Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z dnia 21 marca 2006 r.
II SA/Bk 1015/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Trykoszko.

Sędziowie Asesor: WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2006 r. sprawy ze skargi T. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) października 2005 r., Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego z dodatkami

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy S. z dnia (...) września 2005 r., nr (...),

II.

stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku,

III.

zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł, na rzecz skarżącej T. Ł. kwotę 20 (dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca T. Ł. wnioskiem z dnia 12 września 2005 r. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przyznanie dla jej córki J. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami: z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz podjęciem przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (dojazdy do szkoły).

Rozpatrując powyższy wniosek ustalono, iż rodzina Państwa Ł. składa się z trzech osób. Dochód tej rodziny za rok 2004 wyniósł łącznie 19.480,74 zł, co dało miesięczny dochód na rodzinę w kwocie 1.623,40 zł, a w przeliczeniu na jedną osobę dochód ten wyniósł 541,13 zł miesięcznie, czyli przekroczył kryterium dochodowe na osobę wynosi 504 zł miesięcznie.

Po tych ustaleniach organ Wójt Gminy S. decyzją z dnia (...) września 2005 r. Nr (...) odmówił skarżącej przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, ponieważ miesięczny dochód na jednego członka rodziny przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 504 zł.

Z tym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która w odwołaniu wniesionym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wniosła o ponowne rozpatrzenie tej sprawy, z uwagi na to, że dochód z gospodarstwa rolnego osiągnięty w 2004 r. nie powinien być włączony do dochodu jej rodziny, albowiem gospodarstwo rolne nie posiada pełnego hektara przeliczeniowego i zostało oddane w dzierżawę na okres 10 lat, Stąd też nastąpiła utrata dochodu z tego gospodarstwa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia (...) października 2005 r. nr (...) utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji, podnosząc, że z art. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.) wynika, iż zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom, opiekunowi prawnemu i opiekunowi taktycznemu oraz osobie uczącej się, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł miesięcznie. W przypadku, gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się że miesięczny dochód z l ha przeliczeniowego ustala się w wysokości określonej w przepisach ustawy o pomocy społecznej, czyli 194 zł W przypadku gdy rodzina lub osoba ucząca się utrzymuje się z gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje pozarolnicze dochody, dochody te sumuje się. Podkreślono, że w trzech wypadkach określonych w art. 5 ust. 8a cyt. ustawy dochodu z oddanych w dzierżawę gruntów rolnych nie wlicza się do dochodu rodziny posiadających to gospodarstwo. Uznano, że dochód z gospodarstwa rolnego zasadnie włączono do dochodu, gdyż dzierżawy tej nie można zaliczyć do jednego z trzech przypadków wymienionych w art. 8a ustawy o świadczeniach rodzinnych, co dało łączny dochód w wysokości 19.480,74 zł za rok 2004, co dało miesięczny dochód rodziny w wysokości 541,13 zł na jednego członka rodziny.

Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wyjaśniło, że gospodarstwo rolne o powierzchni 1,5900 ha fizycznych, co stanowi 0,9165 ha przeliczeniowych stanowi gospodarstwo rolne, w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 1993 r. Nr 94 poz. 431 ze zm.). W myśl przywołanego przepisu za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów rolnych o łącznej powierzchni l ha lub l ha przeliczeniowy stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nie posiadającej osobowości prawnej.

W skardze na powyższą decyzję Skarżąca wniosła o "bardzo wnikliwe i pozytywne rozpatrzenia zaskarżenia z powodu niezgodności z prawem" zaskarżonej decyzji dodatkowo podniosła, że nie podlega ubezpieczeniu rolniczemu, ponieważ jej gospodarstwo nie spełnia cech do uznania za gospodarstwo rolne w świetle art. 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ustawy tj. nie obejmuje użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego (0,9165ha przeliczeniowego). Ponadto podniosła, że grunty rolne będące w jej posiadaniu zostały wydzierżawione na 10 lat i zaewidencjonowane w ewidencji gruntów i budynków, stosownie do postanowień ustawy o ubezpieczeniu rolników, tym samym należało dochód z tego gospodarstwa uznać za utracony.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, jak o bezzasadnej podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjne został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych -Dz. U. Nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Podstawowym celem i efektem kontroli sądowej jest, więc eliminowanie z obrotu aktów i czynności organów administracji publicznych niezgodnych z prawem i przywrócenie stanu zgodnego z prawem poprzez wydanie orzeczenia odpowiedniej treści.

Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (np., jak w omawianej sprawie przyznania zasiłku rodzinnego), mają wyłącznie uprawnienia kasatoryjne. Orzeczenie sądu administracyjnego stanowi dopiero podstawę uzyskania merytorycznego, zgodnego z prawem, rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej.

Z treści przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.) regulujących zasady ustalania i przyznawania świadczeń rodzinnych wynika, iż zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom lub jednemu z nich, opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka oraz osobie uczącej się (art. 4), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł miesięcznie i odpowiednio, gdy dziecko legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu o niepełnosprawności, dochód ten nie może przekroczyć kwoty 583 zł (art. 5).

Z akt niniejszej sprawy wynika, iż dochód na jedną osobę w tej rodzinie został ustalony na poziomie 541,13 zł, z uwzględnieniem dochodów z gospodarstwa rolnego, oddanego w dzierżawę, a więc, w ocenie organów, przekroczył kwotę dochodu na jednego członka rodziny uprawniającą do otrzymania zasiłku wraz z przysługującymi dodatkami.

Ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) od 1 września 2005 r. wprowadzono do ustawy dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych pojecie "utraty i uzyskania dochodu". Przyczyną utraty dochodu z gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. g) cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych jest wydzierżawienie gospodarstwa rolnego na zasadach określonych w art. 5 ust. 8a. W przypadku utraty dochodu z tego tytułu do dochodu rodziny należy doliczać czynsz dzierżawy płacony dla właściciela gospodarstwa rolnego przez dzierżawcę.

Natomiast w myśl postanowień art. 5 ust. 8a pkt 1) wspomnianej ustawy ustalając dochód rodziny z gospodarstwa rolnego do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę nie dotyczy to jednak części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa oddanego w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z brzmieniem art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli on, ani jego małżonek nie jest właścicielem lub posiadaczem gospodarstwa rolnego, nie uwzględniając gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej, zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej: małżonkiem właściciela lub posiadacza gospodarstwa rolnego, jego zstępnym lub pasierbem lub ich małżonkiem, osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym z właścicielem (posiadaczem) gospodarstwa rolnego lub jej małżonkiem.

Skarżąca do wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych dołączyła m.in. kserokopię umowy dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartej na okres 10 lat, jak wyjaśniła w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, dzierżawca jest dla niej osobą obcą, a umowa dzierżawy została zaewidencjonowana w ewidencji gruntów i budynków w Starostwie Powiatowym w W. M. (do odwołania dołączono kserokopię zawiadomienia o zmianach w danych z ewidencji gruntów i budynków z dnia 4 października 2005 r. oraz kserokopię Wykazu dokonanych zmian w danych rejestru gruntów). Powyższe w ocenie Sądu wskazuje na fakt, że umowa dzierżawy z dnia 2 sierpnia 2005 r. gospodarstwa rolnego, spełnia warunki do uznania, że nastąpiła utrata dochodu z gospodarstwa rolnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśniło, dlaczego skarżąca nie spełnia przesłanek utraty dochodu z gospodarstwa rolnego ograniczyło się jedynie do przytoczenia treści przepisów oraz do wskazania, że "dochód z gospodarstwa rolnego zasadnie włączono do dochodu (..) oraz, że dzierżawy nie można zaliczyć do jednego z trzech przypadków wymienionych w art. 8a (chodzi raczej o art. 5 ust. 8 a-dopisek Sądu) ustawy o...świadczeniach rodzinnych.". Powyższe wskazuje na wadliwość uzasadnienia faktycznego decyzji, która utrudnia ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia dokonanego przez organ w sprawie. Z treści art. 107 § 3 k.p.a. wynika nakaz umieszczania w decyzji uzasadnienia faktycznego, które ma objaśnić tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie. Natomiast z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że przyczyna uznania że dochód z gospodarstwa rolnego nie został utracony, a tym samym wliczony do dochodów będących podstawą wyliczenia dochodu na jednego członka rodziny, było uznanie, że wydzierżawiono gospodarstwo bez nabycia uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych. Należy podkreślić, że poprzez użycie sformułowania "stosownie", ustawodawca odsyła do odpowiedniego zastosowania przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Tym samym należy uznać, że nie chodzi tu zawarcie umowy dzierżawy w zamian za nabycie uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych, lecz jedynie z uwzględnieniem warunków powodujących, uznanie, że zaprzestano prowadzenia działalności rolniczej.

Decyzja administracyjna jest prawidłowa, jeżeli spełnia łącznie dwa warunki: 1)jest zgodna z normami materialnego prawa, 2)została wydana zgodnie z normami prawa procesowego. Naruszenie tych norm powoduje wadliwość decyzji (wadliwość materialnoprawna albo wadliwość procesowa). Organ rozpatrujący sprawę dokonały wadliwej oceny stanu faktycznego, czym naruszyły prawo.

W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego naruszenia przepisów materialnych art. 5 ust. 8a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię oraz przepisów proceduralnych: art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo - o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) uchylił zaskarżoną decyzję.

Rozpoznając ponownie sprawę, organy uwzględnia wykładnię przepisu art. 5 ust. 8a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) dokonana przez Sąd.

Jednocześnie Sąd zauważa, że w myśl art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o gospodarstwie rolnym oznacza to gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, a nie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z brzmieniem art. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 1993 r. Nr 94, poz. 431 ze zm.), za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej. Tym samym należy uznać, że będące w posiadaniu skarżącej grunty rolne powierzchni całkowitej 1.4110 ha, pomimo tego że stanowią mniej 1 ha przeliczeniowy stanowią gospodarstwo rolne, o którym mowa w art. 2 ww. ustawy o podatku rolnym. Powyższe nie ma jednak wpływu na uznanie, że nastąpiła w sprawie utrata dochodu z wydzierżawionego gospodarstwa.

Orzeczenie o niewykonywaniu zaskarżonego aktu wydano na podstawie art. 152, zaś o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 cyt. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.