Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1613670

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 1 października 2014 r.
II SA/Bd 917/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski.

Sędziowie WSA: Małgorzata Włodarska (spr.), Anna Klotz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 października 2014 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia (...) lipca 2014 r. nr (...) w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) Wójt Gminy (...) na podstawie art. 3 pkt 22, art. 16a ust. 1, ust. 2, ust. 8 pkt 1 lit. b art. 20 ust. 2 i 3, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992) zwanej dalej jako "u.ś.r", rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę do ubiegania się o zasiłek rodzinny (Dz. U. Nr 9, poz. 59), art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59) oraz art. 104 i 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) zwanej dalej jako "k.p.a." odmówił S. S. (skarżący) prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na ojca J. S.

W uzasadnieniu Wójt wyjaśnił, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 17,0015 ha przeliczeniowych i podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS z mocy prawa. Jak wskazał Wójt, z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący zamieszkuje wspólnie z ojcem, pomaga mu w codziennych czynnościach życiowych i funkcjonowaniu w dniu codziennym.

Powołując się na treść art. 16a ust. 1 u.ś.r. Wójt wskazał, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobie na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności. Przez rezygnację z zatrudnia lub innej pracy zarobkowej, zdaniem Wójta należy rozumieć sytuację, w której osoba zatrudniona lub wykonująca inną pracę zarobkową we wskazanych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. formach, rezygnuje z tego zatrudnienia. We wskazanym art. 3 pkt 22 nie wymieniono jednak prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ przyjął wobec tego, że nie można uznać, iż skarżący zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Wójt powołując się na treść art. 16a ust. 8 pkt 1b u.ś.r. wskazał również, że skarżącemu nie przysługuje prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, bowiem podlega on obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu w KRUS. Ponadto w ocenie Wójta w przypadku skarżącego przekroczone o 97,50 zł zostało również określone w przepisie art. 5 ust. 2 u.ś.r. kryterium dochodowe, wynoszące 623 zł. Wójt uwzględnił dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego o powierzchni 17,0015 ha przeliczeniowych (wysokość przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego) oraz dochód rodziców skarżącego. Z wyliczeń Wójta wynika, że dochód miesięczny na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 720,50 zł.

W odwołaniu skarżący zakwestionował sposób obliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego, podnosząc że stawka przyjęta w obwieszczeniu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego nie powinna być zastosowania w jego przypadku, jest ona bowiem nieobiektywna. Bezzasadny jego zdaniem jest sposób obliczania dochodu rodziny, bowiem dochód ten nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb, nadto został on zawyżony.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) (SKO) decyzją dnia (...) na podstawie art. 16a ust. 2 i ust. 8 pkt 1 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

SKO wyjaśniło, że do dnia 15 maja 2014 r. przepis art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b wyłączał z grona osób którym przysługuje prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, osoby które podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów. Powyższy przepis został uchylony w wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567). Do u.ś.r. dodano natomiast przepis art. 17b przewidujący, że w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego lub małżonkom rolników, domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie SKO możliwym jest wobec powyższego ubieganie się przez rolnika o uzyskanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

SKO wyjaśniło, że zgodnie z treścią art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r. obliczając dochód rodziny uwzględnia się również dochód osiągnięty z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z kolei sposób obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego reguluje przepis art. 8 ust. 8 u.ś.r., w którym ustalono, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. SKO wskazało, że przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2012 r. kwotę 2.431,00 zł, co w wyniku przemnożenia przez powierzchnię posiadanego przez skarżącego gospodarstwa rolnego daje kwotę 41.333,65 zł jako przeciętny dochód skarżącego z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przy obliczeniu dochodu rodziny SKO uwzględniło również dochód ojca skarżącego w kwocie 9.595,84 oraz matki skarżącego - w tej samej kwocie. Zsumowanie powyższych kwot, a następnie podzielenie przez 12 miesięcy, a następnie 7 osób w rodzinie dało kwotę 720,50 zł. Oznacza to zdaniem SKO, że zostało przekroczone kryterium dochodowe. Ponadto SKO wyjaśniło, że w przedmiotowej sprawie nie znalazła zastosowania regulacja zawarta w art. 16a ust. 3 u.ś.r., bowiem kwota kryterium dochodowego została przekroczona o kwotę 97,50 zł, a więc więcej niż 77,00 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy S. S. wyjaśnił, że całkowicie poświęcił się opiece nad niepełnosprawnymi rodzicami. W art. 17b u.ś.r. ustalono przypadki, w których specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje rolnikom i jego zdaniem spełnia on warunki określone tym przepisem.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) zwanej dalej jako "p.p.s.a.", decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) dnia (...) r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy (...) z dnia (...) r. Organ I instancji odmówił S. S. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na ojca.

W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że specjalny zasiłek opiekuńczy, obok zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego, należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Wprowadzony został ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (zwaną dalej "ustawą zmieniającą"), zgodnie z którą w ustawie o świadczeniach rodzinnych dodano art. 16a określający przesłanki uzyskania i wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis wszedł w życie 1 stycznia 2013 r. Zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy, zgodnie z art. 16a ust. 2 u.ś.r., przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Jednak, gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym (art. 16a ust. 3 u.ś.r.). Zgodnie z treścią art. 16a ust. 4 pkt 2 u.ś.r. za dochód rodziny osoby wymagającej opieki, o którym mowa w ust. 2, uważa się dochód następujących członków rodziny w przypadku gdy osoba wymagająca opieki jest pełnoletnia:

a)

osoby wymagającej opieki,

b)

małżonka osoby wymagającej opieki,

c)

osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko,

d)

pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia

- z tym że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Zauważyć również należy, że na mocy art. 17 pkt 4 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567) do ustawy o świadczeniach rodzinnych dodano przepis art. 17b przewidujący, że w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 u.ś.r. ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego (pkt 1), małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (pkt 2). Ustawodawca poszerzył więc krąg osób uprawnionych do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego, na równi traktując osoby rezygnujące z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wykonywanej w formie określonej w art. 3 pkt 22 u.ś.r., z rolnikami zaprzestającymi prowadzenia gospodarstwa rolnego. Otrzymanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przez rolnika objęte zostało jednak takim samym reżimem jak otrzymanie tego zasiłku przez osoby rezygnujące z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przyznanie tego zasiłku może nastąpić w wypadku łącznego spełnienia wszystkich przewidzianych w ustawie przesłanek. Brak spełnienia choćby tylko jednej z nich wyklucza pozytywne rozstrzygnięcie wniosku osoby ubiegającej się o jego przyznanie. Jedną z tych przesłanek jest spełnienie określonego w art. 5 ust. 2. u.ś.r. kryterium dochodowego ustalonego na kwotę 623 zł (§ 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r. poz. 959).

Bezspornym w sprawie pozostaje, że skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku ze sprawowaną przez niego opieką nad ojcem, który orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 29 marca 2012 r. zaliczony został od dnia 19 grudnia 2011 r. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sporna w sprawie pozostaje jednak kwestia przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego.

Jak już wspomniano ustawodawca w przepisie art. 16a ust. 2 u.ś.r. przewidział, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, gdy łączny dochód rodziny nie przekracza określonej w art. 5 ust. 2 u.ś.r. kwoty kryterium dochodowego. Dochodem rodziny jest suma dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2), natomiast dochodem członka rodziny, przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2b). Zgodnie z treścią art. 3 pkt 1 u.ś.r. dochód to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające podatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (lit. a), deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (lit b) oraz inne niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych w tym m.in. dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego (lit c.).

Z kolei w art. 5 ust. 8 u.ś.r. ustawodawca określił sposób ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmując, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1381). Zaznaczyć w tym miejscu należy, że przepis art. 5 ust. 8 u.ś.r. nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organy prawidłowo ustaliły w sprawie, że, dochód siedmioosobowej rodziny skarżącego wyniósł w 2012 r. 60.521,65 zł. Na kwotę tą złożył się dochód skarżącego obliczony jako iloczyn kwoty dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego (2431 zł zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2013 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2012 r. M.P. z 2013 r. poz. 774) oraz powierzchni gospodarstwa rolnego posiadanego przez skarżącego (17,0015 ha), co dało kwotę 41.330,65 zł. Do kwoty tej należało również doliczyć dochód rodziców skarżącego pomniejszony o należny podatek, składki na ubezpieczenie społeczne i składki na ubezpieczenie zdrowotne, co dało kwotę dochodu każdego z rodziców skarżącego w wysokości 9595,84 zł. Tak obliczony łączny dochód rodziny, podzielony przez 12 miesięcy i 7 członków rodziny, pozwala na ustalenie, że miesięczny dochód członka rodziny skarżącego wynosi 720,50 zł. Kwota ta jest większa od określonej w art. 5 ust. 2 u.ś.r. kwoty kryterium dochodowego o 97,50 zł.

Powyższe wskazuje, że prawidłowo organy w niniejszej sprawie oceniły, iż skarżący przekraczając kryterium dochodowe nie spełnia określonych w ustawie przesłanek warunkujących przyznanie mu specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W tym stanie rzeczy, uznając że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta gminy (...) z dnia z dnia (...) r. nie naruszają przepisów prawa w sposób określony w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.