Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1610789

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 2 lipca 2014 r.
II SA/Bd 398/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.).

Sędziowie WSA: Joanna Brzezińska, Małgorzata Włodarska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 lipca 2014 r. sprawy ze skargi M.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...) lutego 2014 r. nr (...) w przedmiocie uchylenia decyzji w przedmiocie zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Prezydent Miasta (...) decyzją nr (...) r. wydaną na podstawie art. 27 ust. 1, 1a, 2,3 i 7 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.) oraz art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 2, art. 150 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267) po wznowieniu postępowania postanowieniem z dnia (...) r. uchylił w całości decyzję (...) r. zobowiązującą M. J. jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w kwocie 2.165,69 zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości ustawowej liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, oraz zobowiązał M. J. jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w kwocie 1.724,97 zł wraz z należnymi odsetki w wysokości ustawowej, liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia zapłaty dla dziecka J. J.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją nr (...) r. zobowiązano M. J. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej J. J. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w kwocie 3.013,36 zł. (2165,69 zł należność główna + 847,67 zł odsetki ustawowe).

W dniu 6 sierpnia 2012 r. zobowiązany złożył oświadczenie z którego wynika, że w okresie od 1 października 2008 r., od 30 września 2009 r., czyli w trakcie wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej dokonywał osobiście lub przez matkę zobowiązanego bezpośrednich wpłat wierzycielce M. L.-J. (matce uprawnionej do alimentów - J.). W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że otrzymane kwoty w okresie od października 2008 r. do lutego 2009 r. oraz od kwietnia 2009 r. do sierpnia 2009 r. w łącznej kwocie 2800 zł uznane zostały przez wierzycielkę jako prezenty. Wpłata za wrzesień 2009 r. została zwrócona przez wierzycielkę do komornika sądowego.

Postępowanie, w wyniku którego wydano przedmiotową decyzję, zostało zatem zainicjowane w związku z faktem ujawnienia okoliczności o wpłatach alimentów, dokonywanych przez dłużnika, bezpośrednio do rąk wierzyciela. Wydając rozstrzygnięcie z dnia 8 stycznia 2014 r. organ miał na uwadze decyzję wydaną wobec M. L. - J. - orzekającą o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłaconego dla dziecka J J. decyzją z dnia (...), za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r., w kwocie 200,00 zł - za świadczenie nienależnie pobrane, (tak: decyzja z dnia (...)) oraz decyzję z dnia (...) zobowiązującą ww. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w marcu 2009 r. w wysokości 200,00 zł wraz z należnymi odsetkami.

Odwołując się od decyzji z (...) r. M. J. wskazał, że nie zgadza się z nią i oświadczył, że wierzycielce przekazał łącznie tytułem alimentów 8.400 zł (dot. 2 okresów świadczeniowych) i wniósł o skorygowanie wyliczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) decyzją z dnia (...) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznając podjęte rozstrzygnięcie za zgodne z przepisami prawa.

Organ ustalił, że Sąd Okręgowy w (...) X Wydział Cywilny Rodzinny wyrokiem z dnia 14 stycznia 2004 r. sygn. akt (...), po rozpoznaniu sprawy o rozwód rozwiązał małżeństwo M. L. - J. i M. J., powierzając wykonywanie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem stron - M. L. - J. oraz zobowiązał M. J. do łożenia na koszty utrzymania i wychowania małoletniej J. kwotę 400 zł, miesięcznie, płatną do rąk M. L. - J. w terminie do 15 każdego miesiąca.

W dniu 7 sierpnia 2008 r. M. L. - J. zwróciła się do Prezydenta Miasta (...) o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych wystawionego w dniu 6 sierpnia 2008 r. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) wynikało, że w okresie ostatnich dwóch miesięcy egzekucja alimentów należnych od M. J. dla J. J. okazała się bezskuteczna, a należności wierzyciela alimentacyjnego wynoszą łącznie 9.121 zł. W związku z tym, Prezydent Miasta (...), działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228), decyzją z dnia (...) przyznał M. L. - J. świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla dziecka J. J., na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w kwocie 400 zł miesięcznie (k. nr 36).

Świadczenie zostało wypłacone wierzycielowi za ww. okres w wysokości 4.800 zł. Następnie Prezydent Miasta (...) decyzją z dnia (...) zobowiązał M. J. jako dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnych dla dziecka J. J., za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w kwocie 2.165,69 zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości ustawowej liczonymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Organ podał, że ogółem kwota do zwrotu, z uwzględnieniem dokonanych wpłat wynosi 3.013,36 zł (2.165,69 zł - należność główna. 847,67 zł odsetki).

W dniu 6 sierpnia 2012 r. M. J. złożył w Urzędzie Miasta (...) Wydziału Zdrowia, Świadczeń i Polityki Społecznej pisemne oświadczenie, w którym wskazał, że w związku z otrzymanymi decyzjami: nr (...), w okresie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla J. J. - samodzielnie dokonywał wpłat za pośrednictwem poczty oraz przelewami bankowymi bezpośrednio - M. L. - J. oraz że w jego imieniu wpłat dokonywała również matka K. J. Do oświadczenia M. J. dołączył potwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie dowodów nadania przekazów pocztowych oraz przelewów bankowych.

W związku z tym, poinformowano stronę, że zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej - J. J. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. oraz 11 października 2009 r. do 30 września 2010 r. Z wywiadu alimentacyjnego przeprowadzonego u dłużnika - M. J. wynikało, że dłużnik reguluje na bieżąco alimenty na rzecz córki w wysokości 400,00 zł, natomiast dokonywane wpłaty w latach 2008-2010, na dowodach wpłat - nie zostały oznaczone jako alimenty.

Prezydent Miasta Bydgoszczy decyzją z dnia (...) r. orzekł względem M. L. - J. o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłaconego dla dziecka J. J., decyzjami Prezydenta Miasta (...):

- nr (...) r. za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. - w kwocie 200 zł,

- nr (...) r. za okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. - w kwocie 1.800 zł, za świadczenia nienależnie pobrane.

Następnie, organ pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 1 k.p.a. postanowieniem z dnia 6 maja 2013 r. wznowił postępowanie w sprawie M. J., zakończonej decyzją ostateczną z dnia (...) oraz decyzją z dnia (...), którymi zobowiązano dłużnika alimentacyjnego do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu tego postanowienia organ pierwszej instancji podał, że w trakcie postępowania wyjaśniającego w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej w okresie od października 2008 r. do 30 września 2010 r. organ otrzymał pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) oraz kserokopie dowodów wpłat alimentów dokonanych przez dłużnika, z których wynika, że w okresie wypłacania świadczenia - M. J. wpłacił alimenty w łącznej kwocie 2000 zł: w marcu 2009 r. - 200 zł, grudniu 2009 r. - 200 zł, w okresie od czerwca 2010 r. do września 2010 r. w kwocie po 400 zł miesięcznie.

Wznowienie postępowania było zdaniem organu konieczne w celu ustalenia faktycznej kwoty zobowiązania dłużnika z tytułu wypłaconych dziecku w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2010 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwzględnieniem dokonanych wpłat alimentów bezpośrednio do rąk wierzycielki i orzeczenia o ich zwrocie.

Dla właściwego rozstrzygnięcia sprawy konieczne było ustalenie:

- wysokości wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń,

- wysokości dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu.

Wierzyciel w okresie 1 października 2008 r. - 30 września 2009 r. otrzymał z funduszu alimentacyjnego świadczenia w kwocie 400 zł miesięcznie, co stanowi łącznie 4.800 zł. Komornik otrzymał od wierzyciela następujące wpłaty:

- w dniu 22 października 2009 r. kwotę 800 zł, na dowodzie nadania przekazu pocztowego widnieje treść "dotyczy zwrotu alimentów za miesiąc 9,10.2009 r.,

- w dniu 15 stycznia 2010 r. kwotę 800 zł na dowodzie nadania przekazu pocztowego widnieje treść "dotyczy zwrotu alimentów za miesiąc 11, 12.2009 r.,

- w dniu 11 marca 2010 r. kwotę 400 zł na dowodzie nadania przekazu pocztowego widnieje treść "dotyczy zwrotu alimentów za miesiąc 01.2010 r.,

- w dniu 6 kwietnia 2010 r. kwotę 400 zł, na dowodzie nadania przekazu pocztowego widnieje treść "dotyczy zwrotu alimentów za miesiąc 02.2010 r.,

- w dniu 26 maja 2010 r. kwotę 800 zł, na dowodzie nadania przekazu pocztowego widnieje treść "dotyczy zwrotu alimentów za miesiąc 03.,04.2010 r.,

- w dniu 25 sierpnia 2010 r. kwotę 400 zł, na dowodzie nadania przekazu pocztowego widnieje treść "dotyczy zwrotu alimentów za miesiąc 05.2010 r.

Komornik w piśmie z dnia 28 listopada 2013 r. podał, że kwota wynikająca z ww. wpłat 3.023, 31 zł została przekazana na konto Urzędu Miasta (...) (kwotę 3.600,00 zł pomniejszono o 453,49 zł oraz 123,20 zł - koszty i opłatę egzekucyjną).

Komornik udzielił również informacji, iż w dniu 27 listopada 2013 r. w kancelarii stawiła się wierzycielka i oświadczyła, że wpłaty dokonane przez dłużnika w 2009 r. w kwocie 400,00 zł zwróciła na konto Urzędu Miasta, M. L. - J. zawiadomiła, iż otrzymała wpłaty: w dniu 11 marca 2009 r. - 200,00 zł oraz w dniu 11 grudnia 2009 r. - 200,00 zł, które uznała jako alimenty, a wpłaty od października 2009 r. do sierpnia 2010 r. zostały przekazane na konto komornika.

Ponadto w piśmie z dnia 22 sierpnia 2013 r. komornik podał, że postępowanie alimentacyjne prowadzone jest zgodnie z wnioskiem wierzyciela oraz że wpłaty zgodnie z wnioskiem wierzyciela zostały ograniczone.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że kwota przekazana przez skarżącego do rąk wierzycielki została zwrócona przez wierzycielkę do komornika (tekst jedn.: 3.600,00 zł, które pomniejszono o koszty i opłatę egzekucyjną), więc w efekcie jako 3.023,31 zł - została zaliczona na poczet zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń dla dziecka za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.

Jak potwierdził organ po wydaniu decyzji o zwrocie należności przez skarżącego Maciej Jurek złożył oświadczenie, że wypłacał wierzycielce alimenty z pominięciem komornika zatem wydano decyzję z dnia (...) względem M. L. - J. o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznanych decyzją z dnia (...), na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. oraz decyzją z dnia (...) zobowiązującą ww. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w marcu 2009 r. w wysokości 200,00 zł wraz z należnymi odsetkami.

Wobec zarzutu skarżącego, że w okresie od października 2008 r. do września 2010 r. przekazał kwotę 8.400 zł, bezpośrednio do rąk wierzycielki organ wskazał, że na kwotę 8.400 zł - składają się:

- kwota 3.600,00 zł przekazana przez wierzycielkę na konto komornika (którą po pomniejszeniu zaliczono na poczet zaległości strony skarżącej z tytułu świadczeń wypłaconych za okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r.),

- łączna kwota 2.000,00 zł uznana przez organ jako nienależne świadczenie wobec M. L. - J.,

- kwota 2.800,00 zł nie uznana przez wierzycielkę jako alimenty, a zaliczona jako prezenty.

W tych okolicznościach zdaniem Kolegium organ prawidłowo rozstrzygnął sprawę, zobowiązując skarżącego do zwrotu kwoty 1.724,97 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za wskazany okres.

Organ podkreślił, że organ pierwszej instancji w decyzji z dnia 8 stycznia 2014 r. przedstawił tabelę, z której wynika, że zadłużenie dłużnika wynosi 1.724,97 zł, bowiem aktualny stan zobowiązań alimentacyjnych został pomniejszony o kwoty przekazane do organu przez komornika sądowego tytułem wyegzekwowanych alimentów, w tym przekazanych komornikowi przez wierzycielkę w okresie od października 2009 r. do sierpnia 2010 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. M. J. zaskarżonym decyzjom zarzucił:

1.

rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, tj. art. 6, 7, 8, 9, 10 § 1 k.p.a. poprzez:

- brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy,

- prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania do władzy publicznej,

- brak informowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy,

- brak udzielenia niezbędnych wyjaśnień i wskazówek,

Według skarżącego błędnie przyjęto, że kwoty pieniężne, które w tytułach przelewów nie zostały opisane jako alimenty - winny być zakwalifikowane jako prezenty dla dziecka.

W uzasadnieniu złożonej skargi skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organów administracji, które odmówiły zaliczenia kwoty 2.800,00 zł na poczet alimentów, gdy tytuły przelewów nie zostały opisane jako alimenty dla dziecka. W ocenie strony skarżącej twierdzenie przedstawiciela ustawowego dziecka, byłej żony, że regulowane przez skarżącego alimenty stanowiły prezenty dla dziecka pozostaje w rażącej sprzeczności z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego, więc nie może stanowić podstawy do zobowiązania skarżącego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w kwocie wynikającej z zaskarżonej decyzji. Jedynym zobowiązaniem skarżącego jest obowiązek alimentacyjny wobec małoletniej córki - J. J. Skoro skarżący posiada obowiązek zapłaty alimentów na rzecz córki, w wysokości 400,00 zł miesięcznie, to dokonywane wpłaty do tej kwoty powinny być potraktowane jako alimenty, nawet jeżeli w tytułach przelewu nie były tak opisane. W ocenie skarżącego tytuł przelewu ma znaczenie przy przelewach dotyczących regulowania należności wynikających z umów o dostarczanie usług (takich jak opłaty za gaz, prąd). Ponadto, zdaniem skarżącego organy administracji nie udzieliły stronie wyjaśnień i wskazówek, co do możliwości i zakresu prowadzenia postępowania dowodowego podczas gdy powinny z urzędu podejmować wszelkie czynności niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Zdaniem skarżącego w sprawie należało przeprowadzić dowody z przesłuchań: skarżącego w charakterze strony oraz świadków: K. M. J. - przekazującej alimenty w imieniu zobowiązanego oraz M. L. - J. na okoliczność wywiązywania się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego na rzecz małoletniej córki i zapłaty należnych alimentów osobiście lub za pośrednictwem rodziców skarżącego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podstawą prawną podjętego rozstrzygnięcia jest art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Natomiast w myśl ust. 2 tego przepisu organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Z przytoczonych przepisów wynika, że świadczenie przyznawane z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem zwrotnym. Obowiązek zwrotu tego świadczenia powstaje, albo po zakończeniu okresu świadczeniowego, albo po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W rozpoznawanej sprawie zakończył się okres świadczeniowy. Decyzja o zwrocie stanowi więc konsekwencję decyzji o przyznaniu świadczenia osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, konkretyzuje zatem obowiązek regresu należności wyłożonych z budżetu państwa w oparciu o decyzję przyznającej osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, która jest podejmowana w przypadku potwierdzonego przez komornika braku możliwości wyegzekwowania alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Przy czym, ustawodawca przesądził, że obowiązek zwrotu właściwemu organowi wierzyciela należności wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego spoczywa na dłużniku alimentacyjnym. To za niego bowiem w sytuacji wydania decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, wypłacane są środki finansowe osobie uprawnionej do alimentów. Rozstrzygnięcie, co do tej kwestii potwierdza zatem powstanie po stronie dłużnika alimentacyjnego nowego obowiązku, który jest różny od obowiązku alimentacyjnego wynikającego z orzeczenia sądu.

W związku z tym słusznie Kolegium wskazało, że wykładnia przepisu art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, prowadzi do wniosku, iż obowiązkiem organu wydającego decyzję w sprawie zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jest ustalenie, czy została wydana uprzednio ostateczna decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Obie te przesłanki muszą wystąpić kumulatywnie.

Decyzją z dnia (...) r. przyznano M. L. - J. na okres od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę J. w wysokości 400 zł miesięcznie. Z akt administracyjnych wynika również, iż skarżąca otrzymywała od dłużnika alimentacyjnego środki pieniężne. Konsekwencją tego stanu rzeczy powinien być brak podstaw do wypłaty środków z funduszu alimentacyjnego. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe (za poprzednie lata, miesiące), wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie można bowiem jednocześnie otrzymywać alimentów od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Wypłacenie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty, skutkuje w myśl powołanego wyżej przepisu wstrzymaniem ich wypłaty i uchyleniem decyzji przyznającej takie świadczenia. Kumulacja tych świadczeń jest niedopuszczalna i w konsekwencji powoduje, że świadczenie z funduszu staje się świadczeniem nienależnie pobranym.

W rozpoznawanej sprawie okazało się jednak, że ani wierzycielka, ani dłużnik nie poinformowali o dobrowolnych wpłatach, ani komornika, ani organu. Z momentem uzyskania tej wiedzy w 2012 r. organ rozpoznający sprawę uznał, mając na względzie art. 24 ust. 1 ustawy alimentacyjnej, że nie należą się świadczenia z funduszu alimentacyjnego a skoro zostały wypłacone należy orzec o obowiązku ich zwrotu.

W części świadczeń, które przekazał skarżący jako świadczenie alimentacyjne uznano, że otrzymane z funduszu środki stanowią świadczenie nienależne.

Co do świadczeń nienależnych, to art. 2 pkt 7 tej ustawy wymienia sytuacje, w których świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy zakwalifikować jako świadczenie pobrane nienależnie.

Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d, gdy mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty.

Sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" oznacza, że uprawniony w tym samym okresie musi pobierać jednocześnie świadczenia z dwóch źródeł. W ocenie Sądu obydwa świadczenia muszą być także wypłacone za ten sam okres. Świadczenia alimentacyjne są świadczeniami okresowymi przyznawanymi i płatnymi najczęściej miesięcznie i podobnie świadczenia wypłacane z funduszu alimentacyjnego na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wypłacane są w okresach miesięcznych (art. 20 ust. 1 ustawy). Aby można było mówić o jednoczesności pobierania obu świadczeń musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia wypłacono, a więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty.

W obowiązującym stanie prawnym zasady zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów są uregulowane w art. 451 § 1-3 Kodeksu cywilnego. M.in. przepis ten przewiduje, że dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. To zaś, co przypada na poczet tego długu (za konkretnie wskazany okres), wierzyciel może zarachować na związane z tym konkretnym świadczeniem należności uboczne Jeżeli z kolei dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, wierzyciel może wystawiając pokwitowanie zaliczyć otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów. W braku zaś oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się na poczet najdawniej wymagalnego długu. Reasumując, zawsze konieczne jest w takiej sytuacji ustalenie, na poczet którego długu (za który miesiąc) uiszczona dobrowolnie przez dłużnika kwota ma być zaliczona. Dopiero wówczas będzie możliwa ocena czy osoba uprawniona otrzymała alimenty w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Pozostałe, wypłacone wierzycielce świadczenia (lecz uznane przez nią za prezenty a nie alimenty) nie mogły mieć wpływu na wysokość zobowiązania skarżącego.

Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami. W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (art. 27 ust. 1 i 9) ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1228)

Podstawowym warunkiem uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest bezskuteczność egzekucji (art. 3 ust. 1 ustawy), która zdefiniowana została przez ustawodawcę w art. 2 pkt 2 ustawy jako egzekucja, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu:

a)

braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika,

b)

braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą.

W kontekście tak zdefiniowanej bezskuteczności egzekucji należy uznać, że dobrowolna wpłata przez dłużnika alimentacyjnego, z pomięciem komornika, do rąk przedstawicielki ustawowej wierzyciela alimentacyjnego pewnej kwoty pieniędzy na poczet istniejących zaległości alimentacyjnych, nie uprawnia do przyjęcia, że egzekucja stała się skuteczna.

W rozpoznawanej sprawie, pomimo wpłaconych należności ani dłużnik, ani wierzycielka nie poinformowali organu, ani komornika o wpłatach na poczet zobowiązań alimentacyjnych. Wierzycielka podała natomiast, że otrzymane wpłaty potraktowała jako prezenty dla dziecka. Dłużnik temu zaprzeczył.

Powstałego sporu nie jest władny rozstrzygnąć organ wydający decyzję o zwrocie, gdyż inne przesłanki stanowią o konieczności wydania decyzji. Są to wypłacone świadczenia po zakończeniu okresu świadczeniowego albo po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń alimentacyjnych. Spór natomiast między dłużnikiem a wierzycielem w zakresie spełnienia obowiązku alimentacyjnego odbywa się w ramach relacji o innym charakterze niż stosunek administracyjnoprawny.

Decyzją z (...) zobowiązano skarżącego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz dziecka wraz z odsetkami za okres od 1.10.2008 do 30.09.2009 w kwocie 2.165.69 zł. Z przedstawionego w decyzji wykazu wynikało, że zadłużenie wynosi w okresie od maja 2009 r. do września 2009 po 400 zł miesięcznie tj. 2000 zł oraz za kwiecień 2009 zł - 165,69 zł plus odsetki 847, 67 zł (łącznie 3.013,36 zł).

W związku z informacją dłużnika o dokonywaniu wypłat na rzecz wierzyciela organ wznowił postępowanie. Fakt wypłaty 2000 zł do rąk wierzycielki spowodował wydanie decyzji z (...) r. o uznaniu wypłaconych świadczeń z funduszu za nienależne w podanej kwocie (za dwa okresy świadczeniowe). Tylko jeden z nich jest natomiast przedmiotem niniejszej sprawy - 2008/2009).

Istota sporu wiąże się natomiast z faktem dokonania wpłat do rąk wierzycielki bez wskazania czego dotyczy świadczenie (tytułu) za wyjątkiem kwoty 200 zł, która została zaliczona na poczet spełnienia świadczeń alimentacyjnych i o tę kwotę pomniejszono zobowiązanie skarżącego w zaskarżonej decyzji w stosunku do poprzedniej decyzji o zwrocie. Stąd wydano sporną decyzję po wznowieniu postępowania.

Stosownie do art. 27 ust. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.

Kwota podlegająca zwrotowi odpowiada łącznej kwocie wypłaconej osobie uprawnionej w okresie świadczeniowym. Może być ona pomniejszona jedynie o kwoty przekazane w okresie świadczeniowym organowi przez komornika. W rozpatrywanej sprawie w okresie świadczeniowym nie została wyegzekwowana należna kwota. Komornik nie przekazał organowi żadnych kwot na poczet wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenie komornik w dniu 12 sierpnia 2008 r. wystawił zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych.

Fakt zatajenia przed organem dobrowolnych wpłat nie pozwalał na podjęcie stosownych decyzji w okresie świadczeniowym. Otrzymywanie przez wierzyciela alimentów w okresie pobierania świadczenia traktowane jest przez ustawodawcę jako podstawa do stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia i taka też decyzja została wydana, natomiast w pozostałym zakresie, tytuł świadczenia okazał się sporny.

Przepisy w oparciu o które rozstrzyga organ nie przewidują, rozwiązywania tego typu sporu między dłużnikiem a wierzycielem. W przypadku wypłaty świadczeń przez fundusz organ jest zobowiązany podjąć czynności zmierzające do zwrotu wypłaconych świadczeń. Jest to zasada podobna jaka obowiązuje przy przyznawaniu świadczenia, gdzie organ ani komornik nie rozstrzyga ewentualnych sporów dotyczących obowiązku alimentacyjnego.

Jak wskazał WSA w Gdańsku w sprawie II SA/Gd 595/10 organ właściwy wierzyciela dokonuje ustaleń odnośnie bezskuteczności egzekucji, jako przesłanki przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w oparciu o zaświadczenie komornika. Komornik jest przy tym związany wnioskiem wierzyciela i nie jest uprawniony do badania ani zasadności, ani też wymagalności obowiązku objętego tytułem egzekucyjnym. Dłużnik ma możliwość wytoczenia powództwa przeciwegzekucyjnego. Dopóki więc w obrocie prawnym pozostaje decyzja o przyznaniu świadczenia i nie orzeczono w odpowiednim postępowaniu o zwrocie przez osobę uprawnioną nienależnie wypłaconego świadczenia, to wypłacone kwoty stanowią świadczenie podlegające zwrotowi stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy, a osobą zobowiązaną jest dłużnik.

W rozpoznawanej sprawie dotyczy to kwoty, którą jak twierdzi skarżący wypłacił wierzycielce ponad należność w wysokości - uznanej za nienależną, lecz wierzycielka zaprzeczyła, by była to należność z tytułu świadczeń alimentacyjnych.

Należy jednak podkreślić, że już decyzją z (...) r. zobowiązano skarżącego do zwrotu świadczeń z funduszu w kwocie 2.165,69 zł z odsetkami. Wtedy skarżący nie kwestionował wielkości zobowiązania. Dopiero 6 sierpnia 2012 r. oświadczył, że płacił alimenty w okresie świadczeniowym tj. od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. podczas gdy decyzją o przyznaniu świadczeń z funduszu wydano 1 października 2008 r. po uprzednim stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji. Obowiązek alimentacyjny istniał od stycznia 2004 r.

Skarżący wskazywał, że dokonywał wpłat poza postępowaniem egzekucyjnym, bezpośrednio do rąk matki uprawnionej, jako przedstawiciela ustawowego, zatem nie wpływały one na stwierdzony przez organ stan zadłużenia i przesłankę beskutecznosci egzekucji, gdyż ani skarżący, ani wierzycielka w okresie świadczeniowym nie informowali organu, ani komornika o spełnieniu świadczenia. Skoro tak, to nie było podstaw do uznania, że była nieprawidłowa decyzja o obowiązku zwrotu wypłaconych z funduszu świadczeń. Skarżący także nie podważał decyzji o ustaleniu świadczeń z funduszu. Wierzycielka przedstawiła zestawienie otrzymanych świadczeń od dłużnika, kwestionując część otrzymanych środków jako należności alimentacyjnych. Komornik informował też o stanie zaległości w postępowaniu egzekucyjnym.

Jak już wskazano art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zobowiązuje organ wierzyciela do wydania wobec dłużnika alimentacyjnego decyzji o zwrocie wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, jeżeli wypłata tych świadczeń nastąpiła na podstawie uprzedniej decyzji o przyznaniu takiej pomocy osobie uprawnionej.

Dopóki decyzja o przyznaniu pomocy w tym zakresie nie zostanie wzruszona, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie we właściwym do tego postępowaniu oceniona, jako wypłata nienależnego świadczenia (a ta, co do wysokości nie była przez skarżącego kwestionowana), to na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Jak podkreślił NSA w wyroku I OSK 546/11, z art. 27 ust. 1 wynika obowiązek dłużnika zwrotu tych świadczeń alimentacyjnych, które zostały wypłacone osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego. Natomiast w cytowanym art. 27 ust. 2 określono jedynie termin i tryb zrealizowania przez dłużnika ustawowego obowiązku zwrotu wypłaconego świadczenia, poprzez wydanie przez właściwy organ decyzji konkretyzującej ten obowiązek po ustaleniu zaistnienia okoliczności określonych w art. 27 ust. 1 i 2.

W tych okolicznościach Sąd uznał, że organ prawidłowo ustalił i ocenił zebrany materiał dowodowy.

Zarzuty skargi wywodzone są z okoliczności podważających dopuszczalność ustalenia i wypłaty świadczeń alimentacyjnych osobie uprawnionej, nie należą one jednak do okoliczności ocenianych w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie powołanego art. 27 ust. 1 i 2. Skarżący może okoliczności podważające prawidłowość przyznania świadczenia alimentacyjnego zgłosić w stosownym postępowaniu wobec decyzji o ustaleniu tego świadczenia. Skarżący legitymuje się bowiem interesem prawnym w ustaleniu prawidłowości przyznania świadczenia alimentacyjnego osobie uprawnionej, skoro z okoliczności istnienia takiej decyzji oraz wypłaty na jej podstawie świadczenia alimentacyjnego wynika dla skarżącego obowiązek zwrotu tego świadczenia.

Twierdzenie, że skarżący płacił alimenty w okresie świadczeniowym z funduszu pozwalałoby na weryfikację decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu. Skarżący natomiast nie kwestionował ustaleń tej decyzji. W konsekwencji decyzja ta potwierdzała, że świadczenie alimentacyjne nie było regulowane, a skoro tak, to ciężary z tym związane spadały na fundusz, a następnie na zobowiązanego.

Uchwalona w dniu 7 września 2007 r. ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: z 2009 r. Dz. U. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.) (dalej ustawa) wspiera osoby znajdujące się trudniej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji.

Prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy od 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego (art. 18 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 8.

Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami. W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (art. 27 ust. 1 i 9).

W zakresie możliwym do oceny organy rozważyły zarzuty strony skarżącej odnośnie wpłat alimentów z pominięciem komornika, przy czym ocena tych okoliczności nastąpiła w decyzji podjętej względem M. L. - J. o uznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października do 30 września 2009 r. - 200 zł oraz w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r. w łącznej kwocie 2.000,00 zł - za świadczenia nienależnie pobrane oraz w decyzji zobowiązującej ww. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami.

Kwoty 2.800,00 zł wierzycielka nie zaliczyła jako alimentów.

Dlatego też, skoro wierzycielka nie zaliczyła przekazanych jej przez dłużnika, bezpośrednio, w okresie od października 2008 r. do lutego 2009 r. oraz od kwietnia do sierpnia 2009 r. kwot pieniężnych w łącznej wysokości 2.800 zł, które w tytułach przelewów nie zostały opisane jako alimenty - zaliczając je jako prezenty dla dziecka, to organy administracji nie mogły postąpić wbrew jej woli i oświadczeniu.

Organy są związane zaświadczeniem komornika sądowego, z którego danych wynikało, że wierzycielka uznała jako alimenty wpłatę dokonaną przez dłużnika za marzec 2009 r. w wysokości 200,00 zł, więc o tę kwotę organ pomniejszył wysokość zobowiązania podlegającą zwrotowi.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.