Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723042

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 7 sierpnia 2019 r.
II SA/Bd 192/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Tyliński.

Sędziowie WSA: Joanna Brzezińska, Renata Owczarzak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2019 r. sprawy ze skarg K. K. i J. K. S. na decyzję Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego z dnia (...) grudnia 2018 r. nr (...) w przedmiocie zmiany w operacie ewidencji gruntów i budynków oddala skargi.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) września 2016 r., nr (...), Starosta W. cofnął czynność materialno - techniczną polegająca na ujawnieniu w operacie ewidencji gruntów i budynków w obrębie L. działki nr (...) o powierzchni 0,1571 ha stanowiącej własność J. K. S.

Organ stwierdził, że na podstawie operatu technicznego o numerze księgi ewidencji robót geodezyjnych (...) i zawartego w nim wykazu zmian gruntowych oraz decyzji Wójta Gminy (...) z dnia (...) lutego 2014 r., nr (...).MM zatwierdzającej rozgraniczenie nieruchomości, zostały wprowadzone do ewidencji gruntów i budynków zmiany polegające na ujawnieniu działki nr (...) w granicach wskazanych w tym operacie oraz wpisaniu J. K. S. jako właściciela działki. Operat został włączony do zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu (...) marca 2014 r.

Uprawniony geodeta dokonał ustalenia granic pomiędzy działką (...) z działką 41 w ten sposób, że południową granicę działek (...) przyjął według operatu (...), a granicę działki nr (...) na ww. odcinku przyjął na podstawie mapy "Dobra Ziemskie D. i P.". Granice te nie są tożsame ponieważ pomiędzy południową granicą działek nr (...) i nr (...) istnieje nieoznaczony pas gruntu o pow. 0,1571 ha, któremu został nadany nowy numer działki - 658, a geodeta wskazał, że właścicielem tej działki jest poprzedni właściciel działki nr (...), podzielonej w 2002 r. (operat (...) - J. K. S.

Na wniosek E. i K. małżonków K. (właścicieli działki (...)) zostało także wszczęte postępowanie w sprawie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wójta Gminy (...) z dnia (...) lutego 2014 r., albowiem jako strony postępowania rozgraniczeniowego, bez własnej winy nie brali w nim udziału. Ostatecznie postępowanie dotyczące ustalenia zewnętrznych granic m.in. działki nr (...), stanowiącej własność S. i M. małżonków P. z działką nr (...), stanowiącą własność gminy (...) zostało umorzone decyzją Wójta Gminy (...) z dnia (...) kwietnia 2016 r., nr (...).MM z uwagi na spór między stronami postępowania co do przebiegu linii granicznych oraz braku ugody w związku z przekazaniem sprawy z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu we (...).

Organ pierwszej instancji stwierdził, że w sytuacji gdy zmiana w ewidencji dotycząca działki nr (...) wprowadzona była na podstawie operatu technicznego o numerze księgi ewidencji robót geodezyjnych (...) i zawartego w nim wykazu zmian gruntowych, który był wynikiem rozgraniczenia zatwierdzonego prawomocną decyzją Wójta Gminy (...), a postępowanie administracyjne po wznowieniu zostało ostatecznie umorzone i przekazane do rozpatrzenia sądowi, to dokumentacja tego operatu KERG nie może stanowić podstawy do dokonania zmian w ewidencji gruntów i budynków. W wyniku czynności ustalenia granic jakich dokonał geodeta powstał pas gruntu, któremu w ewidencji gruntów i budynków nadano nr działki nr 658 oraz ujawniono J.K. S. jako właściciela. Organ podkreślił przy tym, że grunt ten był dotychczas użytkowany przez K. K. i M. P., co stało się przedmiotem sporu o prawo własności do niego. Nadto granice wyznaczone w wyniku postępowania rozgraniczeniowego są granicami stanu prawnego części powierzchni stanowiącej odrębny przedmiot własności. Organ wskazał, że skoro sporządzona dokumentacja z rozgraniczenia w postępowaniu administracyjnym nie została zaakceptowana przez strony tego postępowania, nie jest zatwierdzona prawomocną decyzją i przekazana do rozpatrzenia sądowi, uważa za zasadne cofnięcie przedmiotowej czynności materialno-technicznej.

Decyzją z dnia (...) lutego 2017 r., znak (...), organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do rozpatrzenia temu organowi na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Organ podkreślił, że w sprawie istnieje spór dotyczący prawa własności, zaś usunięcie takiego sporu poprzez wprowadzenie zmiany polegającej na cofnięciu jednej czynności materialno-technicznej wynikającej z operatu stanowiącego podstawę rozgraniczenia nieruchomości narusza prawo i kompetencje organu pierwszej instancji.

Organ drugiej instancji stwierdził, że przyjęcie do zasobu geodezyjnego i kartograficznego dokumentacji technicznej sporządzonej najpierw w 2002 r., a potem w 2013 r. (zatwierdzonej decyzją Wójta Gminy (...) z (...) lutego 2014 r.) i wprowadzenie zmian z niej wynikających, doprowadziło do powstania sporu granicznego. Decyzja ta w wyniku wznowienia postępowania rozgraniczeniowego została uchylona i wydana nowa decyzja z (...) marca 2016 r. w tej spawie. Z uwagi na spór między stronami postępowania co do przebiegu linii granicznych i brak ugody, decyzją (...) kwietnia 2016 r. Wójt Gminy (...) umorzył postępowanie dotyczące ustalenia zewnętrznych granic i przekazał sprawę z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu we (...).

Odnosząc się do dokumentacji z 2002 r. włączonej do zasobu, organ wskazał, że ta dokumentacja geodezyjna nie powinna stanowić podstawy wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów, skoro nie została właściwie sporządzona i nie została przeprowadzona właściwa (...) poprawności prac geodezyjnych, w wyniku których powstała.

W 2002 r., w wyniku "podziału rolnego" działki o nr (...) o pow. 5,02 ha, podziału dokonanego według stanu władania, na dwie działki o nr (...) nie nastąpiła zmiana powierzchni tych działek. W oparciu o operat z 2002 r., w tym roku (2002) nastąpił obrót prawny - J. K. S. zbył na rzecz małżonków K. własność działki nr (...), a na rzecz małżonków (...) działkę nr (...). W 2013 r., przez zmianę granicy nastąpiło ujawnienie pasa gruntu "dz. 658", graniczącego z tymi działkami. W konsekwencji, prawo do spornej części gruntu wywodzą różne osoby, tj. poprzedni właściciel zbytych działek (...) J. K. S. i właściciele tych działek, którzy w tym zakresie wystąpili do sądu powszechnego o ochronę naruszanego posiadania. Organ ewidencyjny, który przejął do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego dokumentację sporządzoną przez geodetów i dokonał na jej podstawie wpisów nie ma już możliwości "wycofania" z zasobu takich operatów (uznanych później za nieprawidłowe), gdyż przepisy prawa nie przewidują takiej możliwości.

W ocenie organu odwoławczego aktualnie, cofnięcie czynności materialno-technicznej w przedmiocie ujawnienia działki nr 658 i wpisania właściciela, które prowadzi do przywrócenia stanu poprzedniego (zgodnie z operatem z 2002 r.), uznanego przez organ za nieprawidłowy, w czasie kiedy sprawa rozgraniczenia została przekazana do sądu powszechnego, stanowiłoby przedwczesne rozstrzygnięcie co do przebiegu granicy (stanu własności). Organ nie podzielił też stanowiska odwołujących, iż powinno nastąpić dokonanie aktualizacji danych egib polegającej na wpisaniu prawidłowego numeru dz. (...) jako własność J. K. S.

Ewidencja gruntów ma charakter rejestrowy i wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji. W razie sporu co do tego czyją jest własnością dana nieruchomość, najpierw powinno dojść do rozstrzygnięcia takiego sporu w drodze odpowiedniego procesu cywilnego, a dopiero do ujawnienia w operacie ewidencyjnym, zapadłego w takim procesie wyroku. Aktualizacja danych zawartych w ewidencji polega na wprowadzeniu nowych informacji, o ile wynikają z dokumentów źródłowych. Może również polegać na usuwaniu (prostowaniu błędnych wpisów) znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, ale tylko takich, które mają charakter oczywistych - w świetle złożonych dokumentów - pomyłek. Zdaniem organu odwoławczego, dokonanie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków poprzez cofnięcie jednej z dokonanych czynności materialno-technicznych, prowadziłoby do wskazania, komu przysługuje prawo własności co do spornego prawa do gruntu, co w stanie sprawy nie należy do organów prowadzących ewidencję. Zmiany w przebiegu granic lub prawa własności nieruchomości wymagają przedstawienia dokumentacji sporządzonej w postępowaniu rozgraniczeniowym, podziałowym, scaleniowym lub w postępowaniu cywilnym prowadzonym przed sądem powszechnym.

Decyzją z dnia (...) marca 2016 r., została uchylona decyzja Wójta Gminy (...) z (...) lutego 2014 r. nr (...).MM, wydana w trybie art. 33 ust. 1, 2 i 3 p.g.i.k., zatwierdzająca granice nieruchomości opisane w protokole granicznym z (...) listopada 2013 r. - (...)., w tym działka (...) stanowiąca własność M. P. z działką nr (...), stanowiącą własność J. S. Starosta W. wprowadził w ewidencji gruntów i budynków, w drodze czynności materialno-technicznej (nr (...)) nową działkę oznaczoną nr (...) o pow. 0,1571 ha, wpisując jako właściciela J. K. S. Działka nr (...) o pow. 1,0000 ha nie zmieniła powierzchni, natomiast powierzchnia dz. nr (...) uległa zmianie z 4,0200 ha na 3,778 ha.

W pkt 4 decyzji z dnia (...) marca 2016 r., Wójt umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie rozgraniczeniowe w części dot. granicy między działkami nr (...), z uwagi na to, że działka (...) nie przylega bezpośrednio do działki (...), lecz do pasa gruntu oznaczonego w ewidencji gruntów i budynków jako dz. 658.

Działka nr (...) została ujawniona w ewidencji, w wyniku postępowania rozgraniczeniowego, zakończonego decyzją z dnia (...) lutego 2014 r. i opisanego w protokole granicznym z dnia (...) listopada 2013 r. Uchylenie w całości decyzji Wójta Gminy (...), mogłoby skutkować tym, że w świetle orzeczenia tej decyzji, przywrócony został stan sprzed decyzji Wójta z (...) lutego 2014 r. o zatwierdzeniu granic nieruchomości. W trakcie postępowania odwoławczego ustalono, że uczestnik postępowania K. K., niezadowolony z przebiegu granicy ustalonej decyzją Wójta, zażądał przekazania sprawy sądowi.

Ponadto, decyzją z (...) kwietnia 2016 r. umorzono postępowanie administracyjne dotyczące ustalenia granic i przekazano sprawę do rozpatrzenia SR we (...).

Zdaniem organu, decyzja o rozgraniczeniu traci moc z chwilą złożenia do organu żądania przekazania sprawy sądowi, a regulacja ta przesądza, że postępowanie rozgraniczeniowe ma charakter jednoinstancyjny. Żądanie takie kończy postępowanie administracyjne a rozpoczyna postępowanie sądowe, a sprawa o rozgraniczenie pozostaje sprawą cywilną.

Organ nie podzielił stanowiska Starosty, iż dokumentacja z operatu (...) nie może stanowić podstawy do dokonania zmian w ewidencji gruntów i budynków. Wskazał, że: "na tym etapie postępowania nie można dokonać oceny w tym zakresie. Jakiekolwiek ustalenia i ocena byłaby przedwczesna w sytuacji, gdy sprawa zatwierdzenia granic nieruchomości została przekazana do sądu powszechnego. Jednak słusznie organ I instancji uznał, iż granice wyznaczone w wyniku postępowania rozgraniczeniowego są granicami stanu prawnego. Strona niezadowolona z tak ustalonej granicy jest w istocie niezadowolona z zakresu prawa własności ustalonego na gruncie, co sprawia, że jest to sprawa o własność."

Zdaniem organu odwoławczego, istniejąca w dacie orzekania w aktach sprawy oraz państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym dokumentacja źródłowa nie daje podstaw do dokonania aktualizacji operatu ewidencyjnego w zakresie aktualizacji danych ewidencyjnych mającej na celu rozstrzygnięcie powstałego sporu, będącego wynikiem powstałych nieprawidłowości w dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Według organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do aktualizacji danych ewidencyjnych.

Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i nie zawieszenia postępowania przez organ pierwszej instancji, organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji nie uwzględnił, iż postępowanie dotyczące ustalenia granic nieruchomości, opisane w protokole granicznym z dnia (...) listopada 2013 r., w tym m.in. w zakresie ustalenia granic między działkami nr (...) nie zostało zakończone.

Organ zarzucił, że organ pierwszej instancji nie dokonał wszystkich niezbędnych ustaleń stanu faktycznego i prawnego, w tym nie ustalił, czy istnieją podstawy do aktualizacji danych ewidencyjnych z urzędu w celu wyeliminowania wykrytych błędnych danych ewidencyjnych. Ponadto, nie uwzględnił, iż sprawa rozgraniczeniowa nie została zakończona a została przekazana do rozstrzygnięcia sądowi powszechnemu, jak również wydając zaskarżoną decyzję: "mało dostatecznie wziął pod uwagę, że między stronami postępowania administracyjnego istnieje spór co do prawa własności pasa gruntu - powstałego w wyniku ustalenia przebiegu granic między działkami stanowiącymi przedmiot postępowania (ujawnionego w ewidencji jako przedmiot własności J. S. w 2013 r., na podstawie wykazu zmian danych ewidencyjnych)".

K. K., zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy.

Wyrokiem WSA z dnia (...) listopada 2017 r., sygn. akt 504/17 uchylono decyzję organu odwoławczego.

Sąd uznał, że organ drugiej instancji, z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego uchylił się od ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy, bezpodstawnie uchylając decyzję organu pierwszej instancji i przekazując ją temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy przywołał wybiórczo elementy stanu faktycznego, nie poddając szczegółowej analizie całości zgromadzonego materiału dowodowego. Organ nie wyjaśnił:

- z jakich powodów kwestionuje prawidłowość operatu technicznego KERG z 2002 r.,

- czy w istocie zgromadzony materiał dowodowy daje podstawy aby uznać za aktualny stan danych ewidencyjnych (i na podstawie jakich konkretnie dowodów), ujętych w tej ewidencji - czy wyłącznie na podstawie dotkniętej kwalifikowaną wadą, decyzji Wójta Gminy (...) z dnia (...) kwietnia 2014 r., (...) i powstałego w związku z wadliwie przeprowadzonym postępowaniem rozgraniczeniowym i stanowiącym podstawę wadliwej decyzji, protokole granicznym z (...) listopada 2013 r., uwidocznionym w dokumentach pomiarowych (...).

Organ nie wypowiedział się również wprost, że rozpatrzenie niniejszej sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia konkretnego zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

W ocenie sądu, brak jest dostatecznych podstaw prawnych aby stwierdzić, że poza właściwością organu nadzoru geodezyjnego i kartograficznego w tej sprawie pozostawało jakiekolwiek wskazane przez organ odwoławczy zagadnienie, którego rozstrzygniecie jest (...) dla wydania decyzji o istocie sprawy ograniczonej wyłącznie do kwestii podstaw do aktualizacji danych ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków. Niezasadne okazało się stanowisko organu odwoławczego co do potrzeby oczekiwania dla rozstrzygnięcia tej sprawy w przedmiocie aktualizacji danych w ewidencji na zakończenie postępowania rozgraniczeniowego toczącego się przed sądem powszechnym.

W ocenie Sądu, K. - P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Kartograficznego winien rozstrzygnąć sprawę merytorycznie, na podstawie art. 138 § 1 k.p.a.

Sąd uznał przy tym za nieprawidłowe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji "o cofnięciu czynności materialno-technicznej". Ponownie rozpatrując sprawę, nie przesądzając treści merytorycznego rozstrzygnięcia, organ odwoławczy miał uwzględnić, iż przepis art. 24 ust. 2b p.g.i.k. nie przewiduje takiej formy aktualizacji informacji zawartych w ewidencji jak "cofnięcie czynności materialno-technicznej", bowiem wskazuje wprost, że aktualizacja może nastąpić: w drodze czynności materialno - technicznej (pkt 1) lub w drodze decyzji administracyjnej, w przypadkach innych niż wymienione w pkt 1.

Decyzją z dnia (...) grudnia 2018 r., nr (...) (...) - P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, na podstawie art. 7b ust. 2 pkt 2 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia (...) maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1629 z późn. zm., dalej jako "p.g.i.k.") i 138 1 pkt 2 k.p.a., uchylił decyzję Starosty (...) z dnia (...) września 2016 r., (...) orzekającą o cofnięciu czynności materialno-technicznej polegającej na ujawnieniu w operacie ewidencji gruntów w obrębie L., działki nr (...) o pow. 0,1571 ha i wpisał - "ujawnić w ewidencji gruntów i budynków działkę 658 położoną w obrębie L., Gmina (...), o nieustalonym prawie własności do nieruchomości".

Ponownie organ przypomniał przebieg dotychczasowego postępowania wskazując, że z działki nr (...) (stanowiącej własność J. K. S.), powstały w wyniku podziału "rolnego" działki nr (...) Zostało to udokumentowane w operacie technicznym (...). Z operatu ewidencyjnego dotyczącego podziału dz. (...) o pow. 5,02 ha i ustalenia granic wynika, że nie nastąpiła zmiana powierzchni nowopowstałych działek nr (...) a powierzchnię działki (...) ustalono jako różnicę pomiędzy pierwotną powierzchnią działki nr (...) a powierzchnią działki nr (...). W operacie tym zaistniały nieprawidłowości, polegające na braku właściwego sprawdzenia położenia tej działki.

Pomimo tych zastrzeżeń, dokument podziału "rolnego" został włączony do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

Na podstawie aktu notarialnego z dnia (...) kwietnia 2002 r., J. K. S. zbył na rzecz K. i E. K. własność działki nr (...), na podstawie natomiast aktu notarialnego z dnia (...) września 2012 r., sprzedał działkę nr (...) Mariuszowi i S. P.

Następnie, w trakcie ustalania granic nieruchomości w 2013 r. w tym dz. (...) z dz. 41, w wyniku przyjęcia innego sposobu ustalenia granic (w oparciu o mapę "Dobra Ziemskie D. i P.), powstał pas gruntu o pow. 0,1571 ha (na odcinku graniczącym z dz. nr (...)), na podstawie dokumentów sporządzonych przez geodetę (wykaz zmian danych ewidencyjnych).

Decyzją Wójta Gminy (...) z dnia (...) lutego 2014 r., wydaną w trybie art. 33 ust. 1, 2 i 3 p.g.i.k., zatwierdzone zostały granice nieruchomości, opisane w protokole granicznym z (...) listopada 2013 r. - (...). Starosta W. wprowadził w ewidencji gruntów i budynków, w drodze czynności materialno-technicznej (nr (...)), nową działkę ozn. nr (...) o pow. 0,1571 ha, wpisując jako właściciela J. K. S. Działka nr (...) o pow. 1,0000 ha nie zmieniła powierzchni, natomiast powierzchnia dz. nr (...) uległa zmianie z 4,0200 ha na 3,778 ha. Do chwili obecnej, J. K. S. wpisany jest jako właściciel działki nr (...)

Decyzja Wójta Gminy (...) z (...) lutego 2014 r., w wyniku wznowienia postępowania rozgraniczeniowego została uchylona i wydana została nowa decyzja w tej sprawie z (...) marca 2016 r. Z uwagi natomiast na spór między stronami postępowania co do przebiegu linii granicznych i brak ugody, decyzją z (...) kwietnia 2016 r., Wójt Gminy (...) umorzył postępowanie dotyczące ustalenia zewnętrznych granic i przekazał sprawę z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu we (...).

Starosta ujawnił w ewidencji gruntów i budynków właściciela w drodze czynności materialno - technicznej bez zbadania czy istnieją podstawy do wpisu w świetle art. 20 ust. 2 pkt 1 i ust. 2b p.g.i.k. Jak wynika z wypisu z rejestru gruntów, działka nr (...) nie posiada przypisanej KW, nie została bowiem ujawniona w KW nr (...) (...), urządzonej dla nieruchomości J. S., z której zostały odłączone działki będące przedmiotem zbycia, tj. dz. nr (...)

W dniu (...) kwietnia 2015 r., Starosta W. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wyeliminowania błędnych danych zawartych w operacie ewidencji gruntów i budynków obrębu L., gm. (...), dotyczących ujawnionych podmiotów i przedmiotu - nr dz. 658.

W dniu (...) listopada 2015 r. została sporządzona opinia techniczna przez biegłego geodetę p. Fabiańskiego, który wskazał, że "obszar dz. 658 o pow. 0,1571 ha powstał z niewłaściwego ustalenia granic pierwotnej działki (...) z dz nr (...) lecz należy zmienić jej numer na (...) również o powierzchni 0,1571 ha".

Decyzją z dnia (...) stycznia 2015 r. (znak (...)) (powinno być 2016 r.) Starosta W. orzekł o dokonaniu aktualizacji operatu ewidencji gruntów i budynków w jednostce ewidencyjnej (...), obręb L. poprzez wykreślenie błędnego numeru działki ewidencyjnej 658 o powierzchni 0,1571 ha i wpisaniu prawidłowego numeru (...), która według danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków stanowi własność J. K. S., zgodnie z wykazem zmian.

Decyzja ta została uchylona decyzją K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia (...) maja 2015 r., a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Zdaniem organu odwoławczego, na dzień wydania decyzji, istniejąca w aktach sprawy i państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym dokumentacja źródłowa nie dawała podstaw do dokonania aktualizacji operatu ewidencyjnego w zakresie aktualizacji danych ewidencyjnych polegającej na zmianie numeru dz. z 658 na (...) i uznania numeru działki w kategorii wykrycia błędnej informacji.

Decyzją z (...) września 2016 r. Starosta W. orzekł o cofnięciu czynności materialno - technicznej polegającej na ujawnieniu w operacie ewidencji gruntów i budynków w obrębie L. działki nr (...) o pow. 0,1571 ha, stanowiącej własność J. K. S.

Decyzją z dnia (...) lutego 2017 r. (...) - P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchylił decyzję Starosty (...) z (...) września 2016 r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Po wyroku Sądu uchylającym powyższą decyzję, organ stwierdził, że Starosta ujawnił w ewidencji gruntów i budynków właściciela w drodze czynności materialno - technicznej, bez zbadania, czy istnieją podstawy do wpisu w świetle art. 20 ust. 2 pkt 1 i ust. 2b p.g.i.k. W ocenie organu, w 2002 r. nieprawidłowo przyjęto do podziału granice działek, gdyż nie oparto się na dokumentacji źródłowej, lecz ustalenia poczyniono na podstawie stanu posiadania gruntów.

Jak wynika z wypisu z rejestru gruntów, działka nr (...) nie posiada przypisanej KW, nie została bowiem ujawniona w KW nr (...) (...), urządzonej dla nieruchomości J. S., z której zostały odłączone działki będące przedmiotem zbycia, tj. dz. nr (...)

W ocenie organu, Starosta W., który decyzją z dnia (...) września 2016 r. cofnął czynność materialno - techniczną polegającą na ujawnieniu w operacie ewidencji gruntów i budynków w obrębie L. działki nr (...) o powierzchni 0,1571 ha stanowiącej własność J. K. S., nie miał do tego prawa, gdyż nie przewidują tego przepisy. Zgodnie z art. 40 ust. 4 Pgik, można wyłączyć operat z pgik tylko w przypadku utraty przez tę dokumentację przydatności użytkowej, co nie występuje w rozpoznawanej sprawie.

Mając na uwadze sformalizowany charakter procedury aktualizacji danych ewidencyjnych przyjąć należy, że obejmuje ona dwie sytuacje. Przede wszystkim jest to wymiana (uaktualnienie) danych ewidencyjnych polegająca na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych, o których mowa w § 12 ust. 1 i § 46 ust. 2 rozporządzenia egib. W pojęciu aktualizacji mieścić się będzie również usuwanie (prostowanie) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, ale tylko takich, które mają charakter oczywistych - w świetle złożonych dokumentów - pomyłek (por. wyrok NSA z 7 maja 2008 r., I OSK 719/07, Wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2014 r., II SA/Rz 158/14).

Wynika to z charakteru ewidencji gruntów i budynków, której istotą jest ewidencjonowanie. Ewidencja gruntów i budynków ma charakter rejestrowy i wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków. Natomiast w razie sporu co do tego czyją jest własnością dana nieruchomość, najpierw powinno dojść do rozstrzygnięcia takiego sporu w drodze odpowiedniego procesu cywilnego, a dopiero do ujawnienia zapadłego w takim procesie wyroku, w operacie ewidencyjnym.

Aktualizacja danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków polega na wprowadzeniu nowych informacji, o ile wynikają z dokumentów źródłowych. Może również polegać na usuwaniu (prostowaniu) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, ale tylko takich, które mają charakter oczywistych - w świetle złożonych dokumentów - pomyłek. Tak wynika z treści § 12 ust. 1 i § 46 ust. 2 rozporządzenia egib. Potwierdził to również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z 10 sierpnia 2010 r. (II SA/Bk 272/10). Jednocześnie sąd stwierdził, że postępowanie polegające na ponownej ocenie dokumentów stanowiących już podstawę istniejącego wpisu nie mieści się w pojęciu aktualizacji ewidencji gruntów i budynków.

Za pomocą regulacji Pgik nie można kwestionować, czy ustalać stanu faktycznego i prawnego na nieruchomości, ani też podważać tytułów dokonanych w ewidencji wpisów. Organy prowadzące ewidencję nie są zatem uprawnione do rozstrzygania stanu prawnego nieruchomości. Jakiekolwiek uzasadnione wątpliwości dotyczące stanu prawnego nieruchomości nie pozwalają na prowadzenie postępowania w trybie administracyjnym, służącym aktualizacji zapisów widniejących w ewidencji. W takiej sytuacji konieczne jest wszczęcie odpowiedniego postępowania przed sądem powszechnym, który będzie władny rozstrzygać spory na tle stanu prawnego nieruchomości (por. wyrok NSA z 12 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1662/12).

Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1395/10, w postępowaniu o zmianę danych w ewidencji gruntów nie prowadzi się dodatkowych postępowań w przedmiocie ustalenia, czy rozstrzygnięcia o prawidłowości tytułów własności, czy też w przedmiocie ustalenia faktycznej powierzchni nieruchomości. Spory na tle własności i sposobu korzystania z nieruchomości mogą być dochodzone przed sądami powszechnymi lub w innych odrębnych postępowaniach. Organy ewidencyjne rejestrują jedynie stan prawny ustalony w innym trybie lub przez inne organy. W orzecznictwie przyjmuje się również, że dopuszczalne jest prostowanie błędów i omyłek w ewidencji, a więc wad nieistotnych. Odbywa się ono w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym trybie nie mogą być jednak dokonywane zmiany dotyczące ustalenia przebiegu spornych granic lub prawa własności nieruchomości, wymagają one bowiem przedstawienia dokumentacji sporządzonej w postępowaniu rozgraniczeniowym, podziałowym, scaleniowym lub w postępowaniu cywilnym, prowadzonym przed sądem powszechnym. Dopiero ta dokumentacja może być podstawą zmian w ewidencji, (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 401/14).

W ocenie organu II instancji w rozpoznawanej sprawie w istocie chodzi o rozstrzygnięcie sporu o własność, a tym samym niedopuszczalne jest załatwienie tego sporu w drodze decyzji administracyjnej wydanej w postępowaniu aktualizacyjnym. W pzgik aktualnie znajdują się operaty techniczne (...) z podziału działki nr (...) i (...) z rozgraniczenia działki (...) W pracy geodezyjnej (...), w oparciu o dokumentację źródłową w postaci mapy "Dobra Ziemskie D. i P." została odtworzona prawidłowa granica działki nr (...), z która graniczyła pierwotną działką nr (...). Operat techniczny (...), zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt 2 ustawy Pgik został przyjęty do pzgik.

W pzgik znajduje się zatem dokumentacja geodezyjna, która zgodnie z § 36 pkt 2 i 6 rozporządzenia egib określa przebieg granic spornych działek, tj. dokumentacja sporządzona w celu podziału działki (...) - operat techniczny (...) (pkt 2 rozporządzenia egib) oraz dokumentacja sporządzona przy zakładaniu, na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, katastru nieruchomości ewidencji gruntów i budynków, wykorzystana przy pracy geodezyjnej z rozgraniczenia działki nr (...), Mapa D. Ziemskie D. i P. (pkt 6 rozporządzenia egib).

Uwzględniając powyższe ustalenia faktyczne, jak również powołane powyżej regulacje prawne dotyczące ewidencji gruntów i budynków, zdaniem K-PWINGiK, na dzień dzisiejszy, istniejąca w aktach sprawy i państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym dokumentacja źródłowa daje podstawy do aktualizacji operatu ewidencyjnego w zakresie aktualizacji danych ewidencyjnych dotyczących przebiegu granic pomiędzy działkami 41, (...) i (...) oraz wykazanie działki nr (...) jako obejmującej wolny pas gruntu pomiędzy ww. działkami. Granice działki nr (...) powinny być wykazane zgodnie z dokumentacją z podziału działki nr (...), natomiast granica działki nr (...), zgodnie z dokumentacją z założenia ewidencji gruntów i budynków tj. mapa "Dobra Ziemskie D. i P." oraz operatem technicznym z rozgraniczenia działki nr (...) (...).

Odrębną kwestią jest wykazanie w ewidencji gruntów i budynków właściciela działki nr (...). Jak wcześniej wykazano, ewidencja gruntów i budynków nie jest uprawniona do rozstrzygania sporów o własność, gdyż powinny być one rozstrzygnięte na drodze postępowania cywilnego przed sądami powszechnymi.

Zgodnie z wypisem z rejestru gruntów z dnia (...).03.2018 r., działka nr (...) nie posiada założonej księgi wieczystej. Jak wyjaśnił Starosta W. do Starostwa Powiatowego we (...) nie wpłynęło żadne zawiadomienie/pismo z Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego we (...) dotyczące działki nr (...). Również ww. działka nie widnieje w pierwotnej księdze wieczystej WL1 (...), prowadzonej dla działki nr (...), księdze wieczystej WL1 (...) prowadzonej dla działki nr (...) oraz księdze wieczystej WL1 (...) prowadzonej dla działki nr (...). Natomiast § 36 rozporządzenia egib zezwala na aktualizację ewidencji gruntów i budynków m.in. na podstawie dokumentacji dotyczącej rozgraniczenia nieruchomości oraz podziału nieruchomości, a z taką dokumentacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie.

Stan prawny przedmiotowej działki nie jest zatem prawnie uregulowany i nie ma dokumentów potwierdzający jednoznacznie prawo własności do tego terenu. Tym samym, brak jest podstaw prawnych do wykazania w operacie ewidencyjnym właściciela nieruchomości. Zgodnie z załącznikiem 1a do rozporządzenia egib (w ramach klasy: EGB - Rodzaj Prawa) możliwe jest wykazywanie w ewidencji gruntów i budynków jako rodzaju prawa - nieustalone prawo własności oraz nieustalone władanie na zasadach samoistnego posiadania (atrybut nr (...) w przywołanej klasie).

Podkreślić należy, że przedmiotowe rozstrzygniecie nie wyklucza oczywiście możliwości aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w przyszłości, gdy będą nowe okoliczności, w szczególności prawomocne orzeczenie sądu, w oparciu o które, organ ma obowiązek wprowadzić zmiany również z urzędu.

Skargi do Sądu na niniejszą decyzję złożyli - K. K. i J. S.

K. K. zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego:

. art. 24 ust. 1 ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez ujawnienie bez podstawy prawnej w ewidencji gruntów nowej działki i nadanie jej oznaczenia numerycznego (658);

. § 44 i nast. rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków przez ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków działki nr 658 mimo, iż z aktualnych, dostępnych dla organu dokumentów i materiałów źródłowych nie wynika, iż (...) stał się podstawą prawomocnie zakończonego postępowania rozgraniczeniowego;

. § 45 rozporządzenia poprzez poprzez zastąpienie danych istniejących, danymi niezgodnymi ze stanem faktycznym i prawnym oraz obowiązującymi standardami technicznymi;

. § 35 i nast. rozporządzenia poprzez uznanie, iż przebieg granicy pomiędzy działkami numer (...), (...) oraz działką numer (...) określa decyzja Wójta Gminy (...) z (...).02.2014 r. i sporządzony w trakcie tego postępowania (...), mimo tego, iż powyższe postępowanie zostało umorzone i przebieg tej granicy, w tym kwestia ewentualnego istnienia pasa gruntu określonego jako działka numer (...), jak również wspomniany wyżej KERG nadal jest przedmiotem badania (aktualnie przez Sąd w postępowaniu rozgraniczeniowym) i w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, iż aktualnie istnieje "nieopisany żadnym numerem pas gruntu, któremu nadano numer (...)";

2. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

. art. 6, 7, 8,11, 77, 80,107 § 1-3 i 149 § 2 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie w sposób prawidłowy postępowania dowodowego w sprawie, nie ustaleniu w sposób wyczerpujący aktualnego stanu faktycznego i prawnego, w szczególności zweryfikowania, czy istotnie w świetle aktualnego stanu prawnego istnienie jakikolwiek pas gruntu o nieustalonym prawie własności, który powstał w wyniku czynności dokonanych w postępowaniu rozgraniczeniowym działek (...), (...) i 41, jak również zupełnym pominięciu stanu prawnego i faktycznego powstałego na skutek operatu (...), który dotychczas nie był przez żadną ze stron kwestionowany, jak również nie został wyeliminowany z obrotu prawnego;

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, sporządzony w 2002 r. operat techniczny KERG nie został w żaden sposób wyeliminowany z obrotu prawnego.

Decyzja Wójta Gminy (...) z dnia (...).04.2014 r. wydana w postępowaniu rozgraniczeniowym, została wyeliminowana z obrotu prawnego wraz z protokołem. W związku z powyższym, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych, by operat (...) sporządzony w postępowaniu rozgraniczeniowym, które obarczone było kwalifikowaną wadą stanowił element zasobu. Aktualnie, kwestia rozgraniczenia działek (...), (...) i 41 jest przedmiotem rozpoznania Sądu Rejonowego we (...).

Tak więc, nie sposób przyjąć w świetle aktualnego stanu faktycznego i prawnego, by granica pomiędzy wskazanymi wyżej działkami przebiegła inaczej, niż jak to wskazano w (...).

W kontekście powyższego, istotne jest również to, że dane zawarte w operacie (...) powodują, że nie istnieje granica działki nr (...) z działkami nr (...), ponieważ jak przyjęto w tym operacie, pomiędzy działką 41 oraz działkami nr (...) istnieje pas gruntu bez ustalonego prawa własności, któremu nadano numer (...). Przedmiotem postępowania przed Sądem Rejonowym we (...) w sprawie I Ns 312/18, które zawisło wskutek umorzenia decyzji o zatwierdzeniu granic nieruchomości jest dokonanie rozgraniczenia działki nr (...) z działkami nr (...) Tymczasem organ dokonując aktualizacji ewidencji gruntów i budynków poprzez ujawnienie działki nr (...) powoduje, że zgodnie z ewidencją gruntów i budynków nie istnieje granica pomiędzy działką nr (...), a działkami nr (...), bowiem działka nr (...) to właśnie pas gruntu pomiędzy działką nr (...), a działkami nr (...) na całej szerokości tych działek.

J. S. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego przeprowadzenia postępowania dowodowego, skutkiem czego nie wyjaśniono w sposób pełny stanu faktycznego, a tym samym nie wykazano, iż podmiotem ewidencyjnym działki nr (...) jest J. K. S. jako właściciel.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Przedmiotem (...) sądowoadministracyjnej jest decyzja K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia z dnia (...) grudnia 2018 r., nr (...), którą organ, na podstawie art. 7b ust. 2 pkt 2 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia (...) maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1629 z późn. zm., dalej jako "p.g.i.k.") i 138 1 pkt 2 k.p.a., uchylił decyzję Starosty (...) z dnia (...) września 2016 r., (...) orzekającą o cofnięciu czynności materialno-technicznej polegającej na ujawnieniu w operacie ewidencji gruntów w obrębie L. działki nr (...) o pow. 0,1571 ha i wpisał - ujawnić w ewidencji gruntów i budynków dz. 658 położoną w obrębie L., Gmina (...) o nieustalonym prawie własności do nieruchomości.

Materialnoprawną podstawę orzekania organów administracji publicznej stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1629 z późn. zm., dalej "p.g.ik.") oraz rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2016 r. poz. 1034, z późn. zm., dalej "rozporządzenie.").

Przedmiotem oceny Sądu są okoliczności związane z podstawami do wyeliminowania wpisu działki nr 658 i ocena prawidłowości zmiany, w miejscu ujawnienia w ewidencji-właściciela działki.

W ocenie organu I instancji zaistniały podstawy do cofnięcia czynności materialno-technicznej w przedmiocie ujawnienia działki nr (...). Organ upatrywał ich w wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji z (...) lutego 2014 r., dla której sporządzono dokumentację dotyczącą utworzonej działki nr (...).

Decyzją z dnia (...) marca 2016 r., została bowiem uchylona decyzja Wójta Gminy (...) z (...) lutego 2014 r., zatwierdzająca granice nieruchomości opisane w protokole granicznym z (...) listopada 2013 r., sporządzonym na potrzeby prowadzonego postępowania rozgraniczeniowego. W pkt 4 decyzji Wójt umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie rozgraniczeniowe w części dotyczącej granicy między działkami nr (...), z uwagi na to, że działka (...) nie przylega bezpośrednio do działki (...), lecz do pasa gruntu oznaczonego w ewidencji gruntów i budynków jako dz. nr (...). Celem tego działania było doprowadzenie do usunięcia wpisu ujawnionego na podstawie wadliwej wydanej decyzji.

Tryb cofnięcia czynności materialno technicznej nie zyskał akceptacji organu odwoławczego, ani Sądu, poprzednio rozpoznającego sprawę.

Ocenę w tym przedmiocie, że nie ma podstawy prawnej do wyeliminowania istniejącego wpisu przez cofnięcie czynności materialno-technicznej, Sąd w niniejszym postępowaniu podziela. Usunięcie wpisów bez zachowania dopuszczalnej formy, narusza wprost obowiązujące przepisy prawa. Aktualizacja danych zawartych w ewidencji polega na wprowadzeniu nowych informacji, o ile wynikają z dokumentów źródłowych. Nie można też uznać za dopuszczalne, usunięcie danych ewidencyjnych znajdujących się w bazie, w trybie "prostowania błędnych wpisów" o ile nie mają charakteru oczywistych - w świetle złożonych dokumentów - pomyłek.

Słusznie organ wskazuje, że dokonanie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków poprzez cofnięcie jednej z dokonanych czynności materialno-technicznych, prowadziłoby do wskazania, komu przysługuje prawo własności co do spornego prawa do gruntu, co w stanie sprawy nie należy do organów prowadzących ewidencję.

Jeśli organ przyjął do zasobu dokumentację geodezyjną i na jej podstawie dokonał wpisów to nie może jej wycofać z tego powodu, że uznaje ją za nieprawidłową. Następcze wyeliminowanie istniejącego wpisu może nastąpić wyłącznie w przypadku utraty przydatności użytkowej tej dokumentacji, na podstawie art. 40 ust. 4 Pgik.

Działka nr (...) została ujawniona w ewidencji gruntów i budynków w wyniku postępowania rozgraniczeniowego, zakończonego decyzją z (...) lutego 2014 r. i zatwierdzającego jako prawnie obowiązujące granice opisane w protokole granicznym z dnia (...) listopada 2013 r. Decyzja ta z kolei została uchylona w całości, decyzją Wójta Gminy (...) z (...) marca 2016 r. W punkcie 4 umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe, gdyż działka nr (...) nie przylega do działki (...), co ujawniono w toku postępowania rozgraniczeniowego. Zaistniałe okoliczności związane z faktem uchylenia decyzji z (...) lutego 2014 r. prima facie mogłyby skutkować tym, że w ewidencji gruntów i budynków przywrócony zostałby stan sprzed decyzji Wójta Gminy (...) z dnia (...) lutego 2014 r. o zatwierdzeniu granic nieruchomości. Tak jednak nie jest. Wszystko zależy od treści decyzji eliminującej pierwotną decyzję. Ujawnienie działki nr (...) nastąpiło na podstawie prawnie obowiązującej decyzji. Ponownie wydana decyzja, nie rozstrzygała sprawy merytorycznie. W wyniku umorzenia postępowania, sprawę dotyczącą rozgraniczenia skierowano do Sądu powszechnego.

Podstawę rozgraniczenia nieruchomości stanowią przepisy ustawy Pgik a w szczególności unormowania zawarte w rozdziale 6 tej ustawy, które regulują kwestie dotyczące postępowania o rozgraniczenie nieruchomości. Zgodnie z art. 29 ustawy, celem rozgraniczenia nieruchomości jest ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów (ust. 1), rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami (ust. 2).

Z przytoczonych regulacji wynika zatem, że istota postępowania rozgraniczeniowego polega na ustaleniu i odzwierciedleniu na gruncie przebiegu granic między sąsiadującymi nieruchomościami, które wyznaczają przestrzenny zakres władztwa nad nieruchomością. Tym samym, przedmiotem tego postępowania jest ustalenie przebiegu granic pomiędzy graniczącymi ze sobą działkami stanowiącymi odrębny przedmiot własności. Rozgraniczenie prowadzone jest przez organy administracji publicznej, a rozstrzygnięcie sprawy - poza wyjątkiem, gdy zostaje zawarta ugoda graniczna - zapada w formie decyzji, którą zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta). Nie ulega wątpliwości, że w zakresie nieuregulowanym ustawą, przy jednoczesnym braku szczególnych regulacji dotyczących postępowania o rozgraniczenie, do postępowania tego znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Jakkolwiek decyzja rozgraniczeniowa kończy postępowanie przed prowadzącym je organem i w myśl art. 33 ust. 3 omawianej ustawy nie przysługuje od niej odwołanie do organu drugiej instancji, natomiast strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie przekazania sprawy sądowi, to jednak postępowanie rozgraniczeniowe mieści się w zakresie art. 1 ust. 1 k.p.a. Oznacza to, że w razie bezprzedmiotowości takiego postępowania organ winien je umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Postępowanie rozgraniczeniowe prowadzone w trybie administracyjnym może zakończyć się decyzją:

1) o umorzeniu postępowania (na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 31 ust. 4 p.g.k.) w sytuacji, gdy strony postępowania dojdą do porozumienia i zawrą przed geodetą ugodę, co do przebiegu granicy, która ma wówczas charakter ugody cywilnoprawnej i moc ugody sądowej;

2) o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron (art. 33 ust. 1). Strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, przekazania sprawy sądowi (art. 33 ust. 3);

3) o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 2), jeżeli nie dojdzie do zawarcia ugody co do przebiegu linii granicznych lub nie ma podstaw do wydania decyzji, której mowa w art. 33 ust. 1. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 34 ust. 1 p.g.k., upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta), który umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi.

W razie więc sporu pomiędzy stronami, wyrażającego się m.in. w nie zawarciu ugody i braku zgodnego oświadczenia w sprawie przebiegu linii granicznych, kiedy inne dowody nie zezwalają na jednoznaczne ich ustalenie, organ administracji publicznej uprawniony jest i zobowiązany do umorzenia prowadzonego postępowania. Nie leży bowiem w jego gestii, lecz kognicji sądu powszechnego, dokonywanie rozgraniczenia nieruchomości w sytuacjach, gdy strony nie zawarły ugody, ich twierdzenia co do przebiegu granicy są sprzeczne, a ich weryfikacja, pomimo prawidłowych czynności geodety, nie jest możliwa. W postępowaniu sądowym można posłużyć się także innymi dowodami, aniżeli zebrane w postępowaniu administracyjnym, przewidzianymi w Kodeksie postępowania cywilnego, np. zeznaniami świadków, opinią biegłego, przesłuchaniem stron (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 lutego 2002 r., sygn. akt IV CKN 796/00, Lex nr 337031). Sąd powszechny ma zatem więcej możliwości dowodowych w sprawach o rozgraniczenie w sytuacji sporu stron o przebieg granicy między nieruchomościami; może więc gruntownie skontrolować dotychczasowe czynności geodezyjne oraz poczynić nowe ustalenia zmierzające do ustalenia spornej granicy.

W dniu (...) lutego 2014 r. zatwierdzono zewnętrzne granice uwidocznione w protokole granicznym z dnia 18. 11. 2014 r. W chwili ujawnienia tych danych, w ewidencji nie było podstaw do ich kwestionowania. W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie ma wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z (...) lutego 2014 r. wskutek wznowienia postępowania. Wyeliminowanie z obrotu decyzji z (...) lutego 2014 r. nie wykreowało podstaw do dokonania aktualizacji. Rozstrzygnięcie to nie kwestionowało prawidłowości danych z dokumentów, stanowiących podstawę wpisu a ponadto dokumenty te ustalające istnienie działki (...) były też podstawą do prowadzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Decyzja po wznowieniu postępowania jako akt nie była też tego rodzaju dokumentem przyjętym do zasobu, w rozumieniu dokumentu o odmiennej treści. Tak jak Sąd wskazał, postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości zostało umorzone i sprawa trafiła do Sądu powszechnego, co nie uzasadnia kwestionowania załączonych dokumentów, gdyż będą one przedmiotem analizy Sądu powszechnego, który wyda orzeczenie rozwiązujące zaistniały spór i stanowiące podstawę do ewentualnej aktualizacji. Nie ma też podstaw do uznania, że decyzja o rozgraniczeniu z chwilą złożenia do organu żądania przekazania sprawy sądowi powszechnemu pozwala na aktualizację danych w ewidencji. Przekazanie sprawy nie rozstrzyga o danych, które ujawnia się w ewidencji.

Doprowadzenie do usunięcia wpisu stanowiłoby przedwczesne rozstrzygnięcie co do przebiegu granicy (stanu własności).

Aktualizacja danych zawartych w ewidencji polega na wprowadzeniu nowych informacji, o ile wynikają z dokumentów źródłowych. Może też polegać na usuwaniu (prostowaniu błędnych wpisów) znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, ale tylko takich które mają charakter oczywistych pomyłek. Do takich nie należą dokumenty geodezyjne nawet zakwestionowanie, ze wskazaniem na istniejące błędy merytoryczne. Te oceni już sąd powszechny. Kwestionowanie danych stanowiących podstawę wpisu nie posiada waloru źródła podlegającego ujawnieniu w ewidencji. Zmiany w przebiegu granic lub prawa własności nieruchomości wymagają przedstawienia dokumentacji sporządzonej w postępowaniu rozgraniczeniowym, podziałowym, scaleniowym lub w postępowaniu cywilnym prowadzonym przed sądem powszechnym.

W momencie wpisu, funkcjonowała w obrocie decyzja z (...) lutego 2014 r. Nie powstała natomiast po ujawnieniu wpisu, dokumentacja pozwalająca na wprowadzenie zmian.

Przyjęcie dokumentacji geodezyjno-kartograficznej do państwowego zasobu, nie zwalnia organów prowadzących ewidencję gruntów od oceny tej dokumentacji jako środka dowodowego - materiału źródłowego - mającego stanowić podstawy wprowadzenia zmiany. W szczególności organ prowadzący ewidencję obowiązany jest ocenić, czy przedłożony dokument geodezyjno-kartograficzny - przyjęty do zasobu - jest wystarczający jako podstawa do wprowadzenia zmian z uwagi na ich przedmiot. Wprowadzone do ewidencji dane z 2014 nie nasuwały wątpliwości. Obecnie też nie ma danych odmiennych, skutecznie podważających te, które stanowiły podstawę wpisu.

Wyeliminowanie z obrotu decyzji w późniejszym okresie nie uzasadnia automatycznego usuwania wpisów istniejących, o ile nie będą wydane nowe akty lub inne dokumenty pozwalające na aktualizację. Należy szczególnie podkreślić, że dane prawidłowo wprowadzone do ewidencji w 2014 r. spowodowały powstanie sporu o własność i przebieg granic nieruchomości, zatem usunięcie tych danych w ewidencji w sposób nieuprawniony usuwałoby istotę problemu - przyczynę sporu. Rozstrzygnąć ten spór może jednak wyłącznie Sąd powszechny. W rozpoznawanej sprawie nie ma takich danych czy takich aktów, które w sposób odmienny kazałyby ocenić figurujące w ewidencji wpisy a (...) do rozstrzygnięcia spór zawisł już przed właściwym Sądem.

Określone w art. 23 p.g.i.k. podmioty: sądy, notariusze i organy administracji publicznej przekazują właściwemu staroście (organowi prowadzącemu ewidencję) wskazane tam dokumenty urzędowe, w tym odpisy prawomocnych orzeczeń sądu w sprawach o własność nieruchomości lub ich części, o rozgraniczenie nieruchomości (ust. 1 pkt 1), ostatecznych decyzji administracyjnych, wraz z załącznikami oraz innymi dokumentami stanowiącymi integralną ich część, w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości (ust. 1 pkt 3 lit. f). W myśl art. 23 ust. 7 ustawy starosta, niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania dokumentów, o których mowa w ust. 1-3, (...), wpisuje dane z nich wynikające do ewidencji gruntów i budynków oraz do rejestru cen i wartości nieruchomości w zakresie wynikającym z tej ewidencji lub rejestru.

Istotą decyzji z dnia (...) lutego 2014 r. było wprowadzenie danych wynikających z opracowanych dokumentów geodezyjnych, których prawidłowości nie zakwestionowano.

Należy też wyraźnie zaznaczyć, że ewidencja gruntów ma charakter rejestrowy i wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji. Jeśli wpisy oparto na aktach prawnych innych organów, organ ewidencyjny nie może ich kwestionować. Nie może też dokonywać odmiennej oceny merytorycznej niż treść z nich wynikająca.

Uchylenie decyzji z 2014 r. nie spowodowało utraty przydatności użytkowej wydanych dokumentów stanowiących podstawy wpisu (wcześniejszy obrót prawny działkami, ujawnienie pasa gruntu "dz. 658", graniczącego z tymi działkami, spory o ochronę ich naruszonego stanu posiadania).

W konsekwencji, prawo do spornej części gruntu wywodzą różne osoby, tj. poprzedni właściciel zbytych działek nr (...) - J. K. S., właściciele działek nr (...) - małżonkowie P. i K. - którzy w tym zakresie wystąpili do sądu powszechnego o ochronę ich naruszonego stanu posiadania. Strony nie są zgodne, co do przebiegu granicy i prawa własności gruntu.

W razie sporu co do tego, czyją jest własnością dana nieruchomość, najpierw powinno dojść do rozstrzygnięcia takiego sporu w drodze odpowiedniego procesu cywilnego, a dopiero do ujawnienia w operacie ewidencyjnym zapadłego w takim procesie wyroku.

Obowiązujące przepisy, w tym art. 24 ust. 2b p.g.i.k. nie przewidują takiej formy aktualizacji informacji zawartych w ewidencji jak "cofnięcie czynności materialno-technicznej", bowiem wskazuje się wprost, że aktualizacja może nastąpić: w drodze czynności materialno-technicznej (pkt 1) lub w drodze decyzji administracyjnej, w przypadkach innych niż wymienione w pkt 1. Decyzja o aktualizacji danych nie może działać wstecz, gdyż nie wywołuje skutku ex tunc (wstecznego), lecz ex nunc.

Brak podstawy do wyeliminowania istniejącego już w ewidencji wpisu przez cofnięcie czynności materialno-technicznej spowodował przekierowanie sprawy na ocenę zaistniałego stanu faktycznego i prawnego przez pryzmat zbadania podstaw do aktualizacji danych. Istotą bowiem prowadzenia ewidencji jest dokonywanie aktualizacji danych.

W ewidencji obecnie figurują wpisy z 2002 i 2014 r.

Przepisy ustawy prawo geodezyjne i kartograficzne nie dają podstaw do kształtowania stosunków własnościowych i związanych z tymi stosunkami wzajemnych uprawnień i obowiązków (por. np. wyrok NSA z 16 kwietnia 1998 r. II SA/Kr 258/98, Lex nr 41288) czy też, ewidencja gruntów pełniąc funkcję informacyjno-techniczną nie może rozstrzygać sporów o prawo do gruntów, a przez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można udowadniać swoich praw właścicielskich (np. wyrok NSA z 20 sierpnia 1998 r. II SA 766/98, Lex nr 41298).

Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że nie kształtuje nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny nieruchomości wynikający z dokumentów.

Zgodnie z przepisem art. 24 ust. 2a ustawy, informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji:

1) z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z:

a) przepisów prawa,

b) dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4,

c) materiałów zasobu,

d) wykrycia błędnych informacji;

2) na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.

Aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje (ust. 2b):

1) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie:

a) przepisów prawa,

b) wpisów w księgach wieczystych,

c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu,

d) ostatecznych decyzji administracyjnych,

e) aktów notarialnych, ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych,

f) zgłoszeń budowy budynku, zawiadomień o zakończeniu budowy budynku oraz zgłoszeń rozbiórki budynku, o których mowa odpowiednio w art. 30, art. 54 oraz art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, oraz zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,

g) wpisów w innych rejestrach publicznych,

h) wniosku zainteresowanego podmiotu ewidencyjnego i wskazanej w tym wniosku dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, jeżeli wnioskowana zmiana obejmuje informacje gromadzone w ewidencji gruntów i budynków dotyczące nieruchomości znajdujących się w wyłącznym władaniu wnioskodawcy albo wnioskodawców;

2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach.

Odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2c).

Nadto należy zwrócić uwagę na przepis § 45 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym aktualizacja operatu ewidencyjnego następuje poprzez wprowadzanie udokumentowanych zmian do bazy danych ewidencyjnych w celu:

1) zastąpienia danych niezgodnych ze stanem faktycznym, stanem prawnym lub obowiązującymi standardami technicznymi odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym oraz obowiązującymi standardami technicznymi;

2) ujawnienia nowych danych ewidencyjnych;

3) wyeliminowania danych błędnych.

Przy aktualizacji operatu ewidencyjnego przepisy § 35 i § 36 stosuje się odpowiednio (ust. 2).

Przy sporządzaniu dokumentacji określającej przebieg granic działek ewidencyjnych na potrzeby aktualizacji operatu ewidencyjnego przepisy § 37-39 stosuje się odpowiednio (ust. 3).

Przebieg granic działek ewidencyjnych wykazuje się w ewidencji na podstawie dokumentacji geodezyjnej, przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, sporządzonej (§ 36 rozporządzenia):

1) w postępowaniu rozgraniczeniowym;

2) w celu podziału nieruchomości;

3) w postępowaniu scaleniowym i wymiany gruntów;

4) w postępowaniu dotyczącym scalenia i podziału nieruchomości;

5) na potrzeby postępowania sądowego lub administracyjnego, a następnie wykorzystanej do wydania prawomocnego orzeczenia sądowego lub ostatecznej decyzji administracyjnej;

6) przy zakładaniu, na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów, katastru nieruchomości i ewidencji gruntów i budynków;

7) przez Straż Graniczną, jeżeli dokumentacja ta określa przebieg granic państwa z dokładnością odpowiednią dla ewidencji;

8) w wyniku geodezyjnego pomiaru sytuacyjnego istniejących lub wznowionych znaków granicznych albo wyznaczonych punktów granicznych.

Jak wynika z wypisu z rejestru gruntów - działka nr (...) nie posiada przypisanej KW, nie została bowiem ujawniona w KW nr (...), urządzonej dla nieruchomości J. S., z której zostały odłączone działki będące przedmiotem zbycia, tj. dz. nr (...)

Organ podkreślił, że w związku z zaistniałą sytuacją istnieje spór, co do prawa własności powstałego pasa gruntu przylegającego do dz. nr (...) i organ nie ma kompetencji do jego rozwiązania. Spór ten władny jest rozstrzygnąć tylko sąd powszechny. Natomiast w związku z zakwestionowaniem podstaw do cofnięcia czynności materialno - technicznej dokonanego wpisu, zasadnie organ odwoławczy uchylił w tym zakresie rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Będąc jednak związany na podstawie art. 153 p.p.s.a. orzeczeniem Sądu wskazującym na konieczność oceny sprawy z punktu widzenia aktualizacji danych i wydania rozstrzygnięcia, doszło do zmodyfikowania wpisu w rubryce określającej właściciela przez zapis o ujawnieniu w ewidencji gruntów i budynków działki (...) położonej w obrębie L., Gmina (...), jako działki o nieustalonym prawie własności do nieruchomości.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarg.

Nie ma podstaw do twierdzenia, że zaskarżoną decyzją doszło do ujawnienia bez podstawy prawnej działki (...), gdyż działka ta figuruje w ewidencji od 2014 r.

Nie ma podstaw do uznania za zasadny zarzut naruszenia § 44 i następnych rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia (...) marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2016 r. poz. 1034, z późn. zm., przez ujawnienie w ewidencji działki (...).

Podstawą wpisu były okoliczności zaistniałe w 2014 a nie obecnie. Wpis miał charakter deklaratoryjny a ponadto, nie ma podstaw do twierdzenia, że dokument (...) stracił aktualność.

Nie doszło do naruszenia § 45 przez zastąpienie danych istniejących, danymi niezgodnymi ze stanem faktycznym i prawnym. Nie ma żadnych dokumentów potwierdzających prawo własności działki nr (...), natomiast organ ewidencyjny nie może prowadzić samodzielnych ustaleń w tym zakresie. W związku ze wskazaniem Sądu na konieczność oceny wpisów w ramach aktualizacji danych ustalono, że nie ma podstaw, by w stosunku do działki nr (...) figurował zapis wskazujący na konkretnego właściciela. Działka ta powinna być ujawniona bez rozstrzygnięcia o prawie własności. Nie istnieje żaden dokument potwierdzający komu przysługuje własność tej działki, w szczególności nie urządzono dla niej księgi wieczystej.

Organ nie orzekł ponownie o działki nr (...) ale wskazuje, że jest ona o nieustalonym prawie własności. Starosta ujawnił w ewidencji gruntów i budynków właściciela w drodze czynności materialno - technicznej bez zbadania czy istnieją podstawy do wpisu w świetle art. 20 ust. 2 pkt 1 i ust. 2b p.g.i.k. Jak wynika z wypisu z rejestru gruntów, działka nr (...) nie posiada przypisanej KW, nie została bowiem ujawniona w KW nr (...), urządzonej dla nieruchomości J. S., z której zostały odłączone działki będące przedmiotem zbycia, tj. dz. nr (...)

Decyzja Wójta z (...).02.2014 r. i sporządzony (...) określał podstawy wpisu do ewidencji i dane te ani nie utraciły przydatności użytkowej, ani nie zaistniały inne podstawy do ich eliminacji. Powstał spór co do przebiegu granicy między działką nr (...) oraz działką nr (...) wobec ustalenia pasa nieruchomości oznaczonego jako działka (...) Postępowanie administracyjne zakończyło się umorzeniem i skierowaniem sprawy na drogę postępowania cywilnego. Umorzenie nie rozstrzyga sprawy merytorycznie i nie pozwala na dokonanie zmian w ewidencji usuwających poprzedni wpis.

W tych okolicznościach, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.