Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723175

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 21 sierpnia 2019 r.
II SA/Bd 219/19
Separacja faktyczna małżonków a interpretacja pojęcia „rodziny”.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr).

Sędziowie WSA: Anna Klotz, Asesor Katarzyna Korycka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) grudnia 2018 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) października 2018 r., nr (...) BP Burmistrz M. C., działając na podstawie art. 1, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 13, art. 14, art. 20, art. 24, art. 25, art. 26, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r. poz. 1497), art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku złożonego w dniu (...) sierpnia 2018 r., orzekł o odmowie przyznania J. W. zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wnioskowanego na dziecko - A. W. z powodu przekroczenia kryterium dochodowego.

W uzasadnieniu decyzji orzekający organ podniósł, iż na dochód rodziny wnioskodawczyni w roku (...) złożyły się następujące świadczenia: dochody podlegające opodatkowaniu w 2017 r. - (...) zł, dochody niepodlegające opodatkowaniu - (...) zł, z tytułu ryczałtu - (...) zł, dochody podlegające opodatkowaniu od maja 2017 r.- (...) zł, osiągnięte przez W. W.

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego organ I instancji ustalił, że przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł (...) zł. W związku z faktem, iż dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe wynikające z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. (...) zł, a w rozpoznawanej sprawie -764,00 zł, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami nie przysługuje. Organ stwierdził też brak podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3b ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji J. W. podniosła, że z mężem pozostaje w separacji, zatem jej zdaniem, błędnie wyliczono dochód. Mąż nie łoży na utrzymanie rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia (...) grudnia 2018 r., nr (...) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy potwierdził ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ I instancji wskazujące, iż miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę przekracza kryterium dochodowe (764,00 zł) do przyznania świadczeń rodzinnych, zatem zgodnie z prawem wydano decyzję odmawiającą wnioskowanych świadczeń na syna.

Dochody 3-osobowej rodziny w 2017 r. stanowiły - dochód podlegający opodatkowaniu W. W. z tytułu zatrudnienia - (...) zł (1 575,49 zł miesięcznie, dochody niepodlegające opodatkowaniu z tytułu niewykorzystanej ulgi na dzieci - (...) zł. (125,12 zł miesięcznie), z tytułu ryczałtu - (...) zł. (125.75 zł miesięcznie), dochody podlegające opodatkowaniu od maja 2017 r. - prawo do renty socjalnej - (...) zł, osiągnięte przez W. W. (755,16 zł miesięcznie przez 8 miesięcy-uzyskanie dochodu). Przeciętny miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł (...) zł, przy kryterium dochodowym (...) zł. Łączny dochód rodziny wynosi (...) zł a kryterium dochodowe 3 osobowej rodziny wynosi (...) zł. Nie było też podstaw do zastosowania art. 5 ust. 3 i 3a ustawy, co organ szczegółowo wyliczył i wyjaśnił.

W skardze do Sądu J. W. wyraziła niezadowolenie z treści zapadłej w jej sprawie decyzji organu odwoławczego oraz organu I instancji i przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną dzieci oraz ponownie podkreśliła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z mężem, gdyż jest z nim w separacji od 20 lat.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) dalej "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez Sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz wnioskowanych dodatków do zasiłku rodzinnego została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procedury administracyjnej w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie.

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która reguluje zasady przyznawania świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 5 ust. 1-4b tej ustawy:

1. Zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty (...) zł.

2. W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty (...) zł.

3. W przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a.

3a. W przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą o którą został przekroczony dochód rodziny.

3b. Łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym:

1) zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków;

2) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 10, art. 11a, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków;

3) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art. 15, podzielonych przez 12.

3c. W przypadku gdy wysokość zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca danej rodzinie, ustalona zgodnie z ust. 3a, jest niższa niż (...) zł, świadczenia te nie przysługują.

4a. W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, osoby uczącej się lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

Zgodnie z art. 3 pkt 1 i 2 wyżej wymienionej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób:

a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne,

b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne,

c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych W świetle art. 3 ust. 2 pojęcie dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, a w myśl art. 3 ust. 2a pojęcie dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b.

W kontrolowanej sprawie podstawę odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń stanowiło ustalenie przez organy obu instancji, że dochód rodziny skarżącej wyniósł (...) zł. Miesięczny dochód rodziny - (...) zł przekracza zatem kryterium dochodowe (...) zł o kwotę (...) zł. Uwzględniono dochody męża, przy kryterium dochodowym dla trzyosobowej rodziny (...) zł. (3 ×764 zł.), co oznacza przekroczenie o (...) zł.

Wniosek obejmował świadczenia w kwocie (...) zł (zasiłek- (...) zł, dodatki z tytułu kształcenia i rehabilitacji - (...) zł i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego - (...) zł.: 12 m-cy = (...) zł. Nie można więc było zastosować, jak słusznie stwierdził organ odwoławczy art. 5 ust. 3 i 3a ustawy.

W skardze i odwołaniu od decyzji skarżąca oświadczyła, iż nie zgadza się z zaliczeniem do dochodów rodziny dochodu jej męża, który jak wskazała nie jest członkiem jej rodziny.

W ocenie Sądu, zawarta w art. 3 pkt 16 ustawy definicja rodziny nie pozostawia żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Definiując pojęcie rodziny ustawodawca wskazał, że oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko.

Z definicji tej wyraźnie więc wynika, że osoba pozostająca w związku małżeńskim - małżonkowie stanowią członków rodziny, przy czym bezsporne jest, iż małżeństwo strony skarżącej do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie zostało rozwiązane.

Ustawodawca określając pojęcie rodziny, uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania.

Organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy nie zostały uprawnione do badania, czy w danym stanie faktycznym zastosowanie definicji legalnej rodziny jest korzystniejsze dla strony, czy też należałoby odstąpić od tej definicji na korzyść innego rozumienia tego terminu, gdyż przepisy ustawy w ogóle nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny, przykładowo wspólnego gospodarowania. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, niezależnie od pozostawania przez małżonków w faktycznej separacji, są oni traktowani jako członkowie rodziny, których dochody łącznie wlicza się do dochodu rodziny. Małżonka nie można zatem pomijać przy ustaleniu składu rodziny, nawet jeżeli w rzeczywistości z rodziną tą już nie zamieszkuje i prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Należy jednak zaznaczyć, że skarżąca we wniosku również wskazała męża jako członka rodziny.

Podniesione przez skarżącą zarzuty, koncentrowały się na polemice z ustaleniami organów obu instancji, dotyczącymi składu rodziny skarżącej w chwili wydawania decyzji ustalającej prawo do wnioskowanych świadczeń i opierały się one na subiektywnym przekonaniu skarżącej, co do słuszności własnej interpretacji pojęcia rodziny tworzącej gospodarstwo domowe, której dochody wpływają na przyznanie świadczenia. Tak sformułowane zarzuty, po pierwsze z racji swojej dowolności, a po drugie z racji argumentacji przedstawionej powyżej, nie mogły jednak wywrzeć oczekiwanego skutku prawnego.

W ocenie Sądu, przeprowadzone postępowanie nie naruszało ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów procedury, w tym art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., bowiem decyzje wydane w sprawie, oparte są na dokładnie i wyczerpująco ustalonym stanie faktycznym, który znajduje pełne odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, a nadto ich uzasadnienia spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto organy zastosowały właściwą podstawę prawną, którą prawidłowo zinterpretowały oraz należycie wyjaśniły w pisemnych motywach obu zapadłych rozstrzygnięć. Ponadto Kolegium dochowało zasady z art. 15 k.p.a., bowiem dokonało ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, przeprowadzając kompleksową ocenę całego zebranego materiału dowodowego oraz ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu.

Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.