Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1752379

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z dnia 11 czerwca 2015 r.
II SA/Bk 1251/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Roleder (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 czerwca 2015 r. sprzeciwu J. W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 maja 2015 r. w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Wojewody P. z dnia (...) listopada 2014 r. Nr (...) w przedmiocie odmowa uchylenia decyzji uchylającej decyzję zatwierdzającą projekt budowlany i udzielającą pozwolenia na budowę w części dotyczącej budowy zbiornika na płynne odchody zwierzęce postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.,

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z dnia 11 kwietnia 2015 r. J. W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem E. W. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowią emerytury małżonków W. w łącznej kwocie 3.351,84 zł, w tym: emerytura J. W.- 1.695,75 zł oraz 1.656,09 zł uzyskiwane przez E. W. z tytułu przyznanej emerytury i dodatku pielęgnacyjnego. Wykazane wydatki skarżącej wynoszą za styczeń 2013 r. łącznie 3.321,40 zł w szczególności: czynsz - 562,37 zł; telefon - 34,50 zł; energia elektryczna - 104,16 zł; lekarstwa - 280 zł; usługi pocztowe - 60 zł; opłaty bankowe - 30 zł; rata spłaty kredytu - 700 zł; koszty podróży do sądu w W. - 120 zł; Internet - 111 zł; składki ubezpieczeniowe - 119,37 zł; życie odzież, środki czystości, drobne artykuły - 1.200 zł. Majątek wnioskodawczyni stanowi: mieszkanie o powierzchni 60 m2, sześćdziesięcioletni drewniany dom oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni 3500 m2. Do końca maja br. skarżąca zmuszona jest spłacić kredyt bankowy w wysokości 1.600 zł (wnioskodawczyni spłaca raty kredytu odnawialnego w dowolnej wysokości, ale musi spłacić całość zobowiązania na wyznaczony dzień kończący roczną umowę kredytową). W związku z obowiązkiem spłaty kredytu wnioskodawczyni podała, że nie jest w stanie opłacić czynszu w maju br. tj. 560 zł oraz opłat za działkę w pracowniczym ogrodzie działkowym - 400 zł. W kwietniu 2015 r. wnioskodawczyni przeszła zawal serca, była hospitalizowana. Skarżąca nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych (k. 91 - 92). Do akt sprawy skarżąca dołączyła: dokumentację medyczną (k. 96 - 98)

Postanowieniem z dnia 21 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła skarżąca wskazując, że we wniosku z 11 kwietnia 2015 r. popełniła istotny błąd specyfikując wydatki za miesiąc kwiecień 2015 r., wpisując je pod nazwą "wydatki za miesiąc styczeń 2013 r.". Jednocześnie skarżąca zaktualizowała następujące wydatki za miesiąc maj 2015 r.: telefon - 34,50 zł, lekarstwa - 559,07 zł, wizyty lekarskie - 200 zł, akcesoria medyczne do pomiaru cukru - 40 zł, okulary - 220 zł, usługi pocztowe - 29,60 zł, opłaty bankowe - 20 zł, kredyt - 1610 zł, życie - 1100 zł. Łącznie skarżąca wykazała wydatki na kwotę 3814,12 zł, przy dochodzie w wysokości 3351 zł. Wnioskodawczyni uzupełniająco wskazała, że w dniu 27 maja 2015 r. ma wyznaczoną wizytę u lekarza rodzinnego celem powtórzenia leków wypisanych w szpitalu, których koszt wyniesie ok. 400 zł, które będzie musiała pożyczyć. Konkludując skarżąca oświadczyła, że w zaistniałej sytuacji finansowej nie może wygospodarować 200 zł na ustalone koszty sądowe.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, iż sprzeciw został wniesiony skutecznie, co powoduje utratę mocy postanowienia z dnia 21 maja 2015 r., a wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: dalej powoływanej: p.p.s.a. (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym.

Wniosek skarżącej zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym niemniej, co należy podkreślić, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania - kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Podkreślić jednocześnie należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy zapewnić ma prawo do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Z przywołanych przepisów wynika również, że strona skarżącą powinna wykazać w sprawie nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd bierze pod uwagę zarówno aktualną sytuację materialną strony, jak również wysokość kosztów postępowania, które strona byłaby zobowiązana ponieść. W przedmiotowej sprawie koszty sądowe ograniczają się do uiszczenia wpisów od zażaleń wnioskodawczyni na postanowienia tut. Sądu z dnia 3 marca 2015 r. i z dnia 9 marca 2015 r. w przedmiocie oddalenia wniosku o wyłączenie poszczególnych sędziów w łącznej wysokości 200 zł. Z informacji przedstawionej przez skarżącą wynika natomiast, że prowadzi ona gospodarstwo domowe wspólnie z mężem. Utrzymują się z dochodu z tytułu emerytury w wysokości łącznej 3.351,84 zł. Majątek skarżącej obejmuje mieszkanie o pow. 60 m2, sześćdziesięcioletni dom drewniany oraz dwie działki budowlane o łącznej pow. 3500 m2. Skarżąca wskazała, że na jej miesięczne wydatki (maj 2015 r.) składają się opłaty za telefon - 34,50 zł, lekarstwa - 559,07 zł, wizyty lekarskie - 200 zł, akcesoria medyczne do pomiaru cukru - 40 zł, okulary - 220 zł, usługi pocztowe - 29,60 zł, opłaty bankowe - 20 zł, kredyt - 1610 zł, oraz życie - 1100 zł. W sprzeciwie skarżąca uzupełniająca wskazała, że na koniec maja 2015 r. będzie musiała dodatkowo wygospodarować 400 zł na kolejne leki, 560 zł na czynsz za mieszkanie oraz 400 zł opłaty za użytkowanie działki w pracowniczym ogrodzie działkowym.

W ocenie Sądu z przedstawionych wyżej informacji nie wynika, aby skarżąca była w trudnej sytuacji materialnej. Wnioskodawczyni wraz z małżonkiem ma bowiem zapewnione potrzeby bytowe, o czym świadczy wysokość miesięcznego dochodu jaki wspólnie uzyskują tj. kwotę 3.351,84 złotych miesięcznie. Posiadanie przez wnioskodawczynię i jej małżonka miesięcznych dochodów w takiej wysokości wyklucza możliwość, uznania jej ze osobę wykazującą trudności w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i nie będącą w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie zamykają się w kwocie 200 zł. Ponadto zauważyć trzeba, że nie wszystkie z wymienionych przez skarżącą wydatków to wydatki, którym należy przyznać pierwszeństwo przed kosztami związanymi z jej udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Nie ulega wątpliwości, iż za wydatki konieczne uznać należy koszty zakupu żywności, leków, czynsz za mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę. Do takich wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny nie można już natomiast zaliczyć np. opłat za internet, telefon, wydatków na usługi pocztowe, kserograficzne, kosztów dojazdów do Warszawy, opłaty za użytkowanie działki w pracowniczym ogrodzie działkowym. Również zobowiązania cywilnoprawne, w tym kredytowe, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 sierpnia 2013 r. II OZ 670/13 Lex nr 1361660, z 3 czerwca 2013 r. II FZ 281/13 Lex nr 1320634, z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11 Lex nr 1080416). Ponadto niektóre z tych wydatków są wydatkami jednorazowymi, jak np. kserowanie dokumentów, usługi pocztowe, czy podróż do Warszawy, a wydatek pod tytułem "życie - 1100 zł" nie został sprecyzowany.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż sytuacja finansowa skarżącej nie uzasadnia uwzględnienia złożonego przez nią wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W tym miejscu należy też wyjaśnić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. (tak NSA w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2014 r., II OZ 561/14, Lex nr 1470078).

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.