Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z dnia 21 marca 2006 r.
II SA/Bk 1024/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.).

Sędziowie Asesor: WSA Urszula Barbara Rymarska, NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2006 r. sprawy ze skargi J.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) października 2005 r., Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego oraz odmowy przyznania pomocy na zakup żywności z programu "Posiłek dla potrzebujących" oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

W dniu (...) września 2005 r. Pan J.M. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Z. wniosek o przyznanie zasiłku celowego. (...) września dołączył do wniosku zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzające, że jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W dniu (...) września 2005 r. na wywiadzie środowiskowym doprecyzował złożony wniosek i podał, że oczekuje zasiłku celowego - pomocy finansowej na pokrycie kosztu zakupu odzieży jesiennej, spodni, na pokrycie kosztów zużycia energii elektrycznej za miesiąc październik 2005 r., pokrycie kosztów zużycia wody, na zakup węgla oraz oczekuje przyznania żywności z programu "Posiłek dla potrzebujących". Przy czym wyszczególnił, że na zakup węgla wnosi o przyznanie 600 zł, na zakup żywności z programu "Posiłek dla potrzebujących" co najmniej 100 zł i na pozostałe potrzeby 200 zł. czyli łącznie co najmniej 900 zł. Ponadto w dniu (...) września 2005 r. dołączył do akt kserokopię recepty z dnia (...) września 2005 r. na kwotę 32,18 zł.

Na podstawie wywiadu rodzinnego (środowiskowego) przeprowadzonego w dniu (...) września 2005 r., oraz dołączonej do akt sprawy niezbędnej dla podjęcia decyzji dokumentacji ustalono, że J.M. lat 41, posiada wykształcenie średnie, zawód mechanik samochodowy, nie pracuje. Jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z. od (...) lipca 2003 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje (wspólnie z bratem) w domu jednorodzinnym, którego jest współwłaścicielem w 1/3 części. Na podwórku znajduje się spora ilość drewna opałowego - szacowana na ok. 5 m3.

Na dochód Pana J.M. składa się dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 91,28 zł. ryczałt w wysokości 46,34 zł miesięcznie od 1 kwietnia 2005 r. do 30 września 2005 r. i zasiłek okresowy od maja do grudnia w wysokości 97.01 zł miesięcznie. Łączny dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 234,63 zł. Ponadto stronie są przyznawane zasiłki celowe na częściowe zaspokojenie zgłaszanych potrzeb.

Po tych ustaleniach organ I instancji swoją decyzją z dnia (...) października 2005 r. przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w wysokości 120 zł na częściowe pokrycie takich wydatków jak zakup żywności, środków czystości, energii elektrycznej, odzieży i leków. Natomiast odmówiono zasiłku celowego na zakup węgla i zużytej wody oraz pomocy z Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących".

Z tą decyzją nie zgodził się J.M. wnosząc odwołanie, w którym podniósł zarzut, iż decyzja nie rozstrzyga w całości złożonego wniosku, co jest rażącym naruszeniem prawa, w tym przepisów k.p.a., jak też ustawy o pomocy społecznej albowiem wysokość przyznanego zasiłku okresowego w kwocie 97,01 zł miesięcznie, jak też wysokość obecnie przyznanego zasiłku celowego w kwocie 120 zł nie zaspokajają jego podstawowych potrzeb bytowych uniemożliwiając bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Brak jest rzetelnego rozpatrzenia złożonych wniosków zgodnie z art. 107 k.p.a., gdyż nie rozstrzygnięto w całości wniosku dotyczącego udzielenia pomocy z programu "Posiłek dla potrzebujących".

Decyzja przyznająca zasiłek celowy narusza przepisy k.p.a., ponieważ brak jest uzasadnienia decyzji, z którego wynikałoby dlaczego organ przyznał zasiłek celowy sprzecznie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie zaspokaja on podstawowych potrzeb bytowych człowieka. Stąd też wnioskodawca wnosił o uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej.

Odwołanie nie zostało uwzględnione.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia (...) października 2005 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej.

Kolegium odwołało się do treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącego o przesłankach ubiegania się o zasiłek celowy i akcentując uznaniowość przyznawania tej formy pomocy oraz jej wysokości wskazało, że przy dużej liczbie osób starających się o taką formę pomocy, przyznaje się zasiłki celowe w niższej kwocie, aby wesprzeć pomocą jak największą liczbę osób. Kolegium podkreśliło, że skarżący jest od kilku lat objęty pomocą finansową ośrodka. Jest osobą zdrową i w pełni sił fizycznych oraz posiadającą gospodarstwo rolne i nic nie stoi na przeszkodzie, by własną pracą i staraniem zapewnił sobie godne warunki życia. Zdaniem Kolegium nie zasługuje na uwzględnienie zarzut strony, iż w tej sprawie organ I instancji nie rozstrzygnął w całości wszystkich żądań zgłoszonych przez Pana J.M. bo nie udzielono mu pomocy z programu "Posiłek dla potrzebujących". W osnowie skarżonej decyzji podano, iż wnioskodawcy odmawia się pomocy z Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" a w uzasadnieniu tej decyzji podano przyczyny tej odmowy. Z treści Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" jasno wynika, iż posiłki takie przyznaje się dzieciom i młodzieży uczącej się w szkołach oraz osobom starszym, które we własnym zakresie nie są w stanie zapewnić sobie jednego posiłku dziennie. Pana J.M. do tej grupy osób nie można zaliczyć, stąd też odmówiono mu pomocy z tego programu. Stronie odmówiono także zasiłku celowego na zakup węgla, gdyż organ I instancji ustalił, że na posesji wnioskodawcy jest dużo drewna, którym można będzie ogrzewać mieszkanie.

Odmówiono także zasiłku celowego na opłacenie wody, gdyż ustalono, że należność za wodę i ścieki była przedmiotem postępowania zakończonego decyzją tamtejszego Ośrodka Nr (...) z dnia (...) lipca 2005 r., gdzie przyznano zasiłek celowy w wysokości 90 zł. w tym na pokrycie kosztów zużycia wody. Jednak należność za wodę przez wnioskodawcę nie została wtedy uregulowana, o czym świadczy upomnienie wystawione w tej sprawie przez Z. Ciepłownictwo i Wodociągi Sp. z o.o. z dnia (...) sierpnia 2005 r. Z tych względów organ I instancji postanowił nie przyznać stronie zasiłku celowego na te wydatki.

Nie można czynić zarzutu organowi I instancji, iż uzasadnienie jego decyzji jest niepełne, gdyż zawiera ono 2,5 strony uzasadnienia i omawia wszystkie problemy, których rozstrzygnięcia żądał wnioskodawca.

Strona miała możliwość aktywnego uczestnictwa w sprawach, w których jest wnioskodawcą i trzeba przyznać, iż z tego prawa aktywnie korzystała, o czym najlepiej świadczy m.in. protokół z dnia (...) września 2005 r. o zapoznaniu się z całością akt sprawy.

We wniesionej na tą decyzję skardze J.M. podniósł zarzuty:

-

rażącego naruszenia art. 106 ust. 3, 38 i 39 ustawy o pomocy społecznej;

-

rażącej dyskryminacji jego osoby i niehumanitarnego traktowania;

-

nie rozstrzygnięcia decyzją o całości złożonego wniosku;

-

zbyt niskiej kwoty przyznanego zasiłku (zdaniem strony świadczenia pieniężne z pomocy społecznej powinny być przyznawane do wysokości ustawowego kryterium dochodowego, gdyż ono wskazuje minimalną kwotę, konieczną dla zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych człowieka;

-

dowolności organu administracji;

-

naruszenia zasad ogólnych k.p.a. (art. 6 - 11 k.p.a.);

-

naruszenia zasad konstytucyjnych wynikających z art. 2, 7, 8, 32, 37, 50 i 51 ust. 1 Konstytucji RP;

-

naruszenia art. 107 k.p.a.;

-

niezapewnienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu.

Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje:

Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia (...) marca 2004 r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy.

Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełniania każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu. Przyznanie zasiłku celowego nie jest obligatoryjne.

Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z., mając na uwadze interes wszystkich osób ubiegających się o pomoc, nie tylko skarżącego, oraz ograniczone (w stosunku do potrzeb) możliwości finansowe, przyznał skarżącemu zasiłek celowy w wysokości i zakresie określonym w zaskarżonej decyzji, co nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, ale co mieści się w granicach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu w sposób wyczerpujący i przekonujący organ uzasadnił swoje stanowisko, łącznie z podaniem rozdziału kwot, jakimi dysponował na tego rodzaju pomoc w okresie objętym wnioskiem skarżącego z dnia (...) września 2005 r. W miesiącu wrześniu 2005 r. do rozdysponowania na zasiłki celowe przewidziano kwotę 22 tysięcy złotych, co zważywszy na ilość składanych wniosków (organ I instancji wskazał, że zwykle o zasiłek celowy ubiega się ok. 300 rodzin w miesiącu)

w oczywisty sposób tłumaczy wysokość indywidualnie przyznawanych świadczeń. Suma jaką przyznano skarżącemu kwestionowaną teraz decyzją, nie odbiega od przeciętnych kwot zasiłków celowych. Nie ma racji skarżący twierdząc, że wysokość świadczenia celowego z pomocy społecznej musi być taka by mogła wyrównać dochód własny strony do wysokości ustawowego kryterium dochodowego, gdyż to kryterium wyznacza minimum niezbędne do zaspokojenia koniecznych potrzeb życiowych człowieka. O wysokości celowej pomocy finansowej decydują bowiem i potrzeby strony i możliwości finansowe ośrodka przy czym z ustawowych zasad świadczeń pomocy społecznej wynika, że strona występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych środków. Z woli art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu.

Skarżący J.M. jest osobą 41 - letnią, sprawną, operatywną i nie ma przeszkód, by przynajmniej część środków żywnościowych wypracował z gospodarstwa rolnego. Tymczasem odbiera się wrażenie, że skarżący cały ciężar swego utrzymania przerzucił na ośrodek pomocy społecznej, przyjmując bierną postawę roszczeniową.

Bezzasadne pozostaje twierdzenie skarżącego o obligatoryjnym charakterze świadczenia określonego w treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 października 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji w 2005 r. Rządowego Programu "Posiłek dla Potrzebujących" (Dz. U. z 2004 r. Nr 236, poz. 2363). Paragraf 1 omawianego aktu normatywnego stanowi bowiem jedynie o możliwości przyznania bezpłatnej pomocy w formie posiłku. W przypadku przyznawania omawianego świadczenia organ działa więc w granicach uznania administracyjnego. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. w pierwszoinstancyjnej decyzji w sposób wyczerpujący określił motywy swojego rozstrzygnięcia we wskazanym zakresie, które nie budzą wątpliwości, a skarga nie zawiera żadnych kontrargumentów. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na to, że z przepisu § 3 wskazanego wyżej rozporządzenia wprost wynika, że możliwość przyznania zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w oparciu o program "Posiłek dla potrzebujących" dotyczy tych osób jedynie, które we własnym zakresie nie mają możliwości zapewnienia sobie posiłku lub tym osobom, którym przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wskazano skarżącemu, że podstawą odmowy świadczenia była możliwość przygotowania przez niego posiłków we własnym zakresie. W związku z powyższym należy uznać, że odmowa przyznania skarżącemu świadczeń w ramach Rządowego Programu "Posiłek dla potrzebujących" nie narusza obowiązujących przepisów.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący nierozpatrzenia przez organy prowadzące postępowanie całości złożonego dnia (...) września 2005 r. wniosku, doprecyzowanego w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego (...) września 2005 r. Już samo porównanie treści tych wniosków z zakresem orzeczenia decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej pozwala na stwierdzenie, iż wszystkie wnioskowane żądania skarżącego podlegające załatwieniu w formie decyzji administracyjnej z zakresu właściwości Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, znalazły odzwierciedlenie w decyzji pierwszoinstancyjnej.

Za nieuzasadniony Sąd uznał również zarzut dotyczący naruszenia zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Skarżący aktywnie uczestniczył w postępowaniu a w dniu (...) września 2005 r. zapoznał się z aktami sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. rozpatrując odwołanie skarżącego w ogóle nie uzupełniało postępowania dowodowego. Skarżący podnosząc zarzut naruszenia swoich praw procesowych nie wskazuje przy tym jaka część materiału dowodowego została skompletowana przez organ w ukryciu przed skarżącym. Powołanie się na naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym bez jakiegokolwiek odniesienia do konkretnych faktów, jest gołosłowne.

Końcowo należy wskazać, że podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez organ art. 38 ustawy o pomocy społecznej trafia w próżnię, ponieważ w sprawie w ogóle ten przepis nie był stosowany (dotyczy zasiłku okresowego).

Reasumując należy stwierdzić, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, właściwie zinterpretowały obowiązujące przepisy, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a swoje stanowisko uzasadniły zgodnie z wymogami k.p.a., nie naruszając przepisów proceduralnych i prawa materialnego.

W tej sytuacji skarga nie podlegała uwzględnieniu.

Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów skargi, podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)