Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z dnia 20 kwietnia 2006 r.
II SA/Bk 1033/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Trykoszko.

Sędziowie: NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Asesor, WSA Wojciech Stachurski (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi Z. G. K. i M. w S. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia (...) listopada 2002 r., Nr (...) w przedmiocie nakazu przedłożenia ekspertyzy technicznej przyłącza kanalizacyjnego

1.

uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w A. z dnia (...) września 2002 r., nr (...);

2.

stwierdza, że zaskarżone postanowienia nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Uzasadnienie faktyczne

Na wniosek A. i M. D. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w S. w maju 2001 r. wszczął postępowanie w sprawie samowolnej przebudowy przez Z. G. K. i M. w S. odcinka linii kanalizacyjnej z budynku przy P. K. (...) w S. Wnioskodawcy twierdzili, że w konsekwencji samowolnych robót budowlanych został odcięty odpływ ścieków do kanalizacji miejskiej z ich sklepu "D." usytuowanego przy ul. Ś. (...).

Organ I instancji kilkakrotnie wydawał w tej sprawie decyzje, w których zobowiązywał Z. G. K. i M. do opracowania dokumentacji geodezyjno-budowlanej wyremontowanego oraz przebudowanego odcinka przyłącza kanalizacyjnego do budynku mieszkalnego wielorodzinnego w S. przy P. K. (...). Decyzje te były uchylane przez P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B.

Postanowieniem z dnia (...).08.2002 r. P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. wyłączył od załatwienia sprawy Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. i do dalszego jej prowadzenia wyznaczył Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w A. Organ ten przeprowadził oględziny i ustalił, że budynek usługowo - handlowy "D." usytuowany na działce nr ewid. (...), stanowiącej własność A. i M. D. posiada przyłącze kanalizacyjne przebiegające od studzienki nr (...) poprzez studzienki nr (...) i dalej do kolektora sanitarnego przy P. K. W wyniku samowolnie dokonanej w 2001 r. przebudowy przyłącza kanalizacyjnego przez Z. G. K. i M. w S. na odcinku od studzienki nr (...), usytuowanej na działce nr ewid. (...), poprzez studzienkę nr (...), usytuowaną na tej samej działce i dalej do studzienki nr (...), znajdującą się częściowo na działce nr ewid. (...), pozbawiono właścicieli budynku usługowo - handlowego "D." możliwości odprowadzenia ścieków bytowych tym przyłączem do leżącego w ulicy kolektora. Samowolnie wykonane roboty budowlane polegały na wykonaniu nowego odcinka przyłącza kanalizacyjnego z istniejącego budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy P. K. (...) do istniejącej studzienki kanalizacyjnej nr (...). Następnie na odcinku od studzienki nr (...) do studzienki nr (...) wykonano przebudowę polegająca na podniesieniu poziomu kinety w studzience nr (...) oraz ułożenie nowych rur PCV 160 bez demontażu istniejących rur, które pozostały poniżej nowego wykonanego przyłącza. Ponadto zablokowano kołkami drewnianymi otwory wylotowe i wlotowe w studzience nr (...), zabetonowano ją i przysypano żwirem. Według organu nadzoru budowlanego dokonana samowolna przebudowa przyłącza kanalizacyjnego pozbawiła możliwości odprowadzenia ścieków z budynku usługowo - handlowego "D.", co narusza przepis art. 5 ust. 1 pkt 6 z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 106. poz. 1126 ze zm.).

Na podstawie powyższych ustaleń organ nadzoru budowlanego, wydanym w oparciu o przepisy art. 81c ust. 2, 3 i 4 ustawy Prawo budowlane postanowieniem z dnia (...).09.2002 r. nr (...), zobowiązał Z. G. K. w S. do przedłożenia w terminie do dnia 31 grudnia 2002 r. ekspertyzy technicznej (opracowanej przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane w specjalności sanitarnej) przyłącza kanalizacyjnego odprowadzającego ścieki bytowe od studzienki Nr (...) do studzienki Nr (...) poprzez studzienkę Nr (...) do kolektora sanitarnego znajdującego się w ulicy P. K. w S. Wskazano jednocześnie, że powyższa ekspertyza powinna uwzględniać odbiór nieczystości płynnych z budynku "D." usytuowanego na działce nr ewid. (...) położonej przy P. K. (...) w S. przez studzienkę Nr (...) do studzienki Nr (...).

Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem P. Wojewódzkiego Inspektor Nadzoru Budowlanego w B. z dnia (...).11.2002 r. nr (...). Organ II instancji stwierdził, że organy nadzoru budowlanego winny ustalić w postępowaniu dowodowym, czy przedmiotowe roboty budowlane zostały wykonane zgodnie z warunkami techniczno - budowlanymi, Polskimi Normami oraz zasadami wiedzy technicznej i ustalić, czy ich wykonanie nie narusza uzasadnionych interesów osób trzecich. Działanie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w A. zmierza do ustalenia powyższego. Inwestor Z. G. K. i M. w S. samowolnie wykonał roboty budowlane polegające na przebudowie przyłącza kanalizacyjnego i wykonaniu odcinka nowego przyłącza oraz naruszył art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Zaistniały więc uzasadnione wątpliwości, co do wykonanych robót budowlanych. Ekspertyza techniczna, do której przedłożenia inwestor został zobowiązany pozwoli organowi podjąć właściwe merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

W skardze złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. G. K. i M. w S. domagał się uchylenia postanowienia P. Wojewódzkiego Inspektor Nadzoru Budowlanego w B., jako naruszającego prawo. Podniósł, iż remont przyłącza kanalizacyjnego podyktowany był jego złym stanem technicznym i w związku z wykonanymi robotami przykanalik do sklepu "D." przestał odbierać ścieki. Dlatego studzienka Nr (...) została zasypana. Nadto stwierdzono, że przyłącza stanowią integralną część gruntu, a właściciele sklepu "D." nie posiadają ustanowionej służebności dla przepływu ścieków po działce wspólnoty mieszkaniowej. Właściciele sklepu mogą wykonać nowe przyłącze po innej nieruchomości. Zdaniem skarżącego Z. nie ma potrzeby wykonania ekspertyzy, bowiem prawidłowość wykonanych robót jest możliwa do oceny przez organy nadzoru budowlanego. Kosztem skarżącego organy nadzoru budowlanego zamierzają wykonać projekt budowy przyłącza sklepu "D.". Skarżący podniósł także, że właścicielem nieruchomości jest wspólnota mieszkaniowa i do niej powinny być kierowane rozstrzygnięcia organów. Skarżący jest jedynie administratorem udziału gminy we wspólnocie i nie jest inwestorem, a tylko wykonawcą robót.

Wyrokiem z dnia 15 maja 2003 r. sygn. akt 1680/02 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku oddalił skargę.

W uzasadnieniu stwierdził, że w przedmiocie spornych robót budowlanych wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 stycznia 2003 r. w sprawie SA/Bk 1157/02, a ocena prawna zawarta w tym wyroku wiązała organy nadzoru budowlanego, jak Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie. Zablokowanie studzienki Nr (...) nastąpiło w ramach samowolnej przebudowy wspólnego przyłącza i stanowiło naruszenie interesów właścicieli sklepu "D.". Zaś likwidacja samowoli winna obejmować także kwestię usunięcia następstw naruszenia tego interesu. Zgodnie z treścią art. 81c ust. 2 ustawy Prawo budowlane, organy administracji architektoniczno-budowlanej, jak i organy nadzoru budowlanego, w razie powstania uzasadnionych wątpliwości m.in. odnośnie robót budowlanych, a także stanu technicznego - mogą nałożyć obowiązek przedłożenia ekspertyzy technicznej. Prowadzący postępowanie organ powziął takie wątpliwości w stosunku do dokonanej przebudowy przyłącza kanalizacyjnego i wobec specjalistycznego charakteru urządzeń budowlanych widział potrzebę oceny eksperta posiadającego uprawnienia budowlane w specjalności sanitarnej. Zakres ekspertyzy określił zgodnie z wiążącą oceną prawną sądu wynikającą z uzasadnienia wyroku w sprawie SA/Bk 1157/02. Sąd nie zgodził się ponadto z zarzutem dotyczącym braku legitymacji Z. G. K. i M. w S. do udziału w postępowaniu administracyjnym. Strona była adresatem wcześniejszych decyzji, jako inwestor - nie kwestionowała tego charakteru swego udziału w samowolnej przebudowie spornej kanalizacji. Dopiero po nałożeniu w stosunku do niego obowiązku z art. 81c ust. 2 ustawy Prawo budowlane uznała, że nie on jest inwestorem. Związanie wyrokiem w sprawie SA/Bk 1157/02 dotyczy sfery podmiotowości prawnej skarżącego. Zatem kwestia statusu Z. jako adresata postanowienia, a wcześniej decyzji administracyjnych wydanych w ramach postępowania w przedmiotowej sprawie została przesądzona. Wyjaśniono także, że fizycznie roboty zostały wykonane przez specjalistyczne przedsiębiorstwo na zlecenie skarżącego Z., który jest administratorem mienia wspólnoty mieszkaniowej (6 mieszkań), w której gmina ma swój udział (2 mieszkania).

Od powyższego wyroku Z. G. K. i M. wniósł skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 4 października 2005 r., sygn. akt OSK 816/04 (sprostowanym postanowieniem z dnia 16 lutego 2006 r.) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Z uzasadnienia wyroku Sądu kasacyjnego wynika, że Sąd I instancji rozpoznając skargę wniesioną od postanowienia P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego niezasadnie przyjął, że wydanie tego postanowienie jest konsekwencją związania wyrokiem w sprawie SA/Bk 1157/02. Zawarta w tym wyroku ocena nie może być traktowana jako uzasadnienie do wydania postanowienia na podstawie art. 81c ust. 1 - 4 Prawa budowlanego, gdyż nie jest wskazaniem, że w dalszym postępowaniu organ nadzoru ma obowiązek zastosować ten właśnie środek. Sąd administracyjny obowiązany był ocenić, czy zaskarżone postanowienie znajduje oparcie w przepisie powołanym jako podstawa materialnoprawna jego wydania.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Zaskarżone postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia (...).11.2002 r. nr (...) oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w A. z dnia (...).09.2002 r. nr (...) należało uchylić.

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Wskazać więc należy, że Sąd kasacyjny w wydanym w tej sprawie wyroku z dnia 4 października 2005 r., sygn. akt OSK 816/04 wyraził pogląd prawny, iż przepis art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego określa przesłanki stosowania tego przepisu stanowiąc, że nałożenie w drodze postanowienia obowiązku dostarczenia przez osoby wymienione w ust. 1 odpowiednich ocen technicznych lub ekspertyz może być dokonane wówczas, jeżeli istnieje uzasadniona wątpliwość, co do jakości wyrobów budowlanych lub robót budowlanych a także stanu technicznego obiektu budowlanego. Zdaniem Sądu kasacyjnego przyłącze kanalizacyjne nie jest ani obiektem budowlanym, ani robotą budowlaną. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że wykonana samowolnie przebudowa przyłącza polegała na wymianie rur kanalizacyjnych na odcinku pomiędzy studzienką Nr (...) a miejscem wprowadzenia przyłącza do kanalizacji miejskiej oraz na wykonaniu nowego przykanalika pomiędzy budynkiem mieszkalnym a studzienką Nr (...). W ocenie tego Sądu niesporny i niebudzący żadnych wątpliwości był fakt, że przyłącze na odcinku od studzienki Nr (...) do studzienki Nr (...) nie było przebudowywane, a wskutek zaślepienia rur doprowadzających ścieki do studzienki Nr (...) ta część przyłącza była nieczynna. Zdaniem Sądu kasacyjnego nie było zatem podstaw do tego, aby organ nadzoru rozpoznający sprawę dotyczącą samowolnej przebudowy przyłącza na odcinku od studzienki Nr (...) do kolektora miejskiego - mógł powziąć uzasadnioną wątpliwość - jak tego wymaga przepis art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego - co do stanu technicznego tej części przyłącza (od studzienki Nr (...) do studzienki Nr (...)), która nie była przebudowywana i że był uprawniony do wydania postanowienia we wskazanym trybie zobowiązującego do przedłożenia takiej ekspertyzy. W konsekwencji Sąd kasacyjny stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do wydania postanowienia na podstawie art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego.

Oprócz powyższego Sąd kasacyjny wyraził także pogląd prawny, iż przepis art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego wskazuje jako adresatów postanowienia dowodowego, o którym mowa w tym przepisie: uczestników procesu budowlanego (którymi zgodnie z art. 17 tego Prawa są inwestor, inspektor nadzoru budowlanego, projektant i kierownik budowy), właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) do zarządu nieruchomością wspólną, jeżeli liczba lokali wyodrębnionych i lokali niewyodrębnionych należących nadal do dotychczasowego właściciela nie jest większa niż 7 - mają odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego i kodeksu postępowania cywilnego.

W niniejszej sprawie wielorodzinny budynek mieszkalny przy P. K. (...), istniejący na działkach Nr (...), składa się z 6 lokali mieszkalnych, z których 4 stanowią własność osób fizycznych, a 2 własnością Gminy S. Nieruchomość ta stanowi więc współwłasność, a Z. G. K. i M. jako jednostka reprezentująca gminę, tj. jednego ze współwłaścicieli, nie jest ani zarządcą ani inwestorem. Funkcję zarządcy sprawuje ogół współwłaścicieli mienia wspólnego, chyba, że ogół współwłaścicieli zleci sprawowanie tej funkcji jednemu ze współwłaścicieli. Jak zwrócił uwagę Sąd kasacyjny taka sytuacja w niniejszej sprawie nie została wykazana. Bezzasadnie zatem Z. G. K. i M. w S. został adresatem postanowienia wydanego na podstawie art. 81c ust. 2 Prawa budowlanego.

W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, iż zaskarżone postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia (...).11.2002 r. nr (...) oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w A. z dnia (...).09.2002 r. nr (...) naruszają przepis art. 81c ust. 2 cyt. ustawy Prawo budowlane. Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchyla zaskarżone postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia - art. 135 tej ustawy. Orzeczenie o niewykonalności uchylonych postanowień Sąd oparł na przepisie art. 152 cyt. ustawy.

Rozpoznając ponownie sprawę organy nadzoru budowlanego uwzględnią wyrażoną w wyroku ocenę sprawy. Odstąpienie od tej oceny możliwe jest tylko w przypadku, i tylko w takim zakresie, w jakim ewentualne wystąpią zmiany ustaleń stanu faktycznego sprawy. Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią też fakt wprowadzonych od czasu wydania uchylonych postanowień zmian w przepisach ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (j.t. Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016 ze zm.) i na nowo ocenią zarówno podmiotowe, jaki przedmiotowe przesłanki prowadzenia postępowania wobec Z. G. K. i M. w S.