II SA/Bd 977/17, Określenie terminu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2474814

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 marca 2018 r. II SA/Bd 977/17 Określenie terminu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.).

Sędziowie WSA: Renata Owczarzak, Elżbieta Piechowiak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2018 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) czerwca 2017 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium stażowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty (...) z dnia (...) maja 2017 r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) maja 2017 r. znak: (...) Starosta, na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c oraz art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016 r. poz. 645 z późn. zm.) orzekł o obowiązku zwrotu przez E. S. nienależnie pobranego świadczenia w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji w kwocie 5.186,50 zł, na wskazany rachunek bankowy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją Starosty z (...) czerwca 2016 r., wydaną po wznowieniu postępowania, uchylono decyzję Starosty nr (...) z dnia (...).11.2015 r. dotyczącą utraty przez E. S. z dniem (...).11.2015 r. statusu osoby bezrobotnej. Jednocześnie orzeczono o utracie statusu osoby bezrobotnej z dniem (...).06.2015 r. z powodu podjęcia zatrudnienia.

Decyzją natomiast z dnia (...).08.2016 r., wydaną po wznowieniu postępowania, uchylono decyzję Starosty nr (...) z dnia (...).11.2015 r. dotyczącą utraty przez beneficjenta prawa do stypendium w okresie odbywania stażu z dniem (...).11.2015 r. Jednocześnie orzeczono o utracie przez beneficjenta prawa do tego stypendium z dniem (...).06.2015 r., uzasadniając to faktem niespełniania przez niego wymogów ustawy do pobierania stypendium z powodu nieposiadania od tego dnia statusu osoby bezrobotnej. W związku z powyższym, organ wskazał, że stypendium wypłacone za okres od dnia (...).06.2015 r. do (...).11.2015 r. w kwocie 5.186,50 zł było świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi.

Organ wskazał, że o obowiązkach bezrobotnego i okolicznościach związanych z warunkami, jakie należy spełnić aby posiadać status osoby bezrobotnej E. S. został pouczony w dniu rejestracji tj. (...).09.2014 r., co wynika z Informacji dla osób rejestrujących się w PUP. Zapoznanie się z treścią tego dokumentu i uzyskanie jego egzemplarza bezrobotny potwierdził podpisem. Z treści przedmiotowej informacji wynika m.in., że status bezrobotnego może mieć osoba, która nie jest zatrudniona i nie wykonuje innej pracy zarobkowej, a w przypadku pobrania nienależnego świadczenia pieniężnego bezrobotny ma obowiązek jego zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Ponadto bezrobotny jest zobowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. S. podniósł, że podjęcie przez niego zatrudnienia w niepełnym wymiarze pracy nie kolidowało ze świadczeniem pracy na rzecz pracodawcy u którego odbywał staż, co zostało potwierdzone w Powiatowym Urzędzie Pracy. Odwołujący się wskazał, że fakt zatrudnienia został zgłoszony przez pracodawcę, u którego podjął zatrudnienie w niepełnym wymiarze pracy, gdzie uzyskiwał wynagrodzenie w kwocie adekwatnej do wymiaru zatrudnienia liczonej z najniższej krajowej brutto.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2017 r. nr (...) Wojewoda, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) w związku z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2017 r. poz. 1065 z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy wskazał, że strona w okresie od (...).06.2015 r. podlegała ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako pracownik (pismo z ZUS z dnia (...).08.2016 r.). O zawarciu umowy i wykonywaniu pracy odwołujący się nie powiadomił organu zatrudnienia, co zgodnie z art. 74 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy winien był uczynić, bowiem o powyższym obowiązku został należycie i wyczerpująco poinformowany (informacja dla osób rejestrujących się w PUP, na której odwołujący się złożył podpis). Brak powiadomienia skutkował wznowieniem postępowania i orzeczeniem o utracie przez odwołującego statusu osoby bezrobotnej z dniem (...).06.2015 r. co oznacza, że od tej daty odwołujący się nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Powyższa decyzja nie została przez odwołującego się zaskarżona. Z uwagi zatem na to, że stypendium z tytułu odbywania stażu, zostało wypłacone odwołującemu się za okres od (...).06.2015 r. do (...).11.2015 r., w którym nie posiadał statusu osoby bezrobotnej, jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi.

E. S. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, że od dnia (...).06.2015 r. podjął dodatkowe zatrudnienie, wymiar którego wynosił 1/8 etatu, w stawce aktualnego minimalnego wynagrodzenia, zatem w kwocie 218 zł brutto. Praca ta była tylko zajęciem dodatkowym nie rzutującym na wykonywanie obowiązków z tytułu umowy o staż.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie wraz z argumentacją zawartą w treści zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, bowiem decyzje organów administracji publicznej zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie przedmiot sądowej kontroli legalności stanowi decyzja Wojewody z dnia (...) czerwca 2017 r., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Starosty z (...) maja 2017 r., orzekającą o obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 5.186,50 zł w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji Niesporne w sprawie pozostaje, że skarżący decyzją Starosty z dnia (...).03.2014 r. uznany został za bezrobotnego z dniem (...).02.2014 r. Decyzją z (...).06.2014 r. przyznano skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych od dnia (...).05.2014 r. Skarżący utracił status osoby bezrobotnej z dniem (...).08.2014 r. (w okresie (...).08.2014 r. - (...).09.2014 r. skarżący był zleceniobiorcą umowy zlecenia zawartej z A sp. z o.o., przy czym umowa rozwiązana została w dniu (...).09.2016 r.). Decyzją z dnia (...).09.2014 r. skarżący uznany został za osobę bezrobotną z przyznanym prawem do zasiłku z dniem (...).09.2014 r. Decyzją z kolei z dnia (...).04.2015 r. skarżący utracił prawo do zasiłku od dnia (...).03.2015 r.

Decyzją z dnia (...).04.2015 r. skarżący skierowany został na staż w okresie (...).05.2015 r. - (...).11.2015 r. Decyzją natomiast z dnia (...).05.2015 r. skarżącemu przyznano stypendium od dnia wydania decyzji o jego przyznaniu. Decyzją z dnia (...).11.2015 r. skarżący utracił prawo do stypendium w związku z zakończeniem stażu. Skarżący utracił prawo do statusu osoby bezrobotnej z dniem (...).11.2015 r. (decyzja z dnia (...).11.2015 r.)

W wyniku informacji uzyskanej z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu (...).03.2016 r. organ powziął wiedzę, że skarżący zgłoszony został do ubezpieczenia od dnia (...).06.2015. do nadal. W aktach sprawy znajduje się ponadto umowa o pracę zawarta przez E. S. Ł. D. P.H.U. "C." w B. K. na okres od dnia (...).06.2015 r. do dnia (...).06.2018 r. na stanowisku kierownik transportu, zatrudniony na 1/8 etatu z wynagrodzeniem 220.00 zł brutto.

W związku z powyższym, w trybie wznowieniowym organ decyzją z dnia (...).06.2016 r. uchylił ostateczną decyzję z (...).11.2015 r., mocą której skarżący utracił status osoby bezrobotnej z dniem (...).11.2015 r., orzekając jednocześnie o utracie przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem (...).06.2015 r. Po wznowieniu postępowania Starosta uchylił także decyzję ostateczną z (...).11.2015 r. o utracie prawa do stypendium w związku z zakończeniem stażu, orzekając jednocześnie o utracie przez skarżącego prawa do stypendium z dniem (...).06.2015 r. Powyższe decyzje są prawomocne.

Skarżący dwukrotnie rejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna ((...).03.2014 r. i (...).09.2014 r.). W dniu rejestracji skarżący podpisał Informację dla osób bezrobotnych. W cz. III tej w pkt 6 zawarto informację, iż bezrobotny jest obowiązany zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu bezrobotnego albo utratę prawa do zasiłku. Od dnia natomiast (...).05.2015 r. do dnia (...).11.2015 r. skarżący odbywał staż, na który skierowany został przez Powiatowy Urząd Pracy. Zwrócić uwagę należy na druk skierowania i znajdującego się na nim pouczenia bezrobotnego, z którego wynika, że skarżący w dniu skierowania na staż pouczony został jedynie o prawie przyjęcia propozycji stażu u prawie odmowy przyjęcia propozycji stażu oraz konsekwencjach tej odmowy, o obowiązku zgłoszenia się do pracodawcy w dniu wskazanym w skierowaniu oraz o obowiązku zgłoszenia się do PUP w wyznaczonym terminie w celu poinformowania o wynikach i ustaleniach związanych z wizytą u pracodawcy. Druk skierowania nie zawiera co prawda pouczenia odnośnie innych, niż ww. obowiązków bezrobotnego, niemniej zwrócić uwagę należy, że skarżący o tych obowiązkach został pouczony przy okazji rejestracji jako bezrobotny w dniu (...) marca 2014 r. oraz powtórnie (...) września 2014 r.

Definicja pojęcia "bezrobotny" zawarta została w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z którym, ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym - oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g, lit. i, j, I oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 2 lit. ha, która bezpośrednio przed rejestracją jako bezrobotna była zatrudniona nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 6 miesięcy, oraz osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3 i 4, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu programu nauczania tej szkoły lub w szkole wyższej, gdzie studiuje na studiach niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy spełnieniu warunków określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a-m ustawy o promocji zatrudnienia.

Kluczowe w niniejszej definicji jest użycie sformułowania "osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej". Niespełnienie powyżej określonych przesłanek pociąga za sobą konsekwencje w postacie odmowy zarejestrowania jako osoby bezrobotnej bądź też stanowi przesłankę utraty tego statusu. Przepis nie precyzuje w żaden sposób części etatu, zatrudnienie w której umożliwia jednoczesne posiadanie statusu osoby bezrobotnej. Nie wskazuje także minimalnego dochodu, osiąganie którego zezwala na jednoczesne bycie bezrobotnym. Oznacza to, co wprost wynika z powyżej cytowanego przepisu, że bezrobotnym może być jedynie osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zatem niezatrudniona nawet w części etatu i niosiągająca nawet części minimalnego wynagrodzenia.

Od dnia 7 maja 2015 r. do dnia 6 listopada 2015 r. skarżący odbywał staż w Fabryce w B. K., w związku z czym, decyzją Starosty z dnia (...) maja 2015 r. przyznano skarżącemu stypendium w wysokości 120% kwoty zasiłku 997,40 zł miesięcznie. Ujawnienie okoliczności podjęcia w tym okresie (od dnia (...).06.2015 r.) przez skarżącego zatrudnienia w P.H.U. "C." Ł. D. w. K. stało się podstawą utraty od dnia podjęcia przez skarżącego zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji stypendium pobrane przez skarżącego w związku z odbywaniem stażu jako osoba bezrobotna, uznane zostało zasadnie za świadczenie nienależne.

Jak stanowi art. 76 ust. 1 ww. ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne.

Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się, o czym stanowi art. 76 ust. 2 między innymi:

1)

świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach;

2)

świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (...).

W sprawie niniejszej ustalenia wymagało zatem, czy świadczenie pieniężne - stypendium stażowe wypłacone zostało skarżącemu mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, i czy pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach, co implikuje uznanie wypłaconego w ten sposób świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyrażano pogląd, że istotną cechą konstrukcji nienależnego świadczenia jest zamiar i świadomość osoby, która świadczenie pobrała co do faktu, że mu się ono nie należy. Warunkiem orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranego świadczenia jest zaistnienie równocześnie dwóch przesłanek: obiektywnej - polegającej na tym, że świadczenie wypłacono mimo wystąpienia okoliczności skutkujących utratą prawa do jego pobierania, oraz subiektywnej - polegającej na tym, że osoba, która świadczenie pobrała była prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących utratę uprawnień do tego świadczenia.

Zwrócić uwagę należy, że w sprawie niniejszej okolicznością powodującą ustanie prawa do pobierania stypendium była utrata statusu bezrobotnego, w związku z czym organ wydający decyzję w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia związany był w tym zakresie ostateczną decyzją o pozbawieniu statusu bezrobotnego. Podobnie, jak decyzją ostateczną o odmowie przyznania prawa do świadczenia - stypendium w okresie odbywania stażu. Decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (stypendium) nie miała zatem charakteru uznaniowego, lecz organ był związany ww. decyzjami co do uznania przedmiotowego świadczenia od dnia (...) czerwca do (...) listopada 2015 r. za świadczenie nienależne skarżącemu.

Natomiast organ w niniejszym postępowaniu zobowiązany był przede wszystkim do ustalenia, czy zaistniały okoliczności powodujące uznanie, że świadczenie zostało przez skarżącego nienależnie pobrane, w konsekwencji czego podlega zwrotowi, na podstawie art. 76 ww. ustawy. W orzecznictwie podkreśla się, różnice pomiędzy pojęciem "nienależne świadczenie", które jako obiektywne, występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinione zaniechania) (vide wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r. sygn. I OSK 2244/16).

Odnosząc się do okoliczności rozpoznawanej sprawy podkreślenia wymaga, iż organy administracji, opierając swe rozstrzygnięcia na przepisie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, ograniczyły się do wskazywania na pouczenia wręczone bezrobotnemu przy rejestracji, i nie odniosły się do tego czy zawierały one stosowne pouczenie dotyczące utraty prawa do stypendium za okres odbywania stażu. W ocenie Sądu owo ogólne pouczenie nie odnosi się do okoliczności i sytuacji, w której po skierowaniu do odbycia stażu znalazł się skarżący. Z kolei organu nie odniosły się do tego czy i jak pouczono skarżącego odnoście przesłanek utraty prawa do stypendium stażowego w związku z sytuacją w jakiej się znalazł. W ocenie Sądu pouczenia w tym zakresie nie zawiera decyzja o przyznaniu stypendium na okres odbywania stażu. W aktach zalega wyłącznie formularz dotyczący skierowania skarżącego jako bezrobotnego na staż, z pouczeniem o prawie przyjęcia propozycji stażu i prawie odmowy przyjęcia stażu oraz konsekwencjach tej odmowy tj. utracie statusu osoby bezrobotnej, o obowiązku zgłoszenia się do pracodawcy w dniu wskazanym w skierowaniu, o obowiązku zgłoszenia się w PUP w celu poinformowania o wynikach i ustaleniach związanych z wizyta u pracodawcy oraz że niedopełnienie tego obowiązku skutkować będzie pozbawieniem statusu bezrobotnego. Tymczasem podkreślić należy, iż zgodnie z przepisem art. 76 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się, świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Oznacza to, że ustawodawca nie uznaje za świadczenie "nienależnie pobrane" świadczenia wypłaconego nawet mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania (sytuacja taka zaistniała w tej sprawie), jeżeli pobierający "to" (czyli konkretne, a nie jakiekolwiek) świadczenie nie był pouczony o "tych" okolicznościach.

Zwrócić należy jednocześnie uwagę, że dopiero w rezultacie wykładni przepisów art. 2 ust. 1 pkt 2 (zawierającego definicję bezrobotnego), art. 53 ust. 1 (stwierdzającego, iż bezrobotnego można skierować do odbycia stażu), art. 53 ust. 6 (wskazującego, iż bezrobotnemu w okresie odbywania stażu przysługuje stypendium), art. 76 ust. 1 (przewidującego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia) i art. 76 ust. 2 pkt 1 (zawierającego definicję nienależnie pobranego świadczenia) ustawy z 2004 r., o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy można wyprowadzić normę prawną stanowiącą, że jeżeli bezrobotny skierowany do odbycia stażu podejmuje w okresie stażu zatrudnienie, to przestaje spełniać warunek z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, co skutkuje utratą statusu osoby bezrobotnej. Skoro stypendium w okresie odbywania stażu przysługuje tylko bezrobotnemu (co wynika z treści art. 53 ust. 6), to tym samym nie przysługuje ono osobie, która nie ma tego statusu. Jeżeli pomimo to osoba nie mająca statusu bezrobotnego pobiera to stypendium, to staje się ono wówczas świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1, objętym obowiązkiem zwrotu.

Analiza uzasadnień decyzji zarówno organu pierwszej instancji, jak i zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż organy te na skutek błędnej wykładni wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego, nie ustaliły i nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy w zakresie koniecznym do jej rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez przedwczesne i dowolne przyjęcie podstaw do żądania zwrotu pobranego stypendium jako świadczenia nienależnie pobranego.

Niezależnie od powyższego, na błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisu art. 76 ust. 1 ww. ustawy w decyzji Starosty z (...) maja 2017 r. wskazuje także treść jej sentencji. Organ bowiem orzekł o "obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji w kwocie 5.186,50 zł. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, iż zgodnie z przepisem art. 76 ust. 1 osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl ust. 6 art. 76, kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Oznacza to, że organ administracji nie jest uprawniony do określania w decyzji administracyjnej stwierdzającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego - terminu zwrotu, co uczynił już ustawodawca, Rozstrzygnięcie o takowym terminie jest zatem pozbawione podstawy prawnej. Nadto z sentencji decyzji Starosty, wbrew przepisom postępowania oraz zasadzie jego dwuinstancyjności wynika, iż organ ten określił bezpodstawnie skarżącemu termin zwrotu świadczenia, które uznał za nienależnie pobrane, niezależnie od zasad wykonalności decyzji administracyjnej - 14 dni od daty doręczenia decyzji.

Zgodnie z ogólną zasadą trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych zawartą w art. 16 § 1 k.p.a., decyzje, od których nie służy odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Decyzja wydana w pierwszej instancji uzyskuje cechę ostateczności w sytuacji, gdy strona w ustawowym terminie nie wniosła odwołania lub wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzja wydana przez organ drugiej instancji staje się ostateczna z chwilą jej wydania.

Zgodnie z przepisem art. 130 § 1 i § 2 k.p.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie) przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu, wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji. Przepisów tych nie stosuje się (§ 3), w przypadku gdy: 1) decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności (art. 108); 2) decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy. Ponadto decyzja podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, gdy jest zgodna z żądaniem wszystkich stron (§ 4). Żadna z powyższych sytuacji nie zachodzi w sprawie.

Decyzja wydana przez organ pierwszej instancji w chwili jej wydania jest nieostateczna, wobec czego żądanie od skarżącego zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przed zyskaniem waloru ostateczności stanowiło istotne naruszenie przez ten organ przepisów postępowania administracyjnego. Wady tej nie konwalidował organ odwoławczy, utrzymując w mocy błędną decyzję.

Kolejnym istotnym uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, w stopniu, który może mieć istotny wpływ na wynika sprawy i dla ochrony interesów strony skarżącej jest całkowity brak wyjaśnienia przez organy zarówno pierwszej jak i drugiej instancji sposobu ustalenia kwoty, o której zwrocie jako nienależnie pobranego świadczenia orzekły organy w niniejszej sprawie. Kwestia ta uchyla się od sądowej kontroli bowiem także w aktach administracyjnych brak dowodów umożliwiających dokonanie oceny legalności orzeczenia organów administracji publicznej w tym zakresie. Zgodnie z zasadą przekonywania, zawartą w art. 11 k.p.a. organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Zwrócić uwagę należy natomiast, że wymieniona w sentencji kwota 5.186,50 zł nie została w żaden sposób przez organ uzasadniona. Organ winien był wskazać dokładne wyliczenie składników tej kwoty, a następnie przedstawić wyniki analizy w treści uzasadnienia w sposób jasny i niebudzący wątpliwości, tak aby skarżący miał pełną świadomość co złożyło się na finalną kwotę, bez konieczności dokonywania samodzielnych wyliczeń.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną i wskazania.

Z tych powodów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.