Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1765160

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z dnia 26 maja 2015 r.
II SA/Bk 258/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Mieczysław Markowski.

Sędziowie: NSA Grażyna Gryglaszewska, WSA Marek Leszczyński (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 maja 2015 r. sprawy ze skargi R. Z. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) marca 2015 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy M. z dnia (...) marca 2015 r. numer (...);

2.

stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia (...) marca 2015 r., nr (...), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. z dnia (...) marca 2015 r., nr (...), odmawiającą przyznania R. D. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem S. D.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

R. D. złożył w dniu (...) marca 2015 r. wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem S. D. legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 7 stycznia 2015 r. Ponadto wnioskodawca złożył świadectwo pracy, potwierdzając tym samym rezygnację z pracy na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Wójt Gminy M. decyzją z dnia (...) marca 2015 r., nr (...), odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego R. D. w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem S. D.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że z art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114; dalej: "u.ś.r.") wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo, między innymi, do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że A. i R. D. są rodzicami bliźniąt: M. i S. (urodzonych (...) października 2010 r.) posiadających orzeczenia o zaliczeniu ich do osób niepełnosprawnych. W związku zaś z tym, że A. D. zostało przyznane decyzją Wójta Gminy M. z dnia (...) lipca 2013 r., nr (...), świadczenie pielęgnacyjne na syna M. na okres od 1 lipca 2013 r. do 31 marca 2017 r., to organ stwierdził, że pomimo, iż R. D. spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne na syna S.

W odwołaniu od powyższej decyzji R. D. podniósł, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest dla niego krzywdzące, gdyż dwójka dzieci posiada orzeczenie o niepełnosprawności, a w rodzinie przysługuje tylko jedno świadczenie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia (...) marca 2015 r., nr (...), zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. W uzasadnieniu Kolegium powtórzyło w ślad za organem I instancji, że zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli członek rodziny sprawującej opiekę ma ustalone prawo między innymi do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze wywiedzionej na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, R. D. opisał sytuację rodziną oraz wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem organów. Podniósł, że ustawa o świadczeniach rodzinnych od początku istnienia budziła wiele kontrowersji i sporów. Przykładem tego jest art. 9 ust. 4, gdzie świadczenie przysługuje na każde dziecko i art. 27 ust. 1 i 2, gdzie świadczenie przysługuje jednemu uprawnionemu. Skarżący podniósł, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r. uznał te zapisy za niezgodne z Konstytucją. Zdaniem ww. organy nie chcą zastosować się do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Mając powyższe na względzie skarżący wniósł o zmianę lub uchylenie decyzji organu I i II instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał uprzednie stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114; dalej: "u.ś.r."). Świadczenia pielęgnacyjnego dotyczą przepisy zawarte w art. 17 u.ś.r., przy czym warto zaznaczyć, że przepisy tworzące art. 17 u.ś.r. były wielokrotnie zmieniane.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r.). Z kolei w ust. 5 art. 17 u.ś.r. ustawodawca wskazał szereg przesłanek negatywnych, uniemożliwiających przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z pkt 4 tegoż ust. 5 świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo między innymi do świadczenia pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie organy administracji odmówiły przyznania drugiego świadczenia pielęgnacyjnego, skoro żona skarżącego ma już przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na jedno niepełnosprawne dziecko - M. D.

Sąd stwierdza, że w obecnym stanie prawnym stanowisko organów administracji stało się bezpodstawne. Należy bowiem zauważyć, że wyrokiem z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt SK 7/11 (Dz. U. poz. 1652) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r.,. poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 559, 567 i 1443), w brzmieniu obowiązującym do 13 października 2011 r., w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika z uzasadnienia powołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji stanowi, że rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Rodziny wychowujące dzieci niepełnosprawne, zwłaszcza więcej niż jedno takie dziecko, znajdują się niewątpliwie w trudnej sytuacji społecznej, a z reguły także - w trudnej sytuacji materialnej. Z mocy art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji rodziny takie mają prawo do szczególnej, to jest ponadstandardowej pomocy, która przysługuje wszystkim rodzinom, także tym, które są w stanie radzić sobie same. Istotnym instrumentem tej szczególnej pomocy dla rodzin znajdujących się w takiej sytuacji społecznej z powodu znacznej niepełnosprawności niektórych jej członków jest świadczenie pielęgnacyjne. Podmiotem uprawnionym do niego jest członek rodziny - ojciec, matka, opiekun faktyczny, lecz jego beneficjentem jest cała rodzina. Świadczenie to ma być częściową rekompensatą dochodu utraconego z powodu rezygnacji z pracy zarobkowej. Jest ono przy tym, co bardzo ważne, powiązane z kontynuowaniem ubezpieczenia społecznego - emerytalnego i rentowego - na koszt publiczny (ze środków publicznych opłacane są składki na ubezpieczenie opiekuna). W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny uznał, że w ekstremalnie trudnej sytuacji rodziny wychowującej więcej niż jedno dziecko niepełnosprawne, rezygnacja z pracy jednego rodzica (opiekuna) często może się okazać niewystarczająca, gdyż opiekun ten nie jest w stanie sprawować efektywnie opieki równocześnie nad dwojgiem, czy trojgiem niepełnosprawnych dzieci. Dlatego prawo powinno w takiej sytuacji stworzyć możliwość rezygnacji z pracy także drugiemu rodzicowi, umożliwiając mu uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast brak takiej możliwości może zmusić rodziców do oddania wszystkich lub niektórych niepełnosprawnych dzieci do publicznego zakładu opiekuńczego, gdzie koszt opieki nad nimi jest nieporównanie wyższy od kosztu świadczeń pielęgnacyjnych dla dwojga rodziców (opiekunów), a opieka nigdy nie będzie tak dobra jak w normalnej rodzinie.

Ponadto Trybunał Konstytucyjny wskazał, że nie bez znaczenia dla ogólnego społecznego rachunku kosztów i zysków jest to, że osoba rezygnująca z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny zwalnia miejsce pracy, które może zająć bezrobotny, na którym nie ciążą tak trudne obowiązki rodzinne.

Sąd zaznacza, że przywołany wyrok TK dotyczy wprawdzie innego brzmienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. ("Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli (...) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie") ale stanowisko TK znajduje pełne zastosowanie do brzmienia tegoż przepisu obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji ("Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli (...) członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów"). Nie budzi bowiem wątpliwości, że cel obu brzmień przepisu jest taki sam: zablokowanie uzyskania prawa do drugiego świadczenia w jednej rodzinie (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 1354/14, wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 1122/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Zdaniem Sądu wszystkie przywołane wyżej argumenty TK znajdują pełne zastosowanie dla oceny tego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r., na którym zostały oparte obie decyzje wydane w sprawie. Nie może zatem budzić wątpliwości ocena braku zgodności przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. w brzmieniu, na podstawie którego zostały wydane obie decyzje w sprawie, z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. Skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji ustawodawstwa sprzecznego z Konstytucją.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. sąd administracyjny, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., zgodnie z którym uchyleniu podlega zaskarżona decyzja lub postanowienie, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, skoro Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r., ale w brzmieniu innym niż to, które zostało zastosowane w ocenianej sprawie. Przepis art. 145a § 1 k.p.a. dający prawo do żądania wznowienia postępowania administracyjnego również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją - nie znalazłby zastosowania.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy administracji uwzględnią powyższe uwagi dotyczące przepisu art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r.

W związku z powyższym Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., uznając, że po wyroku TK w sprawie SK 7/11, art. 17 ust. 5 pkt 4 u.ś.r. - także w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - nie może być stosowany ze względu na normatywną tożsamość z przepisem, którego niekonstytucyjność stwierdzona została przez Trybunał.

Na mocy art. 152 p.p.s.a. należało stwierdzić, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.