Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1613672

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 28 października 2014 r.
II SA/Bd 920/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.).

Sędziowie WSA: Wojciech Jarzembski, Anna Klotz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. sprawy ze skargi R. V. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z... 2014 r. nr... działający z upoważnienia Wójta Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., na podstawie art. 7 pkt 1, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. a, pkt 2 lit. c, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 106 ust. 1, 3 i 4, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), przyznał R. V. zasiłek stały od... 2014 r. do... 2014 r. w kwocie 234,87 zł miesięcznie (pkt 1) oraz objął go ubezpieczeniem zdrowotnym w wysokości 9,00% kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania świadczenia (pkt 3).

W odwołaniu od powyższej decyzji R. V. zakwestionował ustaloną wysokość dochodu na osobę w rodzinie w wysokości 307,13 zł. Zarzucił jednocześnie, że w treści decyzji nie podano żadnego wyliczenia jego dochodu, co jest konieczne przy zmniejszeniu kwoty zasiłku stałego. Odwołujący się zwrócił uwagę, iż przekazał działkę nr... o obszarze 0,91 ha umową użyczenia, tj. bezczynszowego użytkowania nieruchomości rolnej, na okres... 2004 r. do... 2015 r. W związku z tym, że obecnie nie posiada żadnych gruntów rolnych i nie uzyskuje żadnego dochodu należy mu się zasiłek w wysokości 542 zł. Odwołujący się zaznaczył, że oddał grunt siostrze, bowiem nie jest w stanie go uprawiać z powodu stanu zdrowia i brak środków finansowych na pokrycie kosztów upraw i utrzymania ziemi. Odwołujący się na stwierdzona astmę oskrzelową co wiąże się z wydatkami na leki. Ponadto odwołujący zwrócił uwagę, że działkę nr..., którą użyczył siostrze, zajmuje obszar 0,91 ha ale faktycznie przez obecność studzienek ściekowych i trasy dojazdowej obszar ten jest zmniejszony do 0,75 ha, co stanowi obszar faktycznie nadający się pod uprawę. Siostra płaci podatek od działki nr..., liczonej od powierzchni 0,91 ha.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia... 2014 r. (...), na podstawie art. 37 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że R. V. jest osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną, zarejestrowaną w PUP w Ś. bez prawa do zasiłku od dnia... 2014 r., legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia... 2014 r., nie wykazuje własnego źródła dochodu. Natomiast z zapisów w księdze wieczystej (nr...) wynika, że jest właścicielem działki nr... o powierzchni 0,91 ha jest R. V. Zgodnie z art. 8 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej, w związku z § 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód w wysokości 250 zł. Powyższe ustalenia obligują organ administracji publicznej do uwzględnienia faktu, iż R. V. jest właścicielem gospodarstwa o powierzchni 1,2285 ha przeliczeniowego, co oznacza iż dochód jego wynosi 307,13 zł, co ma wpływ na wysokość zasiłku stałego. Kwota dochodu została wyliczona poprzez przemnożenie kwoty 250 przez liczbę hektarów przeliczeniowych. W efekcie wysokość zasiłku stałego stanowi różnica między kryterium dochodowym a ustalonym dochodem z gospodarstwa i wynosi 234,87 zł (542,00 zł - 307,13 zł).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. (błędnie nazwanej odwołaniem) R. V. zarzuciła organom ponownie, że wskutek przekazania ziemi w drodze umowy użyczenia nie uzyskuje żadnych korzyści finansowych z gospodarstwa rolnego. Jako osoba niepełnosprawna, samotnie gospodarująca i nie posiadająca własnego źródła dochodu powinien zatem otrzymać zasiłek stały w wysokości 542 zł miesięcznie, a nie wysokości pomniejszonej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiot sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu stanowi decyzja o przyznaniu skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego. Materialnoprawną podstawę orzekania przez organy administracji w sprawie stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), dalej "u.p.s.".

Istotę sporu pomiędzy skarżącym a organami administracji stanowi prawidłowość ustalenia wysokości miesięcznego dochodu R. V., w sytuacji kiedy jest on właścicielem gospodarstwa rolnego, przekazanego innej osobie (siostrze) w drodze umowy użyczenia do bezpłatnego używania i pobierania pożytków.

W ustawie o pomocy społecznej ustawodawca od wysokości dochodu uzależnił zarówno nabycie prawa do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 u.p.s.), jak też wysokość przyznawanego świadczenia, w tym wysokość zasiłku stałego (art. 37 ust. 2 u.p.s.). Samo pojęcie dochodu zostało zdefiniowane w art. 8 ust. 3 ustawy jako suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o:

1)

miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2)

składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3)

kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Ustawodawca przy ustalaniu wysokości dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej przewidział możliwości wyłączeń pewnych świadczeń otrzymywanych przez tę osobę z zakresu ww. "dochodu" (por. art. 8 ust. 4 u.p.s.). Wskazał także sposób odrębny obliczania dochodu w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą (art. 8 ust. 5-8 u.p.s.).

Odrębnie ustawodawca określił także sposób ustalania dochodów rolników, przyjmując w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, iż z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł (kwota obowiązująca w momencie orzekania przez organy administracji, zgodnie z § 1 pkt 2 lit. d. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej; Dz. U. z 2012 r. poz. 823). To właśnie kryterium zastosowały w sprawie organy administracji przy ustalaniu dochodu skarżącego. Nie jest to kryterium w pełni obiektywne. Ustalony z góry dochód z jednego hektara przeliczeniowego nie musi przecież pokrywać się z dochodem rzeczywiście wypracowanym. Sztywne określenie dochodu nie pozwala też na uwzględnienie różnych niespodziewanych zdarzeń losowych, które uniemożliwiły jego wypracowanie (por. komentarz do art. 8 u.p.s. (w:) I. Sierpowska - "Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz.". wydawnictwo ABC, 2007 r.). W rezultacie w klasie podmiotów uprawnionych do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wyodrębniona została kategoria podmiotów, w wypadku których przyznanie świadczeń uzależnione jest nie tyle od rzeczywistej wysokości dochodu, co od źródła dochodu (prowadzenie działalności rolniczej).

Z niekwestionowanych ustaleń organów wynika, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnej (działka nr... położona w L.) o powierzchni 0,921 ha. Według karty jednostki opodatkowania nr... działka nr... należąca do R. V. obejmuje obszar 0,91 ha, co stanowi 1,2285 ha przeliczeniowego (stan gospodarstwa na... 2014 r.), a tym samym miesięczny dochód wyliczony zgodnie z art. 8 ust. 9 w zw. z § 1 pkt 2 lit. d wspomnianego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. wynosi 307,12 zł (1,2285 x 250 zł).

Powyższy dochód jest wyliczany niezależnie od faktycznie osiąganych dochodów. Wskazany bowiem przepis zakłada swego rodzaju fikcję prawną nakazującą przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego, do którego strona posiada tytuł prawny. Wykładnia art. 8 ust. 9 o pomocy społecznej była wielokrotnie dokonywana w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym jednolicie przyjmuje się, iż przepis ten zakładający swego rodzaju fikcję prawną nakazuje obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości wskazanej w tym przepisie. Wliczenia powyższego dochodu dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. Ponadto w tym orzecznictwie wskazuje się na możliwość sprzedaży lub wydzierżawienia osobie trzeciej gospodarstwa, którego się nie uprawia, bądź które z jakichkolwiek przyczyn nie przynosi dochodów (por. wyroki NSA: z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt I OSK 1154/11, z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1292/09 i z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09, z dnia 7 grudnia 2009 r., I OSK 724/09, z dnia 21 października 2010 r., I OSK 928/10, wyroki WSA: w Łodzi z dnia 24 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 1033/12 i w Lublinie z dnia 18 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 265/12). Dodatkowo należy zauważyć, że przepis art. 8 ust. 9 ustawy był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt K 18/05 (Dz. U. Nr 82, poz. 503), orzekł o jego zgodności z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP.

Zatem nie mógł zostać uwzględniony zarzut skargi kwestionujący uwzględnienie dochodu z gospodarstwa rolnego w sytuacji niezdolności skarżącego do pracy. Nie negując trudnej sytuacji życiowej i osobistej skarżącego należy stwierdzić, że argumentacja skargi nie może odnieść zamierzonego skutku wobec regulacji ustawowych i kryterium legalności, jakie obowiązuje sąd administracyjny. Zawarte w art. 8 ustawy o pomocy społecznej regulacje dotyczące definicji dochodu i sposobu jego obliczania mają charakter norm ius cogens, a więc są normami bezwzględnie wiążącymi organ stosujący prawo. Nie mogą być interpretowane życzeniowo, w kontekście doświadczenia życiowego, czy przez pryzmat zasad współżycia społecznego, jak tego oczekuje skarżący powołując się ponadto na ponoszenie dodatkowych wydatków (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 291/12, WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Go 295/14, dostępne w CBOSA pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dodatkowo podkreślić należy, że prawomocnym wyrokiem z dnia 8 listopada 2007 r. sygn. akt II SA/Bd 624/07 tutejszy Sąd oddalił skargę R. V. na wcześniejszą decyzję SKO w B. z dnia... 2007 r. o przyznaniu zasiłku stałego w wysokości pomniejszonej z uwagi na dochód uzyskany z tytułu własności przedmiotowego gospodarstwa rolnego, w tożsamej sytuacji faktycznej i prawnej. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że ustalenie dochodu skarżącego w oparciu o przepis art. 8 ust. 9 u.p.s. powinno nastąpić w sytuacji skarżącego - dopóty dopóki pozostaje on właścicielem gospodarstwa rolnego, będąc tym samym rolnikiem przynajmniej potencjalnie mogącym prowadzić działalność rolniczą lub uzyskiwać dochody w wyniku np. wydzierżawienia gruntów rolnych, lub dopóki nie zaprzestanie działalności rolniczej (w rozumieniu art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników).

Sąd zważył, że w sprawie nie ma zatem znaczenia fakt, iż wskutek czasowej niezdolności do pracy (która to okoliczność była niezbędną przesłanką przyznania zasiłku) skarżący nie ma możliwości osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego. Obowiązek zastosowania przepisu art. 8 ust. 9 u.p.s. nie został uchylony także w związku z faktem przekazania przez skarżącego posiadania gospodarstwa rolnego innej osobie, w drodze umowy użyczenia, do bezpłatnego używania. Wskutek tej umowy skarżący ani nie wyzbył się własności gospodarstwa rolnego, ani nie pozbawił się możliwości prowadzenia działalności rolniczej. Dokonał natomiast takiego wyboru, iż uznał, że nadal będzie rolnikiem (bo nie wyzbył się własności gospodarstwa), natomiast grunty gospodarstwa przekazał w posiadanie innej osobie nie uzyskując w zamian żadnego, możliwego do uzyskania świadczenia (np. czynsz dzierżawny, dożywocie, emerytura, renta). Stanowisko to, które podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę pozostaje nadal aktualne i wiąże organy oraz sąd, na mocy art. 153 p.p.s.a.

Niezasadne są również zarzuty odwołania oraz skargi oparte na różnym przyjmowaniu powierzchni przedmiotowej działki rolnej nr... o pow. 0,91 ha, w zakresie różnych przepisów prawa i instytucji prawnych. Brak jest podstaw np. do utożsamiania sposobu ustalania powierzchni dla potrzeb ustalania podatku rolnego (hektarów przeliczeniowych), do powierzchni działki ewidencyjnej. Z kolei dla potrzeb płatności bezpośrednich lub pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarstw na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania" nie uwzględnia się ani powierzchni ogólnej działki ewidencyjnej, ani hektarów przeliczeniowych, lecz powierzchnię działki rolnej czyli działki faktycznie użytkowanej rolniczo, zgodnie z normami określonymi stosownymi przepisami prawa krajowego oraz Unii Europejskiej, na której producent rolny prowadzi działalność rolniczą.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.