Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku
z dnia 1 czerwca 2006 r.
II SA/Bk 1/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.).

Sędziowie: NSA Stanisław Prutis, Asesor, WSA Małgorzata Roleder.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Wojewody P. z dnia (...) lipca 2005 r., Nr (...) w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego

1.

uchyla zaskarżoną decyzję,

2.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku,

3.

przyznaje adwokatowi A. Z. - G. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292,80 złotych (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 zł) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

K. Ż. - przedstawiciel ustawowy małoletniego R. Ż., wystąpił z wnioskiem o wymeldowanie L. K. z pobytu stałego w lokalu położonym na nieruchomości przy ul. B. (...) w B.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2005 r. Nr (...) Burmistrz Miasta B. odmówił wymeldowania L. K.

Podniósł w uzasadnieniu, iż lokal jest własnością R. Ż. z mocy postanowienia Sądu Rejonowego w B. P. z 2004 r., wydanego w sprawie egzekucyjnej o świadczenie pieniężne przeciwko L. K. Lokal przekazano przedstawicielowi ustawowemu małoletniego właściciela - K. Ż. w dniu 31 marca 2005 r. W protokole przekazania odnotowano brak na nieruchomości użytecznych rzeczy i oddanie pod dozór nielicznych znajdujących się tam sprzętów: pralki, lodówki i stołu. Fakt bardzo złego stanu technicznego budynku stwierdzono podczas oględzin dokonanych w dniu 4 maja 2005 r. przez pracowników Urzędu Miasta B. Burmistrz wskazał, iż L. K zameldowany został w przedmiotowym lokalu w dniu (...) lipca 2003 r., jednak zamieszkiwał w nim już na długi czas przed zameldowaniem. Jedynie w okresie zimowym, z uwagi na brak opału, nocował u znajomych. Został aresztowany w dniu 9 września 2003 r. i od tego dnia odbywa karę pozbawienia wolności, jednak deklaruje chęć powrotu do miejsca stałego pobytu po odzyskaniu wolności.

W tych okolicznościach organ I instancji, wskazując na uregulowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) uznał, iż nie zaistniały przesłanki uzasadniające wymeldowanie, w szczególności fakt niezamieszkiwania L. K. w spornym lokalu nie nosił cechy dobrowolności, a to dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu jest podstawowym warunkiem orzeczenia o wymeldowaniu.

Odwołanie od powyższej decyzji, kwestionując ją w całości, złożył K. Ż., jako przedstawiciel ustawowy małoletniego.

Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, iż decyzja z dnia (...) czerwca 2005 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, zaś zameldowanie L. K. na pobyt stały nie ma mocy prawnej z uwagi na dokonanie go przez osobę nieupoważnioną, nie posiadającą tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego i nieruchomości, na której on się znajduje.

Podał, iż wyrokiem Sądu Rejonowego w B. P. z dnia (...) marca 1998 r. L. K. został skazany na karę 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności za czyny lubieżne dokonane na małoletnim R. Ż., zaś wyrokiem z dnia (...) kwietnia 2000 r. w sprawie I C (...) zasądzono od ww. na rzecz małoletniego pokrzywdzonego kwotę 15.000 zł tytułem zadośćuczynienia.

Na podstawie ostatniego z wymienionych orzeczeń wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne do nieruchomości przy ul. B. (...) w B., w trakcie którego komornik zawiadomił dłużnika o terminie opisu i oszacowania nieruchomości.

Po uzyskaniu tej informacji L. K. dokonał sprzedaży nieruchomości M. A. P. Postępowanie karne wszczęte przeciwko zbywcy o czyn z art. 300 k.k. (dokonanie sprzedaży rzeczy zajętej przez komornika) zakończyło się wyrokiem skazującym na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, zaś wyrokiem z dnia (...) września 2003 r. w sprawie I C (...) Sąd Rejonowy w B. P. unieważnił umowę sprzedaży. Ostatecznie na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w B. P. z dnia (...) sierpnia 2004 r. w sprawie I C (...) własność nieruchomości uzyskał R. Ż. Odwołujący się wskazał, iż L. K. w trakcie postępowania o uznanie za bezskuteczną umowy sprzedaży, gdy ani on, ani nabywca nie posiadali tytułu prawnego do nieruchomości i nie mogli nią rozporządzać, zameldował się w B. przy ul. B. (...). Wywodził z tego, iż podstawę zameldowania musiały stanowić fałszywe informacje co do tytułu prawnego do nieruchomości, złożone przez nabywcę w biurze ewidencji ludności. Meldunek zatem, jego zdaniem, jako oparty na nieprawdziwych danych nie miał mocy prawnej i był czysto fikcyjny.

K. Ż. dowodził, iż nie jest prawdą, jakoby L. K. zamieszkiwał przed aresztowaniem w przedmiotowym lokalu. Jego zdaniem, miejscem zamieszkania ww. było mieszkanie w B. przy ul. K. (...), odebrane następnie w postępowaniu egzekucyjnym. O opuszczeniu lokalu w B. świadczył zaś, zdaniem odwołującego się, brak w nim jakichkolwiek przedmiotów codziennego użytku, czy rzeczy osobistych oraz grożący zawaleniem, bardzo zły stan techniczny budynku, a ponadto brak wody i prądu.

Wniósł o zmianę decyzji poprzez wymeldowanie L. K. z przedmiotowego lokalu.

Decyzją z dnia (...) lipca 2005 r. Nr (...) Wojewoda P. uchylił decyzję Burmistrza Miasta B. z dnia (...) czerwca 2005 r. i orzekł o wymeldowaniu ww. ze spornego miejsca pobytu stałego.

Powołując się na przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych argumentował, iż jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie jest opuszczenie przez osobę jej dotychczasowego miejsca stałego zameldowania. Analizując wyniki postępowania wyjaśniającego i zgromadzone w sprawie dowody wskazał, iż L. K. przebywał w lokalu w B. przy ul. B. (...) jeszcze przed datą zameldowania w nim na pobyt stały (w dniu 31 lipca 2003 r.) oraz przed rozpoczęciem odbywania kary pozbawienia wolności. Zdaniem Wojewody już wówczas lokal nie nadawał się do trwałego zamieszkiwania z uwagi na bardzo zły stan techniczny, zmuszający lokatora do poszukiwania noclegów w okresie mrozów w innym miejscu. Ponadto w dacie zameldowania toczyła się przeciwko L. K. egzekucja należności pieniężnej z nieruchomości, na której stoi budynek mieszkalny. Wskazał, iż ostatecznie L. K. utracił własność nieruchomości, albowiem postanowieniem Sądu Rejonowego w B. P. z dnia (...) sierpnia 2004 r. sygn. akt I Co (...) została ona przysądzona na rzecz małoletniego R. Ż. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. Ż. i wydana przez komornika w dniu 31 marca 2005 r. wierzycielowi. Znajdujące się na działce nieliczne i nadające się do użytku ruchomości (pralka, lodówka i stół) oddano po dozór.

Tak ustalony stan faktyczny uprawniał, zdaniem Wojewody, do stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka opuszczenia miejsca stałego pobytu bez wymeldowania.

Na powyższą decyzję skargę wraz z wnioskiem o wstrzymanie wykonania decyzji Wojewody wniósł L. K.

Argumentował, iż miejsca swojego stałego zamieszkania w B. przy ul. B. (...) nie porzucił ani nie opuścił dobrowolnie, zaś jego nieobecność ma charakter przejściowy i wynika z niespodziewanego aresztowania w dniu 9 września 2003 r. Zadeklarował chęć powrotu do dotychczasowego miejsca stałego zamieszkania i zameldowania. Oświadczył, iż przed aresztowaniem nie zamierzał opuszczać nieruchomości, nie został też z niej eksmitowany oraz że jest ona jego jedynym majątkiem. Odpierając zawarte w uzasadnieniu decyzji Wojewody zarzuty co do uniemożliwiającego bezpieczne zamieszkiwanie stanu technicznego budynku wskazał, iż wobec braku podłączenia wodnokanalizacynego zaopatrywał się w wodę ze studni znajdującej się na podwórku, zaś energia elektryczna została odłączona jedynie czasowo z uwagi na nieregulowanie rachunków, miała zaś zostać podłączona ponownie jesienią 2003 r. Do tego czasu korzystał z energii elektrycznej sąsiadów. Oświadczył również, iż w dacie pozbawienia wolności oraz w chwili przekazywania nieruchomości K. Ż. przez komornika znajdowały się w budynku rzeczy osobiste, sprzęt gospodarstwa domowego oraz narzędzia i materiały budowlane wysokiej wartości. Zarzucił wierzycielowi zniszczenie tych ruchomości oraz bezprawne ich zagarnięcie. Wskazał, iż w trakcie postępowania egzekucyjnego został pozbawiony możności obrony swych praw i obecnie na drodze sądowej żąda zbadania prawidłowości jego prowadzenia.

Wniósł o uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał dotychczasowe argumenty i wskazał dodatkowo, iż zarzuty podnoszone przez skarżącego wobec prawidłowości postępowania egzekucyjnego i postępowania w sądzie powszechnym nie podlegają ocenie organów administracji publicznej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło z naruszeniem przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z treścią art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.) - zwanej dalej ustawą z 1974 r. o ewidencji ludności - osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące, jest obowiązana dopełnić obowiązku wymeldowania się. Organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W przepisie tym wskazano, iż opuszczenie lokalu jest podstawową przesłanką, której zaistnienie rodzi obowiązek danej osoby zainicjowania postępowania o wymeldowanie z lokalu lub też może doprowadzić do wymeldowania na skutek wniosku złożonego przez inną osobę, a nawet z urzędu. Brak ustawowej definicji pojęcia opuszczenia lokalu spowodował, że stało się ono przedmiotem licznych orzeczeń i komentarzy. Z uwzględnieniem jednolitego stanowiska doktryny i judykatury należy stwierdzić, iż przy ustalaniu, czy nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności należy badać przede wszystkim zamiar osoby, która ma być wymeldowana, trwałość tego zamiaru i dobrowolność podjęcia decyzji o opuszczeniu lokalu. Podkreślić trzeba w szczególności, iż do spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu. Nadto, rezygnacja z prawa do przebywania w lokalu powinna nastąpić w sposób wyraźny, poprzez złożenie stosownego oświadczenia lub też poprzez odpowiednie zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża powziętą dobrowolnie i nie pod przymusem wolę opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem z nim wszelkich więzów, a skoncentrowaniem ośrodka swoich interesów życiowych w innym miejscu. Trwały i dobrowolny zamiar opuszczenia lokalu powinien dać się wyinterpretować z okoliczności obiektywnych, jak np. wyprowadzenie się wraz z zabraniem z lokalu wszystkich swoich rzeczy (vide wyrok NSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2002 r. w sprawie sygn. akt V SA 935/02, LEX 14953, wyrok NSA w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2001 r. w sprawie sygn. akt V SA 3169/00, LEX 50123, wyrok NSA Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 13 lutego 2002 r. II SA/Wr 15/2000).

Analizując tok rozumowania przedstawiony przez Wojewodę P. w uzasadnieniu decyzji z dnia (...) lipca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, iż organ II instancji nieprawidłowo uznał spełnienie przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności.

Znaczną część uzasadnienia decyzji zajęło organowi przedstawienie stanu faktycznego sprawy, w tym sytuacji prawnej przedmiotowej nieruchomości, a w szczególności dotyczących jej zmian właścicielskich mających miejsce przed wydaniem przez Burmistrza B. decyzji o odmowie wymeldowania. Po stwierdzeniu, iż rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne nie jest zasadne, Wojewoda przytoczył treść przepisu art. 15 ust. 2, wskazał, iż podstawową przesłanką wymeldowania jest opuszczenie lokalu, po czym nie podejmując próby zdefiniowania tej przesłanki, skupił się na okolicznościach takich, jak zły stan techniczny budynku, przebywanie w przedmiotowym lokalu przez L. K. jeszcze przed zameldowaniem w dniu (...) lipca 2003 r., a następnie fakt aresztowania i obecne odbywanie kary pozbawienia wolności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji można wywnioskować, iż rozstrzygający według Wojewody był fakt fizycznego opuszczenia lokalu przez L. K. Tymczasem prawidłowa interpretacja przesłanki opuszczenia lokalu miała dla wydania rozstrzygnięcia przez organ II instancji zasadnicze znaczenie, albowiem jak wynika z wykładni tego pojęcia dokonanej przez orzecznictwo, poprzestanie na sprawdzeniu samego faktu fizycznego nieprzebywania w lokalu i to nawet od dłuższego czasu, jest niewystarczające do postawienia prawidłowej tezy o opuszczeniu lokalu.

Zdaniem Sądu, właściwe rozumowanie przeprowadził organ I instancji. Z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej wynika, iż Burmistrz Miasta B. na potrzeby rozstrzygnięcia dokonał wykładni pojęcia opuszczenia lokalu i skupił swoją uwagę na tych jego elementach, które były dla sprawy najistotniejsze. Natomiast Wojewoda P. wydał rozstrzygnięcie o wymeldowaniu L. K. bez dogłębnej analizy przesłanek je uzasadniających. W konsekwencji nieprawidłowo zastosował przepis art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i wydał decyzję, której zasadność słusznie zakwestionowano w skardze.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy administracyjny organ II instancji powinien dokonać prawidłowej wykładni podstawowej przesłanki uzasadniającej wymeldowanie, tj. przesłanki opuszczenia lokalu. Niezbędne będzie zatem sięgnięcie do ugruntowanej przez orzecznictwo i doktrynę interpretacji tego pojęcia, w szczególności zajęcie stanowiska odnośnie tego, czy fizyczne nieprzebywanie przez L. K. w lokalu przy ul. B. (...) w B. spowodowane tymczasowym aresztowaniem, a następnie koniecznością odbywania kilkuletniej kary pozbawienia wolności, odpowiada przesłance opuszczenia lokalu w rozumieniu, jakie nadało jej orzecznictwo (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie sygn. akt II SA/Po 2091/01 nie publik.). Po przeprowadzeniu interpretacji pojęcia opuszczenia lokalu należy dokonać prawidłowej subsumpcji stanu faktycznego sprawy pod normę prawną art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności. Przy tym zauważyć należy, iż na rozprawie w dniu 1 czerwca 2006 r. przed sądem administracyjnym K. Ż. oświadczył, iż w chwili obecnej sporny budynek nie istnieje, gdyż został rozebrany. Rozpoznający sprawę organ winien tę kwestię wyjaśnić oraz ocenić, czy i jaki ma ona wpływ na sposób rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do podnoszonych przez strony kwestii związanych z prawem własności spornego budynku należy zauważyć, że zameldowanie ma charakter jedynie ewidencyjno-porządkowy i odzwierciedla wyłącznie określony stan faktyczny tj. okoliczność stałego lub czasowego przebywania określonej osoby w konkretnym miejscu. Podobnie wymeldowanie ma to tylko znaczenie, iż ewidencjonuje trwałą i dobrowolną zmianę miejsca przebywania oznaczonego podmiotu. Zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie nie wywierają jakichkolwiek skutków w sferze prawnej, w tym w zakresie uprawnień właścicielskich podmiotu, którego dotyczą: ani fakt zameldowania nie powoduje nabycia własności lub szczególnych przywilejów co do określonego przedmiotu, ani wymeldowanie nie powoduje utraty do niego uprawnień. Tytuł prawny do lokalu stanowi okoliczność zupełnie odrębną, nie pozostającą w związku z zameldowaniem lub wymeldowaniem z lokalu (por. wyrok NSA - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 25 czerwca 2002 r. II SA/Wr 134/2000).

W kontekście tych uwag stwierdzić trzeba, iż dla rozstrzygnięcia o wymeldowaniu L. K. żadnego znaczenia nie ma, kto jest lub był właścicielem nieruchomości przy ul. B. (...) w B., lub też kto ponosi określone koszty z tytułu jej utrzymania, albowiem zmiany właścicielskie pozostają bez wpływu na decyzję podejmowaną w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności. Wymeldowanie można orzec tylko w ściśle określonych przypadkach, w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o wymeldowanie bada się tylko przesłanki z ww. przepisu i w razie stwierdzenia ich braku, organ powinien wydać decyzję odmawiającą wymeldowania.

W związku z zarzutami dotyczącymi faktu zameldowania L. K. w dniu (...).07.2003 r. to w niniejszym postępowaniu okoliczność ta pozostaje bez znaczenia, ale nie jest wykluczone zainicjowanie postępowania mającego na celu poddanie tej czynności (zameldowania) ponownemu badaniu przez organ administracyjny właściwy w sprawach meldunkowych, pod kątem istnienia w dacie jej dokonania materialnoprawnych przesłanek zameldowania. Dopuszczalność takiego postępowania wynika z art. 47 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności (por. wyrok NSA w Gdańsku z dnia 4 grudnia 2001 r. w sprawie sygn. akt II SA/Gd 523/00, LEX nr 76100 w którym stwierdzono, iż materialno-techniczna czynność zameldowania nie ma cech ostateczności ani prawomocności oraz podobnie wyrok NSA w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2001 r. w sprawie sygn. akt V SA 3871/00 LEX nr 84486).

Mając na uwadze nieprawidłowości zaistniałe przy wydawaniu rozstrzygnięcia przez Wojewodę P., Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznał, iż skarga jest zasadna i uchylił zaskarżoną decyzję z dnia (...) lipca 2005 r. jako wydaną z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy.

Na mocy art. 152 wskazanej ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził również, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku.

W oparciu o przepis art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał ustanowionemu w ramach prawa pomocy pełnomocnikowi wynagrodzenie za zastępstwo prawne skarżącego.