Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2750436

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 5 listopada 2019 r.
II SA/Bd 638/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.).

Sędziowie WSA: Leszek Tyliński, Asesor Katarzyna Korycka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2019 r. sprawy ze skargi (...) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) czerwca 2019 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...).04.2019 r., znak: (...) Wójt (...) W., działając na podstawie art. 17c, art. 20 ust. 1-3, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia (...) listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z zm.), w związku z rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i P. Społecznej z dnia (...) lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466); art. 104, art. 107 § 1 ustawy z dnia (...) czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z zm.), po rozpatrzeniu wniosku A. P., złożonego w dniu (...).04.2019 r., orzekł o odmowie przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego na M. P.

W uzasadnieniu decyzji Wójt (...) wskazał, że wnioskodawczyni pobiera świadczenie pielęgnacyjne na starszego syna F. P., przyznane decyzją organu I instancji z dnia (...).05.2017 r., tym samym organ I instancji stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przysługuje wnioskodawczyni świadczenie rodzicielskie.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. P. stwierdziła, że nie zgadza się z jej rozstrzygnięciem i poinformowała, że jest samotną, niepracującą matką, wychowującą piątkę dzieci. Najmłodsze dziecko ma dopiero miesiąc, trójka dzieci uczy się, a syn Filip jest dzieckiem specjalnej troski i wymaga ciągłej rehabilitacji. Strona opisała trudną sytuację życiową i finansową swojej rodziny, wnosząc o pozytywne rozpatrzenie wniosku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia (...) czerwca 2019 r., znak: (...) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy prowadząc postępowanie w sprawie ustalił, że wnioskodawczyni w dniu (...).04.2019 r. złożyła wniosek o świadczenie rodzicielskie na córkę - M. P., przy czym z akt sprawy wynika, że na podstawie decyzji organu I instancji z dnia (...).05.2017 r., (...) strona nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem F. P. Fakt ten stanowił podstawę do wydania decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanego świadczenia, ze względu na przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Kolegium, osobą uprawnioną do świadczeń w przedmiotowej sprawie (zarówno do świadczenia pielęgnacyjnego na syna Filipa jak i świadczenia rodzicielskiego na córkę Maję), jest A. P. W oświadczeniu z dnia (...).04.2019 r. strona, jako osoba uprawniona, wybrała świadczenie pielęgnacyjne na syna F. P. Z uwagi na powyższe, organ odwoławczy stwierdził, że stronie przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W przypadku więc gdy przez stronę wybrane zostało świadczenie pielęgnacyjne, nie może jej przysługiwać prawo do świadczenia rodzicielskiego.

Odnosząc się do informacji podniesionych w odwołaniu, Kolegium wyjaśniło, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych są dla organów administracji publicznej wiążące i nie przewidują uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia w sprawie świadczenia rodzicielskiego. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego ustalenia organu I instancji oraz wydana na ich podstawie decyzja są zgodne z prawem.

W skardze do Sądu A. P. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdyż w jej ocenie stanowisko Wójta (...) W. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest krzywdzące.

Skarżąca podniosła, że jest samotną matką i wychowuje pięcioro dzieci. Syn Filip jest dzieckiem niepełnosprawnym i wymaga zapewnienie odpowiedniego leczenia oraz opieki. Z tego względu nie może podjąć zatrudnienia i otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości (...) zł, przyznane decyzją Wójta (...) W. z dnia (...).05.2017 r., znak: (...)., jednak kwota świadczenia nie wystarcza na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb syna. Jego leczenie i rehabilitacja wymagają dużych nakładów i z tego też powodu nie jest w stanie podjąć pracy i uzyskiwać dochodów, aby poprawić byt swojej rodziny.

Cytowane w decyzji SKO w T. przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych są dla skarżącej niejednoznaczne i niezrozumiałe, bowiem zgodnie z art. 17c ust. 9 pkt 4 cyt. ustawy, świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna i w związku z tym skarżąca wyjaśniła, że na córkę M. P. nie ma ustalonego prawa do żadnego z wyżej wymienionych świadczeń. Natomiast przepis art. 27 ust. 5 ustawy oświadczeniach rodzinnych stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedno z tych świadczeń, także gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W ocenie skarżącej, jeden z powyższych przepisów mówi o zbiegu prawa do świadczeń na jedno dziecko, drugi zaś o zbiegu prawa do świadczeń na dwoje dzieci.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Badana zatem jest legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.) zwanej p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych kryteriów, ocena legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Z tego też powodu akceptując i podzielając argumentację organu odwoławczego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję Wójta (...) W. o odmowie przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego na M. P., urodzoną (...).04.2019 r., z uwagi na okoliczność, iż decyzją z dnia (...) maja 2017 r., nr (...) przyznano skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem F. P. na okres od (...).04.2016 r. do (...).05.2020 r.

Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia (...) listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej również jako: "ustawa" albo "u.ś.r.".

Stan faktyczny ustalony przez organy orzekające w niniejszej sprawie nie budził sporu. Skarżąca legitymująca się ostateczną decyzją przyznającą świadczenie pielęgnacyjne na rzecz syna F. P., zwróciła się o przyznanie prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę M. P. Organy orzekające w sprawie prawidłowo uznały, że skarżącej świadczenie rodzicielskie na córkę, stosownie do przepisu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie przysługuje.

W kontekście powyższego należy wskazać, że istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów skarżącej może przysługiwać jednocześnie świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r. oraz świadczenie rodzicielskie przyznawane na podstawie art. 17c u.ś.r. w związku ze sprawowaniem opieki nad dziećmi.

Świadczenie rodzicielskie przysługuje osobom, które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego (art. 17c u.ś.r.). Świadczenie to, gdy mamy do czynienia z matką dziecka, przysługuje na podstawie art. 17c ust. 1 pkt 1 u.ś.r., z uwzględnieniem ust. 2, który enumeratywnie wymienia przypadki, w których świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka. W przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie świadczenie rodzicielskie przysługuje przez okres 52 tygodni. (art. 17c ust. 3 pkt 1 u.ś.r.). W przypadku matki dziecka, świadczenie rodzicielskie przysługuje od dnia porodu (ust. 4 pkt 1). Świadczenie rodzicielskie - zgodnie z art. 17c ust. 5 ustawy - przysługuje w wysokości (...) zł miesięcznie, z uwzględnieniem ust. 6.

Podkreślenia wymaga, że świadczenia rodzinne przewidziane ustawą z dnia (...) listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, ze swej istoty służyć mają ochronie i opiece nad rodziną. Każde ze świadczeń rodzinnych przewidzianych w art. 2 u.ś.r. służyć ma konkretnym celom doprecyzowanym przez ustawodawcę.

Świadczenie pielęgnacyjne - w myśl art. 17 u.ś.r. - przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Nie może budzić uzasadnionych wątpliwości fakt, że w świetle powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która rezygnuje z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej, w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. K. Małysa-Sulińska (red. A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Wyd/El, Lex 2015).

Z kolei świadczenie rodzicielskie jest pomocą przysługującą w zamian świadczenia macierzyńskiego dla osób, które nie mogą skorzystać z tego typu świadczenia. Warunkiem jego uzyskania i pobierania jest m.in. niepodejmowanie zatrudnienia lub niewykonywanie innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki (art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r.).

Stosownie zaś do treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. wyklucza zatem możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i rodzinnego, także wówczas, gdy świadczenia te miałyby być pobierane na różne dzieci. Przepis ten nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Gdyby jednak dopatrywać się takich wątpliwości w związku z brzmieniem art. 17c ust. 9 pkt 4 u.ś.r., stanowiącym, że świadczenie nie przysługuje w związku z wychowywaniem lub opieką nad tym samym dzieckiem w stosunku do którego przyznano już świadczenie pielęgnacyjne a zatem gdy dotyczy różnych dzieci to nie występuje taka przeszkoda, to po pierwsze przepis ten odnosi się do już ustalonego uprawnienia a ponadto wyraźnie reguluje przypadek dotyczący tego samego dziecka.

Sąd podziela w tym przedmiocie również stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1543/17 (dostępnym na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), gdzie odnosząc się do uregulowanej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., kwestii zbiegu wymienionych tam świadczeń Sąd ten uznał, że nieprawidłowe jest stanowisko, iż powołany w tym przepisie zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia z łączeniem uprawnień w sensie podmiotowym (zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej tej opieki). Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że oba rodzaje powyższych świadczeń mają charakter świadczeń pieniężnych i przysługują osobie, która opiekę wykonuje, mają one za zadanie zapewnienie środków utrzymania rodzicowi (opiekunowi) w okresie, w którym on nie pracuje z tego powodu, że sprawuje wspomnianą wyżej opiekę. Przyjęcie zaś poglądu, że osoba sprawująca opiekę nad dwojgiem dzieci miałaby prawo do pobierania dwóch różnych świadczeń, z których każde, stanowiąc namiastkę wynagrodzenia za pracę, ma na celu dostarczenie jej (a nie podopiecznym) środków utrzymania, stawiałoby taką osobę w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do osób, które - niezależnie od ilości posiadanych dzieci - pozostając w zatrudnieniu, otrzymują tylko jedno wynagrodzenie za pracę.

Na kwestię tę zwrócił również uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 421/17 (dostępny j.w.) wskazując, że brak jest w tego rodzaju sprawach wyjątkowych okoliczności uzasadniających odstąpienie od jasnego i niebudzącego wątpliwości rezultatu wykładni językowej art. 27 ust. 5 pkt 1 i pkt 2 u.ś.r., z którego wynika, że ratio legis przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest zapobieżenie pobieraniu dwóch świadczeń mających podobny charakter oraz podobny cel. Tamże zwrócono uwagę również na to, że: "przyjęcie odmiennej wykładni tego przepisu prowadzi do naruszenia równości między osobami pobierającymi zasiłek macierzyński a osobami uprawnionymi do świadczenia rodzicielskiego. Niewątpliwie bowiem obecnie osoba uprawniona do zasiłku macierzyńskiego nie może nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nawet jeśli sprawuje opiekę nad dzieckiem innym niż nowonarodzone lub przyjęte na wychowanie, gdyż pozostawanie przez tę osobę w zatrudnieniu lub wykonywanie innej pracy zarobkowej, połączone z ubezpieczeniem chorobowym, wyklucza ją z kręgu podmiotów uprawnionych do tego świadczenia".

W świetle powyższego, przyjęcie za prawidłową wykładnię art. 27 ust. 5 u.ś.r. z której wynika, że "zbieg uprawnień", o którym mowa w powołanym przepisie należy rozumieć jako sytuację, w której ta sama osoba jest uprawniona równocześnie do co najmniej dwóch wskazanych tam świadczeń, przysługujących na tego samego podopiecznego, prowadzi do preferencyjnego traktowania osób, o których mowa w tym przepisie w stosunku do osób pobierających zasiłek macierzyński lub pozostających w zatrudnieniu. Odwołując się do konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP), należy wskazać, że zasada ta oznacza nakaz nadawania takich treści unormowaniom prawnym, aby kształtowały one w jednakowy (podobny) sposób sytuację prawną podmiotów jednakowych (podobnych); równość w prawie wymaga, by przepisy prawne ujmowały prawa i obowiązki jednostki w sposób wolny od dyskryminacji oraz bez wprowadzania nieuzasadnionych przywilejów (M. Masternak-Kubiak (w:) B. Banaszak (red.), A.Preisner (red.), Prawa i wolności obywatelskie w Konstytucji RP, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2002, s. 121).

W tym stanie rzeczy, analiza treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. w powiązaniu z ratio legis tego przepisu prowadzi do wniosku, że argumentacja skarżącej nie zasługiwała na aprobatę.

Zauważyć dodatkowo należy, że w sytuacji jaka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, uwzględniając przedstawioną wyżej interpretację art. 27 ust. 5 u.ś.r., skarżącej - zgodnie z treścią tego przepisu - wobec zbiegu prawa do świadczenia rodzinnego i świadczenia pielęgnacyjnego, przysługiwało prawo wyboru świadczenia, które chciałaby pobierać. Skarżąca w przedmiotowej sprawie dokonała takiego wyboru.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, działając na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.