Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 989614

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z dnia 4 sierpnia 2011 r.
II SA/Bk 196/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Wincenciak.

Sędziowie NSA: Grażyna Gryglaszewska, Elżbieta Trykoszko (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Wojewody P. z dnia (...) lutego 2011 r. nr (...) w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego

1.

oddala skargę,

2.

przyznaje adwokat M. M.-R. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 312,20 zł (trzysta dwanaście złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Wójt Gminy C. prowadził postępowanie o wymeldowanie W. P. z miejsca pobytu stałego w C. W. nr (...). Decyzją z (...) września 2009 r. nr (...) orzekł o wymeldowaniu strony uznając, że ustalony stan faktyczny wskazuje na dobrowolne opuszczenie przez W. P. jego dotychczasowego miejsca pobytu. Wymieniony uczynił to po uprawomocnieniu się wyroku skazującego za znęcanie się, w którym zobowiązano go również do wyprowadzenia się od pokrzywdzonych, w tym Z. P., u której zamieszkiwał od 2002 r. Obecnie W. P. przebywa w domu brata w miejscowości P. (...), gdzie opiekuje się matką. W mieszkaniu w C. pozostawił rzeczy osobiste i meble, jednak po wymianie zamków przez właścicielkę nie posiada do niego klucza. Powyższa decyzja została zaskarżona przez wymeldowanego. Wojewoda P. decyzją z dnia (...) października 2009 r. nr (...) utrzymał ją w mocy podzielając w całości ustalenia faktyczne i ocenę prawną organu I instancji.

Na skutek skargi W. P. na powyższą decyzję organu odwoławczego - wyrokiem z dnia 27 maja 2010 r. w sprawie II SA/Bk 796/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił rozstrzygnięcia organów obydwu instancji stwierdzając uchybienia procesowe polegające na niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Zdaniem sądu nie wykazano w sposób niewątpliwy przesłanki trwałego i dobrowolnego opuszczenia przez skarżącego lokalu w C. Nie wyjaśniono w szczególności, czy skarżący definitywnie opuścił mieszkanie Z. P. i wprowadził się do matki, czy jedynie - jak twierdzi - przebywa u matki w celu sprawowania nad nią opieki, natomiast nie powziął zamiaru opuszczenia miejsca dotychczasowego zameldowania. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku, organy nadmierną wagę przyłożyły do orzeczenia sądu w sprawie karnej, w którym zobowiązano W. P. do opuszczenia domu w C. W. Opuszczenie tego lokalu zbiegło się z uprawomocnieniem się wyroku i przebywaniem strony u matki i na tej podstawie wyprowadzono wniosek, że skoro skarżący w okresie związanym z terminem realizacji obowiązku nałożonego wyrokiem karnym zamieszkiwał z matką, to opuścił sporne mieszkanie. Tymczasem W. P. konsekwentnie wywodził, że wyjechał jedynie czasowo celem sprawowania opieki nad matką. Zdaniem sądu ta okoliczność wymagała bezwzględnego wyjaśnienia, podobnie jak oceny wymagało czy skarżący podjął kroki związane z wymianą zamków przez Z. P., co mogłoby świadczyć o zamiarze dalszego zamieszkiwania w C. Nie zebrano również dokumentów z Policji, z których wynikałoby, że skarżący przyjeżdżał do C. Nie przesłuchano Z. P. Sąd podkreślił, że badanie faktu opuszczenia miejsca stałego zameldowania, jak i dobrowolności, czyli zamiaru opuszczenia, nie może opierać się tylko na oświadczeniu zainteresowanych, lecz powinno wynikać ze stwierdzenia, iż oświadczenia te znajdują potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych wynikających z zebranych dowodów. Tego, jak stwierdził skład orzekający, w sprawie zabrakło.

W ponownie prowadzonym postępowaniu decyzją z dnia (...) grudnia 2010 r. znak (...) Wójt Gminy C. orzekł o wymeldowaniu W. P. z lokalu pod adresem C. W. (...). Organ wyjaśnił przesłanki wymeldowania wynikające z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych wskazując, że podstawą orzeczenia o wymeldowaniu jest ustalenie faktu trwałego, dobrowolnego opuszczenia lokalu. Zdaniem organu powyższe przesłanki zaistniały w sprawie niniejszej. Z materiału dowodowego sprawy, na który składają się zeznania świadków: J. G., N. S. i M. S., Z. P. oraz strony - W. P. wynika, że ten ostatni nie mieszka w C. W. od czerwca 2009 r., przy czym prawomocnym wyrokiem skazującym za przestępstwo znęcania się został zobowiązany do opuszczenia tego miejsca pobytu. Jak twierdzi W. P. zamieszkuje on w P. u brata tylko czasowo, opiekując się matką. Do C. zamierza wrócić. Zostały tam jego rzeczy: telewizor, meble, pralka, ubrania. Korzystając z pomocy kuratora sądowego chce zabrać z C. rzeczy zimowe. Potwierdził, że wie o wymianie zamków i zobowiązał się uzyskać dostęp do mieszkania, jednak nie poczynił w tym kierunku żadnych kroków. Jak ocenił organ, deklaracje w tym przedmiocie nie były skuteczne, stąd należy przyjąć, że W. P. własnym działaniem opuścił dotychczasowe miejsce pobytu w sposób dobrowolny i trwały.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. P. Wskazał, że nie posiada innego miejsca zamieszkania niż budynek w C. W. Czasowe opuszczenie tej miejscowości było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad matką - od września 2009 r. do 5 listopada 2010 r., kiedy zmarła. Wskazał, że nie może mieszkać w P., gdyż dom należy do brata, który stale przebywa w USA i zamierza zostawić dom swoim dzieciom. Pozwolił mu mieszkać w P. do wiosny 2011 r. Oświadczył, że nie ma możliwości zamieszkiwania w innym miejscu niż C.

Decyzją z dnia (...) lutego 2011 r. znak (...) Wojewoda P. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu własnego rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył fragmenty zeznań Z. P. i W. P. Wskazał, że w sprawie zaistniały przesłanki wymeldowania wynikające z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, bowiem opuszczenie miejsca dotychczasowego pobytu w C. W. przez W. P. posiadało cechy dobrowolności i trwałości. Organ zwrócił przede wszystkim uwagę na zmianę stanu faktycznego spowodowaną śmiercią matki odwołującego się w dniu 5 listopada 2010 r. Od tego czasu W. P. nie podjął żadnych konkretnych działań ujawniających zamiar powrotu do C., w tym dotyczących dokonanej przez Z. P. zmiany zamków. Fakty te przeczą deklaracjom strony o jedynie czasowym pobycie w P. W ocenie organu pozostawienie rzeczy osobistych w C., niepotrzebnych w miejscu obecnego pobytu, miało świadczyć wyłącznie o stworzeniu pozoru chęci powrotu do C. Pozostawienie tych rzeczy nie przesądza również istnienia związku z dotychczasowym miejscem pobytu. Jak wskazał organ wszystkie deklaracje strony okazały się nieskuteczne. Ponadto z mocy wyroku sądu karnego został pozbawiony możliwości dalszego korzystania z lokalu w C. W tych okolicznościach należało przyjąć, że lokal w C. przestał być dla niego miejscem koncentracji interesów życiowych.

Skargę na powyższą decyzję złożył do sądu administracyjnego W. P. Wskazał, że organ odwoławczy źle zrozumiał jego intencje, bowiem przeprowadził się do schorowanej matki, zamieszkującej przed śmiercią w domu brata, na okres zimowy do maja 2011 r., gdyż nie posiadał w C. zgromadzonego opału. Musi się jednak wyprowadzić z uwagi na zamiar przekazania przez brata tego domu dzieciom. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną (II grupa), pomoc społeczną i lekarską otrzymywał w C., natomiast do specjalisty ortopedy chodzi do H. Utrzymuje się z renty chorobowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumenty z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Skarga podlegała oddaleniu.

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące pobytu i jednocześnie nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z przepisu wynika, że jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za utrwalony uznaje się pogląd, iż o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można ma jedynie wówczas, gdy ma ono charakter trwały i dobrowolny. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy upływ czasu tj. okres pozostawania poza miejscem dotychczasowego pobytu a o dobrowolności opuszczenia, samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. Jak wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić wyraźnie, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, albo w sposób dorozumiany, poprzez zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu (por. między innymi: wyrok NSA z 7 grudnia 2005 r. sygn. II OSK 302/05, Lex nr 190969; wyrok NSA z 23 kwietnia 2001 r. sygn. V SA3169/00, Lex nr 50123). W wyroku z dnia 12 kwietnia 2001 r. sygn. V SA 3078/00 (Lex nr 78937) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu.

Okoliczności niniejszej sprawy, jak trafnie oceniły organy obu instancji, nie pozostawiają wątpliwości, co do zaistnienia przesłanki wymeldowania skarżącego z pobytu pod adresem C. W. (...). Bezspornym jest bowiem, że skarżący nie mieszka pod wskazanym adresem od czerwca 2009 r. kiedy to opuścił miejsce zameldowania, koncentrując swoje życie w miejscu zamieszkania matki w P. Materiał dowodowy nie wskazuje, aby powodem opuszczenia lokalu były działania właścicielki lokalu Z. P., dotychczasowej partnerki życiowej skarżącego. Wymiana zamku w drzwiach wejściowych lokalu nastąpiła bowiem już po wyprowadzeniu się skarżącego, przy czym skarżący, co jest bezspornym, nie podejmował żadnych prawnych kroków w kierunku odzyskania posiadania lokalu. Na skarżącym, co jest bezspornym, ciąży prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w B. P. - VII Wydziału Grodzkiego z dnia 2 lutego 2009 r. skazujący na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu na trzy lata, za przestępstwo psychicznego i fizycznego znęcania się nad partnerką życiową i jej małoletnią córką w okresie od października 2003 r. do grudnia 2008 r. Mocą tego wyroku nałożony został na skarżącego na podstawie art. 72 § 1 pkt 7b k.k. obowiązek opuszczenia domu w C. W. (...), zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi, w terminie 2 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku. Opuszczenie przez skarżącego lokalu w czerwcu 2009 r. pozostaje zatem w związku z obowiązkiem nałożonym wyrokiem karnym. To nie przymuszenie przez osoby trzecie, a przymus wewnętrzny, zmotywował skarżącego do opuszczenia lokalu w czerwcu 2009 r. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, przymusowe opuszczenie lokalu przez osobę w nim zameldowaną, nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią działań (vide: wyrok NSA z 26 września 2007 r. sygn. II OSK 1251/06, w którym sąd krytycznie odniósł się do nadmiernego przywiązania dobrowolnego opuszczenia lokalu w sytuacji aresztowania i gdy opuszczenie lokalu wskutek prawomocnie orzeczonej kary pozbawienia wolności ma charakter trwały).

Zameldowanie potwierdza jedynie stan faktyczny - pobyt pod danym adresem. W sprawie niniejszej od czerwca 2009 r. zameldowanie skarżącego w C. W. (...) było fikcją, ponieważ skarżący od tego okresu nie zamieszkiwał w miejscu zameldowania. Deklaracje powrotu nie znajdowały jakiegokolwiek pokrycia w działaniach skarżącego. Nawet po śmierci matki w listopadzie 2010 r. skarżący poza deklaracjami podjęcia kroków w kierunku odzyskania posiadania lokalu w C. W. (...), konkretnych czynności zachowawczych nie podjął. W takiej sytuacji odmowa wymeldowania byłaby dalszym utrzymywaniem fikcji meldunkowej.

Postępowanie dowodowe przeprowadzone po wcześniejszym kasacyjnym wyroku WSA w Białymstoku z dnia 27 maja 2010 r. jedynie potwierdziło zaistnienie przesłanki wymeldowania skarżącego. Trwałość opuszczenia lokalu przez skarżącego uległa wzmocnieniu, bo wydłużył się okres zamieszkiwania poza miejscowością C. W. Brak zaś deklarowanego powrotu do miejsca zameldowania po śmierci matki, koniecznością opieki nad którą skarżący wcześniej tłumaczył czasową nieobecność w C., przeczy twierdzeniom skarżącego, jakoby swoje interesy życiowe, mimo czasowej nieobecności, skoncentrował w C. W. (...).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy orzekając o wymeldowaniu skarżącego, nie naruszyły prawa materialnego i procesowego i dlatego skarga podlegała oddaleniu (art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W wyroku orzeczono też o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu reprezentującemu skarżącego W. P. wynagrodzenia za zastępstwo prawne tej strony wykonane na zasadzie prawa pomocy (art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 210 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.