Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1613656

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 28 października 2014 r.
II SA/Bd 891/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.).

Sędziowie WSA: Wojciech Jarzembski, Anna Klotz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 28 października 2014 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia (...) r., nr (...),

2.

stwierdza, że zaskarżoną decyzja nie podlega wykonaniu.

Uzasadnienie faktyczne

Z akt sprawy wynika, że decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta T. przez Kierownika Działu Dodatków Mieszkaniowych MOPR z dnia... 2013 r. (znak...), przyznano P. D. dodatek mieszkaniowy w kwocie 205,77 zł miesięcznie w okresie od listopada 2013 do kwietnia 2014 r.

Decyzją z dnia... 2014 r. (znak...), działający z upoważnienia Prezydenta Miasta T. Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej MOPR, ustalił P. D. wysokość zasiłku stałego przyznanego na mocy własnej decyzji z dnia... 2013 r. znak... od miesiąca kwietnia 2014 r. na kwotę 336,23 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że zasiłek stały w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustala się jako różnicę, pomiędzy kryterium dochodowym a dochodem tej osoby, kwota zasiłku nie może być wyższa niż 529 zł miesięcznie. W marcu 2014 r. źródło dochodu strony stanowił dodatek mieszkaniowy w wys. 205,77 zł, w związku z czym wysokość świadczenia od miesiąca kwietnia 2014 r. wynosi 336,23 zł (542 - 205,77 zł)

Z notatki służbowej pracownika socjalnego z dnia... 2014 r. wynika, że P. D. jest objęty pomocą w formie zasiłku stałego od... 2013 r. do... 2014 r. w kwocie 529 zł przyznanego decyzją z dnia... 2013 r., znak:. Zainteresowany nie poinformował pracownika socjalnego o otrzymaniu dodatku mieszkaniowego, przyznanego decyzją z dnia... 2013 r., przez co zasiłek stały ulegnie zmianie.

Pismem z dnia... 2014 r. organ zawiadomił P. D., że w dniu..2014 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie wobec ujawnienia nowych okoliczności mających wpływ na objęcie go pomocą w formie zasiłku stałego przyznanego decyzją z...2013 r., wobec czego winien się w terminie 7 dni skontaktować z pracownikiem socjalnym, celem zapoznanie się z aktami sprawy Kolejną decyzją z dnia... 2014 r. (znak...) organ, ponownie na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 106 ust. 1, 3 i 5, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zmienił decyzję Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej MOPR w T. z dnia... 2013 r. w ten sposób, że od dnia... 2013 r. ustalił P. D. wysokość zasiłku stałego na kwotę 336,23 zł miesięcznie. W uzasadnieniu organ podaje, że decyzją z dnia... 2013 r. został przyznany zasiłek stały od... 2013 r. do... 2104 r. organ wskazał, że zgodnie z art. 109 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pieniężnych pomocy społecznej są zobowiązane niezwłocznie poinformować organ o każdej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia. Z ustaleń organu wynika, że zainteresowany nie poinformował, że od listopada 2013 r. otrzymuje dodatek mieszkaniowy, co oznacza zmianę sytuacji materialnej w związku z czym należało dokonać ponownego naliczenia zasiłku stałego. Decyzję doręczono w dniu... 2014 r.

Decyzją z... 2014 r. (znak:..) Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej MOPR w T. z upoważnienia Prezydenta Miasta T., na podstawie art. 6 ust. 16, art. 98, art. 104 ust. 4, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ustalił P. D. nienależnie pobrane świadczenie w formie zasiłku stałego za miesiące grudzień 2013 r. do marzec 2014 r. po 192,77 zł miesięcznie, łącznie na kwotę 771,08 zł. Wskazując jednocześnie, że powyższą kwotę nienależnie pobranego świadczenia należy wpłacić na wskazany numer konta bankowego MOPR w T., w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że na podstawie decyzji z....2013 r. została przyznana pomoc w formie zasiłku stałego na okres od....2013 r. do....2014 r. Z prowadzonego postępowania wynika, że w listopadzie 2013 r. sytuacja materialna strony uległa zmianie, bowiem otrzymał dodatek mieszkaniowy na okres od XI/2013 r. do IV/2014 r. w wysokości 205,77 zł o czym nie powiadomił pracownika socjalnego. Organ stwierdził, że w okresie od miesiąca grudnia 2013 r. do marca 2014 r. beneficjent winien otrzymywać zasiłek stały w wysokości 205,77 zł, a nie w wysokości 529 zł, jaka została wypłacona. Z tego powodu decyzja z... 2013 r. została zmieniona, a świadczenie w wysokości 771,08 zł organ uznał za świadczenie nienależnie pobrane. Zgodnie bowiem z art. 16 ust. 6 ustawy, świadczenie nienależnie pobrane jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Organ wskazał również, że zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy, w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli zadanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu, jednak organ w tym przypadku nie znalazł podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Decyzję doręczono adresatowi... 2014 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. D. podniósł, że nieświadomie pobrał nienależnie świadczenie, bowiem uważał, że MOPR przyznający zasiłek stały oraz MOPR przyznający dodatki mieszkaniowe to ta sama instytucja, a pracownik socjalny nie przeprowadził z nim wywiadu środowiskowego. Od listopada zjawił się dopiero w marcu, i wtedy strona nie ukrywała faktu, że pobiera dofinansowanie do mieszkania. Odwołujący wskazał, że utrzymuje się na chwilę obecną tylko z zasiłku z MOPR i nie jest w stanie spłacić tych świadczeń. W związku z tym wniósł o umorzenie zaległości, ze względu na trudną sytuację, wskazał, że jest do września 2014 r. na grupie inwalidzkiej i ciężko mu znaleźć pracę, uczęszcza również do III klasy technikum gastronomicznego, aby w przyszłym roku spróbować podjąć pracę w charakterze kucharza.

Decyzją z... 2014 r. (znak:..) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 6 pkt 16, art. 37 ust. 2 pkt 1, art. 98, art. 104, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy, po przedstawieniu stanu faktycznego sprawy uznał, że decyzja organu pierwszej instancji jest poprawna pod względem formalnym i zapadła na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Wbrew twierdzeniom odwołującego nie wypełnił on bowiem ustawowego obowiązku wynikającego z art. 109 ustawy polegającego na niezwłocznym poinformowaniu organu, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawa do przyznania świadczeń. Z oświadczenia strony z dnia... wynika, że "z chwilą otrzymania dodatku mieszkaniowego nie zgłosił zmiany sytuacji z braku świadomości".

Organ odwoławczy podał, że organ pierwszej instancji był zobowiązany do przeprowadzenia aktualizacji wywiadu co 6 miesięcy, który odbył się... 2014 r. w przedmiotowej sprawie z powodu przyznania świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny. Czym, innym, zaznacza przy tym Kolegium, jest przekazanie informacji pracownikowi socjalnemu w trakcie wywiadu a czym innym wypełnienie obowiązku z art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Organ zaznaczył, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, uwzględniając jednocześnie potrzeby uprawnionych jak i możliwości zobowiązanych organów. Kolegium zaznaczyło, że organ prawidłowo, w oparciu o art. 98 ustawy zażądał zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Zaznaczył jednak, że wypowiadanie się co do zastosowania formy ulgi określonej w art. 140 ust. 4 było przedwczesne, winno nastąpić dopiero po uzupełnieniu przez obowiązanego stosownego postępowania, w odrębnej decyzji administracyjnej.

P. D. w skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w B. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T., nazwanej "odwołaniem", podobnie jak w odwołaniu podniósł, że nie był świadomy, iż organy które wydały decyzje o zasiłku stałym i dodatku mieszkaniowym są różnymi organami, nie miał zamiaru wprowadzać w błąd organu pomocy społecznej i nie został poinformowany o konieczności zgłoszenia dodatku mieszkaniowego do drugiego organu. Zarzucił również, iż obciążenie go takimi zobowiązaniami mija się z celem pomocy społecznej bowiem utrzymuje się jedynie z pomocy przyznanej z MOPR.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie jako nieuzasadnionej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wydanej przez organ administracji, możliwe jest jedynie wówczas gdy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto wskazania wymaga, iż sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), co daje mu podstawy do całościowej kontroli zaskarżonego aktu oraz postępowania administracyjnego poprzedzającego jego wydanie.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu skutkującym koniecznością ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiot sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu stanowi decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, o ustaleniu wysokości nienależnie pobranego przez P.D. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego oraz terminu zwrotu należności. Materialnoprawną podstawę rozstrzygania przez organy administracji publicznej w niniejszej sprawie stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 12 marca 20014 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.).

W myśl art. 6 pkt 16 ustawy, świadczenie nienależnie pobrane, to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Zgodnie z dyspozycją art. 98 ww. ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Zgodnie z przepisem art. 104 ustawy, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1). W przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat (ust. 2).

Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, w tym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (ust. 4).

Należności, o których mowa w ust. 1, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (ust. 5). Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności należności lub rozłożenie spłaty należności na raty. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu ustalonym jako ostatni dzień spłaty odroczonej należności lub po dniu ustalonym jako ostatni dzień spłaty ostatniej raty należności (ust. 6). Należności, o których mowa w ust. 1, podlegają zwrotowi na rachunek bankowy odpowiednio gminy, powiatu lub samorządu województwa (ust. 8).

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 109 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Podkreślenia wymaga, iż chociaż powinność zawiadomienia organu o zmianie sytuacji materialnej (a zatem dochodowej bądź majątkowej) lub osobistej nakłada na osobę art. 109 u.p.s., to nie można wywodzić z jego treści założenia, iż osoba ta powinna znać treść tego obowiązku wskutek samego korzystania ze świadczeń z pomocy społecznej.

Odnosząc powyższe do okoliczności przedmiotowej sprawy na wstępie wskazać należy, iż na podstawie przedłożonych w niniejszej sprawie akt administracyjnych, stanowiących wszakże podstawę wydania skarżonych rozstrzygnięć, nie jest możliwe ustalenie czy, kiedy i w jakiej formie, w związku z ubieganiem się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej i uzyskaniem jej w formie zasiłku stałego na okres od... 2013 r. do... 2014 r., na podstawie decyzji Prezydenta Miasta T. z dnia... 2013 r. (znak...), P. D. został pouczony o spornym obowiązku oraz o tym, że uzyskanie dodatku mieszkaniowego, wszakże jak zasadnie podnosi skarżący przyznawany przez ten sam organ (Prezydenta Miasta T., z upoważnienia którego działali tylko inni upoważnieni pracownicy), wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Ubiegający się o świadczenie z pomocy społecznej obowiązany jest udzielić organowi prowadzącemu postępowanie wszelkich informacji dotyczących jego sytuacji materialnej, choćby uznawał je za nieistotne, ponieważ to nie do niego, a do organu należy ich ocena w kontekście żądanego świadczenia. Nie ulega wszak wątpliwości, że pomoc społeczna świadczona jest z pieniędzy podatników i, jak wynika z u.p.s., jej celem jest przede wszystkim wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, natomiast nie ma ona na celu zapewnienia stałego źródła utrzymania jej podopiecznym. Stosownie do art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Nie wyłącza to możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści takich dokumentów (art. 76 § 3 k.p.a.), gdy strona ja kwestionuje. Dopóki jednak taki przeciwdowód nie zostanie przeprowadzony, organy administracji obowiązane są przyjmować stan faktyczny wynikający z treści dokumentu urzędowego.

W aktach sprawy brak jest dokumentów związanych z ubieganiem się przez skarżącego o pomoc w formie zasiłku stałego, wywiadu środowiskowego czy też jego aktualizacji poprzedzającej wydanie decyzji, jak również samej decyzji z dnia... 2013 r. o przyznaniu zasiłku stałego. Uniemożliwiało to zatem, w szczególności organowi odwoławczemu, jak również sądowi dokonanie oceny prawidłowości ustalenia zasadniczych dla sprawy okoliczności faktycznych, warunkujących uznanie, że sporne świadczenia z pomocy społecznej pobrane przez skarżącego w okresie 4 miesięcy od grudnia 2013 r. do marca 2014 r. w wysokości określonej przez organ pierwszej instancji (różnica pomiędzy kwotą 529 zł a kwotą 336,23 zł =192,77 zł ×4) 771.08 zł, stanowiły w okolicznościach niniejszej sprawy nienależnie pobrane świadczenie, w rozumieniu cytowanych wyżej przepisów. Mając zwłaszcza na uwadze zbieżność czasową pomiędzy datą przyznania zasiłku stałego oraz dodatku rodzinnego, okoliczności co do konieczności niezwłocznego powiadomienia o zmianie sytuacji wymagały szczegółowego ustalenia. Wobec powyższego, w ocenie Sądu stan faktyczny sprawy nie został ustalony prawidłowo i rzetelnie, zgodnie z wymogami przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Nadto istotne naruszenia przepisów postępowania, które ograniczyło możliwość strony czynnego udziału i zgłaszania żądań przed wydaniem decyzji organu pierwszej instancji, stanowił brak zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia i terminu jego zwrotu, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. Analiza akt sprawy wskazuje jednocześnie, że praktyką organu pierwszej instancji było wydawanie szeregu decyzji bez powiadomienia strony o wszczęciu i prowadzenia postępowania. Jedynym zawiadomieniem było to z dnia... 2014 r., które jednakże dotyczyło ogólnie i enigmatycznie wszczęcia "postępowania z urzędu wobec ujawnienia nowych okoliczności mających wpływ na objęcie pomocą", bez wskazania nawet konkretnej podstawy prawnej. Po tym zawiadomieniu organ wydał decyzję z 5 maja 2014 r. w trybie art. 37 ust. 1 pkt 1 o zmianie decyzji ostatecznej z... 2013 r. Zważyć jednak przyjdzie, iż organ pierwszoinstancyjny nie zawiadomił strony o wszczęciu odrębnego postępowania w sprawie ustalenia wysokości i terminu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W konsekwencji dopiero w odwołaniu od decyzji z dnia... 2014 r. skarżący mógł podnosić jakiekolwiek argumenty, które wszakże nie zostały uwzględnione i dostatecznie zweryfikowane w trybie odwoławczym.

Kolejną, równie istotną wadę, zwłaszcza decyzji organu pierwszej instancji, stanowi całkowite pominięcie w sprawie obowiązku rozważenia i uwzględnienia z uwzględnieniem okoliczności tej sprawy określenia terminu zwrotu świadczeń uznanych za nienależnie pobrane. Bezsporna między stronami pozostaje sytuacja majątkowa, rodzinna skarżącego. Organ podaje, że jest on osobą korzystającą ze świadczeń z pomocy społecznej, jak sam podaje, jedyny jego dochód stanowi zasiłek stały w wysokości po zmianie 336,23 zł, co wynika z akt sprawy i dodatek mieszkaniowy w wysokości 205,77 zł, jest osobą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Nadto nawet z aktualizacji wywiadu środowiskowego z....2014 r. (k.3 akt administracyjnych) wynika, iż ma czworo dzieci, z których troje zamieszkuje z matką, a skarżący ma zasadzone alimenty, których nie płaci.

Mając zatem na uwadze charakter, istotę i cel pomocy społecznej a nadto zasady wykładni celowościowej i funkcjonalnej cytowanych wyżej przepisów w tym art. 98 i art. 104 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, nie może budzić wątpliwości, że ustalając wysokość należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej jak również z tytułu nienależnie pobranych świadczeń organ ma obowiązek jednocześnie w drodze decyzji ustalić termin ich zwrotu. W tym zakresie podkreślenia wymaga, iż stosując odpowiednio dyspozycje art. 104 ust. 4 ustalając termin zwrotu z oczywistych względów organ musi ustalić termin realnie wykonalny, możliwy w okolicznościach danej sprawy, tak aby umożliwił on osobie zobowiązanej dokonanie zwrotu bez niweczenia chociażby celu i skutków udzielonej pomocy. Zważyć również należy, ze określenie terminu zwrotu jako obligatoryjny element decyzji i to element o charakterze uznania administracyjnego, musi znaleźć również stosowne uzasadnienie, zgodne z art. 107 § 3 k.p.a. Wymogów tych decyzja organu pierwszej instancji nie spełnia. Nadto, w ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji z dnia... 2014 r. w zakresie " (...) należy wpłacić w kasie MOPR lub na konto (...)" jest pozbawione podstawy prawnej i nie powinno znaleźć się w sentencji decyzji, bowiem sposób zwrotu należności wynika wprost z przepisu art. 104 ust. 8 ustawy.

Niezależnie od powyższego Sąd zważył, że ustalony w decyzji organu pierwszej instancji termin zwrotu należności tj.: "w terminie 14 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji" jest wadliwy, sprzeczny z przepisami prawa i w istocie niewykonalny. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z przepisem art. 130 § 1 i 2 k.p.a. przed upływem terminu do wniesienia odwołania decyzja nie ulega wykonaniu, a wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji. Przepisów tych nie stosuje się (§ 3) w przypadkach, gdy: 1) decyzji został nadany rygor natychmiastowej wykonalności (art. 108); 2) decyzja podlega natychmiastowemu wykonaniu z mocy ustawy. Ponadto decyzja podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, gdy jest zgodna z żądaniem wszystkich stron.

W niniejszej sprawie żadna z powyższych sytuacji skutkujących natychmiastową wykonalnością decyzji nie miała miejsca, a organ wszakże ustalił termin zwrotu świadczenia równoznaczny z terminem na wniesienie odwołania, który zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. wynosi właśnie czternaście dni od dnia doręczenia stronie decyzji pierwszej instancji.

Podkreślić należy, że organ odwoławczy nie tylko nie dostrzegł tych oczywistych wad decyzji pierwszoinstancyjnej, sam nie dokonał żadnych ustaleń na temat ustalenia stosownego do okoliczności faktycznych sprawy terminu zwrotu należności, lecz również pominął to, że w dacie wydania decyzji ostatecznej tj.... 2014 r., utrzymującej w całości w mocy decyzję organu pierwszej instancji, termin określony w decyzji organu pierwszej instancji już upłynął. Rozpoczął bowiem bieg od daty otrzymania decyzji organu pierwszej instancji czyli od... 2014 r.

Nie można w demokratycznym państwie prawnym zaakceptować nakładania na obywatela obowiązku zwrotu świadczeń w taki sposób, który uniemożliwia w istocie dobrowolne wywiązanie się z tego obowiązku. W sytuacji gdy organy pominęły tę zasadniczą dla strony część rozstrzygnięcia zważyć należy, że aczkolwiek w istocie kwestia ewentualnego odstąpienie od żądania zwrotu nastąpić winna na wniosek strony lub pracownika socjalnego dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o ustaleniu wysokości kwoty podlegającej zwrotowi i terminu zwrotu, to przy samym ustalaniu terminu zwrotu organy nie mogły pominąć tego, że w okolicznościach niniejszej sprawy dochód uzyskiwany przez skarżącego, wyłącznie jak twierdzi z pomocy społecznej, musi wpłynąć na określenie realnego terminu zwrotu kwoty 771.08 zł. (która wszakże otrzymywał przez 4 miesiące, a przekracza ona wysokość obecnie uzyskiwanej pomocy społecznej). W tym celu konieczne było dokładne zbadanie aktualnej sytuacji materialnej i możliwości skarżącego i uwzględnienie jej przy określeniu obowiązku i terminu zwrotu należności nawet pobranych nienależnie.

Podkreślenia wymaga, iż z mocy art. 104 ust. 2 ustawy, w przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat. Dodatkowo zatem tak wadliwe oznaczenie terminu zwrotu świadczenia naraża stronę na niejako "automatyczne" przystąpienie przez organ do potrącania, świadczeń z pomocy społecznej, nawet gdy spełniają kryteria do jej otrzymania. Z akt sprawy pośrednio wynika, że decyzję organu odwoławczego doręczono skarżącemu... 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru), a w aktach organu pierwszej instancji znajduje się notatka służbowa pracownika socjalnego z dnia... 2004 r., z której wynika, że wnioskuje o potrącenie z zasiłku stałego nienależnie pobranej kwoty.

Wskazać zatem przyjdzie, iż wbrew stanowisku organu odwoławczego zawartemu w uzasadnianiu skarżonej decyzji, organ jak się wydaje nie przystąpił do rozpatrzenia i nie wydał odrębnej decyzji w sprawie wniosku skarżącego zawartego w odwołaniu o umorzenie należności, wobec braku możliwości spłaty, także pracownik socjalny nie dostrzegł takiej potrzeby, mimo dyspozycji art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się do kierowanego do Sądu wniosku skarżącego o odstąpienie od żądania zwrotu pobranych świadczeń wskazać należy, iż nie należy to do kompetencji sądu administracyjnego. Wyłącznie organy pomocy społecznej są uprawnione do orzekania w tej sprawie, a sąd administracyjny jest powołany i upoważniony przez ustawodawcę tylko do kontroli decyzji organów pod względem zgodności z prawem. Wskazać również przyjdzie, iż zgodnie z przepisem art. 98 ustawy o pomocy społecznej, świadczenie nienależnie pobrane podlega, co do zasady, zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Na skutek niniejszego wyroku organ pomocy społecznej przeprowadzi ponownie postępowanie o ile zostanie ustalone, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, z naruszeniem obowiązku poinformowania o zmianie sytuacji, organ uprawniony będzie do wydania stosownej decyzji o ustaleniu wysokości należności podlegającej zwrotowi i terminie tego zwrotu, ale zgodnie z wytycznymi Sądu. Strona może podnosić w toku tego postępowania argumenty mogące wpłynąć np. na ustalenie dłuższego terminu zwrotu. O ile świadczenie zostało nienależnie pobrane podlega zwrotowi, i beneficjent winien tę kwotę zwrócić. Niezależnie od powyższego, gdy decyzja o wysokości zwrotu należności stanie się ostateczna, zgodnie z cytowanym art. 104 ust. 4 przysługuje stronie prawo wnioskowania do organu, który wydał decyzję o zwrocie należności o odstąpienie od żądania takiego zwrotu, umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty.

Ponownie rozpatrując sprawę i prowadząc postępowanie w sprawie ustalenia wysokości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń i terminu jej zwrotu organ uwzględni wskazania i wykładnię prawa wskazana w powyższym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.). W pierwszej kolejności, aby zapewnić stronie czynny udział w postępowaniu, organ winien zawiadomić stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w tej sprawie, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 61 § 4 i art. 10 § 1 k.p.a.). Organ pierwszej instancji winien uzupełnić akta sprawy o dokumenty umożliwiające ustalenie i ocenę czy w istocie materiał dowodowy potwierdza, że skarżący naruszył w okolicznościach tej sprawy obowiązek wynikający z art. 109, w rozumieniu art. 98 ustawy o pomocy społecznej. Organ uwzględni możliwość zgłaszania przez skarżącego ewentualnych przeciwdowodów wobec treści dokumentu urzędowego. W dalszej kolejności w razie ustalenia, że świadczenia z tytułu zasiłku stałego w określonej części zostały pobrane nienależnie organ, na podstawie wszechstronnej oceny okoliczności danej sprawy, w kontekście celów i istoty pomocy społecznej ustali termin zwrotu świadczenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy co do jej istoty, organ wyda rozstrzygnięcie, uzasadniając je w całości stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe uchybienia przepisom procedury jak również wynikające z nich błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej edycji Sąd orzekł po myśli art. 152 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.