i poszukiwania środków aby - zapewniając realizację zasady równości - umożliwić wyrównanie świadczenia dotychczasowego niższego (emerytalno-rentowego) do świadczenia pielęgnacyjnego (wyższego). Zgodzić się więc w całości należy ze stanowiskiem sądu kasacyjnego, że w takich przypadkach, mając na uwadze zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (do czego podstawa prawna znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r.), ale i możliwość zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego wynikającą z art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - należy umożliwić wybór świadczenia korzystniejszego przez pouczenie o prawie do zawieszenia emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury (vide wyrok w sprawie I OSK 254/20). Taka wykładnia nie dezaktualizuje jednak wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. podstawowej (pierwotnej) przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Jeżeli bowiem opiekun sprawował opiekę nad niepełnosprawnym i uzyskując uprawnienia emerytalne wybrał toświadczenie jako wyższe niż dotychczas uzyskiwane w związku z opieką, to jest to inna sytuacja niż mająca miejsce w sprawie niniejszej. Przejście skarżącej na emeryturę (rezygnacja z zatrudnienia) pozostawało bez związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem, a niepodejmowanie obecnie zatrudnienia wynika z okoliczności obiektywnych (wiek, charakter mogącej być ewentualnie podjętej pracy).

Zdaniem sądu, zaskarżona w sprawie niniejszej decyzja nie narusza zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) czy udzielania szczególnej pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdaniem drugie Konstytucji RP) a także osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). W szczególności, jak wyżej wyjaśniono, odmienna jest sytuacja osób, których zmiana linii orzeczniczej NSA dotyczy od sytuacji strony skarżącej w sprawie niniejszej.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na wniosek skarżącej i przy braku sprzeciwu organu (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.