Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3064978

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 29 czerwca 2020 r.
II SA/Bd 565/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.).

Sędziowie WSA: Joanna Janiszewska-Ziołek, Jarosław Wichrowski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) marca 2020 r., nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.

Uzasadnienie faktyczne

A. G. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "Kolegium") z dnia (...) marca 2020 r. nr (...), którą to decyzją Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania A. G. "od decyzji Prezydenta M. B. z dnia (...) lutego 2020 r. nr (...)", którą odmówiono Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E. G. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na podstawie akt administracyjnych Sąd stwierdził następujący stan sprawy:

P. z (...) października 2019 r. A. G. (zwana dalej "Skarżącą") wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem przez nią osobistej opieki nad niepełnosprawną matką E. G.

Wniosek podpisał pełnomocnik Skarżącej, której też oświadczył w imieniu Skarżącej, że jest ona świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.

Prezydent M. B. (zwany dalej "Prezydentem") decyzją z (...) lutego 2020 r. (...) nr (...) odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną E. G.

Zdaniem Prezydenta zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia (...) listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, zwanej w skrócie "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Reguły tej nie zmienił wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/14). Tymczasem w orzeczeniu o niepełnosprawności E. G. z (...) maja 2016 r. nie wskazano, od kiedy datuje się niepełnosprawność.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z (...) marca 2020 r. nr (...) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z (...) lutego 2020 r.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła pełnomocnik Skarżącej - radca prawny B. S. - P. Do wniosku załączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w Pile z (...) maja 2016 r. stwierdzające, że E. G. (matka Skarżącej) została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe (pkt III), nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność (pkt IV), ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od (...) marca 2015 r. oraz istnieje konieczność stałej długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znaczenie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz wskazało na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z (...) października 2014 r. sygn. K 38/13.

Organ odwoławczy podniósł także, że z treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium wskazało ponadto, że także małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością noszącą cechy obowiązku alimentacyjnego, co łączy się z prawem ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie "ustalono natomiast, że Pani H. P. pozostaje w związku z małżeńskim z R. P., który co prawda posiada orzeczenie o niepełnosprawności, ale o stopniu umiarkowanym". Wobec tego Kolegium uznało, że wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem na rzecz córki.

W skardze do sądu administracyjnego na ww. decyzję Kolegium A. G. zarzuciła:

- naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 23 k.r.i o. oraz art. 27 k.r.i o. poprzez błędną interpretację i niezasadne uznanie, że córce na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż współmałżonek osoby niepełnosprawnej żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i niezasadne uznanie, iż skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do ustalenia na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu Skarżąca powołując się na dokumentację leczenia K. G. oraz opinię Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z (...) kwietnia 2020 r. stwierdziła, że jej ojciec wymaga stałej opieki oraz pomocy ze strony osób trzecich w zakresie wykonywania czynności dnia codziennego. Nie jest wobec tego w stanie zapewnić niepełnosprawnej małżonce niezbędnej opieki, gdyż sam wymaga pomocy w szerokim zakresie. Skarżąca powołała się na stanowisko prezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 czerwca 2017 r. (sygn. I OSK 829/16) zgodnie z którym w sytuacji takiej, jak w niniejszej sprawie - gdy mąż osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki nie może podjąć się opieki nad żoną, ponieważ sam wymaga wsparcie innych osób z uwagi na pogarszający się stan zdrowia - uznanie możliwości sprawowania opieki przez męża jest wyłącznie teoretyczne. Akceptacja takiej wykładni prawa naruszałaby konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Kolegium podkreśliło, że Skarżąca mogłaby się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, w sytuacji gdyby jej ojciec legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czego na dzień orzekania nie przedstawił. Organ zaś nie posiada samoistnych kompetencji do oceny stanu zdrowia ojca skarżącej - powołane są do tego specjalistyczne organy orzecznicze i tylko na podstawie ich orzeczeń organ odwoławczy może ustalić istnienie lub nie prawa do przedmiotowego świadczenia.

Postanowieniem z (...) czerwca 2020 r. Kolegium sprostowało z urzędu oczywistą omyłkę w uzasadnieniu wydanej decyzji z (...) marca 2020 r. nr (...):

- jest w uzasadnieniu decyzji na stronie 3 wiersz 21 od dołu " (...) W sprawie ustalono natomiast, że Pani H. P. pozostaje w związku z małżeńskim z R. P., który co prawda posiada orzeczenie o niepełnosprawności, ale o stopniu umiarkowanym",

- winno być: "(...) W sprawie ustalono natomiast, że Pani E. G. pozostaje w związku z małżeńskim. (...)".

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innego powodu niż wskazuje Skarżąca.

Przedmiot sądowoadministracyjnej kontroli legalności w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika z treści decyzji Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta, stwierdzając zaistnienie odmiennej (niż wskazywane przez organ I instancji) przesłanki negatywnej przyznania świadczenia córce osoby wymagającej opieki. Zasadniczym powodem utrzymania przez organ odwoławczy w mocy decyzji organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., wobec stwierdzenia, że osoba wymagająca opieki (matka Skarżącej) we wnioskowanym okresie pozostawała w związku z małżeńskim, a jej mąż nie posiadał orzeczenia właściwego organu o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W pierwszej kolejności, nie będąc, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), związanym zarzutami skargi, Sąd stwierdził z urzędu, że sprawa skarżącej rozpoznana została na podstawie wniosku niespełniającego ustawowego wymogu, o którym mowa w art. 23 ust. 2a u.ś.r. Zgodnie z treścią tego przepisu informacje przedstawione we wniosku składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Jak wynika z treści wniosku, został on sporządzony i podpisany przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej - radcę prawnego B. S. - P., przy czym znajduje się w nim adnotacja "W imieniu Pani A. G. oświadczam, że jest ona świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Wskazać należy, że w sytuacji, w których akt rangi ustawowej wprowadza upoważnienie do uprzedzenia o odpowiedzialności karnej składającego oświadczenie, uprzedzenie to powinno zostać podpisane przez składającego oświadczenie. Brak jest nadto podstaw prawnych do tego, aby radca prawny składał w imieniu i ze skutkiem dla mandanta oświadczenie woli dotyczące odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia. Skoro zatem ustawa o świadczeniach rodzinnych wprowadza w przywołanym przepisie (a także w art. 23 ust. 5c) rygor odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, oświadczenie o stosownej treści powinna podpisać skarżąca (wnioskodawczyni), zaś podpisanie formuły jak w przedmiotowym wniosku przez jej pełnomocnika (radcę prawnego) uznać należy za brak stosownego oświadczenia. Wniosek nie spełnia zatem wymogów ustawowych i zgodnie z dyspozycją art. 24a ust. 1 u.ś.r. winien podlegać uzupełnieniu, na wezwanie organu administracji, pod rygorem pozostawienia go bez rozpatrzenia.

W konsekwencji należy stwierdzić, że organy obydwu instancji wydały decyzje przedwcześnie, wadliwie rozpatrując sprawę na skutek wniosku niespełniającego istotnych warunków formalnych określonych przez ustawodawcę.

Już powyższe naruszenie przepisów postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy poprzez brak możliwości (w przypadku braku uzupełnienia wniosku) wydania decyzji merytorycznej w sprawie.

Ponadto należy wskazać na treść zaskarżonej decyzji, która budzi wątpliwości do tego, w jakiej sprawie Kolegium podjęło decyzję. Kolegium wskazało bowiem w rubrum swojej decyzji, że rozpatrzyło odwołanie A. G. od decyzji Prezydenta M. B. z dnia (...) lutego 2020 r. "(...)", którą odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E. G. Rzeczywiście w aktach znajduje się decyzja Prezydenta w opisanym przedmiocie, jest ona jednakże oznakowana znakiem (...) (w lewym górnym rogu) oraz nr (...). Dodatkowo w uzasadnieniu decyzji Kolegium mowa jest zarówno o wniosku A. G., jak też o tym, że negatywną przesłanką przyznania świadczenia jest to, że "H. P. pozostaje w związku małżeńskim z R. P.". Nawet po uwzględnieniu postanowienia z (...) czerwca 2020 r. o sprostowaniu uzasadnienia decyzji Kolegium z treści uzasadnienia tej decyzji nie wynika, kto jest mężem E. G., w szczególności czy jest nim K. G. Sprostowanie zostało bowiem tak zredagowane, że objęło imię i nazwisko matki Skarżącej oraz wskazanie, że jest zamężna, natomiast fragment, w którym wskazywano jaka osoba (z imienia i nazwiska) jest mężem matki wnioskodawczyni został usunięty. Powyższe należy kwalifikować jako naruszenie art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. brak wystarczająco jasnego zredagowania rozstrzygnięcia decyzji. Uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, jako że nie pozwala jednoznacznie rozstrzygnąć, czy Kolegium zaskarżoną decyzją rozpatrzyło sprawę E. G., która w I instancji była rozpatrzona decyzją Prezydenta z (...) lutego 2020 r. nr (...) (której brak w aktach sprawy) czy też decyzją Prezydenta z (...) lutego 2020 r. nr (...) (znak (...). Wątpliwość czy Kolegium nie rozstrzygało sprawy H. P. - tyle że błędnie oznaczonej - została usunięta w drodze postanowienia o sprostowaniu (...) czerwca 2020 r.

Ze względu na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) uchylił zaskarżoną decyzję W ponownym postępowaniu organ winien rozstrzygnąć sprawę po wezwaniu Skarżącej do uzupełnieniu wniosku, stosownie do powyższego stanowiska Sądu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.