Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2683512

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 14 maja 2019 r.
II SA/Bd 147/19
Prawomocny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych a decyzja o pozbawieniu uprawnień innych kategorii niż objęta środkiem karnym.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek (spr.).

Sędziowie WSA: Anna Klotz, Asesor Katarzyna Korycka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2019 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) listopada 2018 r. nr (...) w przedmiocie wydania prawa jazdy oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) listopada 2018 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia (...) stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 - dalej powoływanej jako "ustawa"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta G. z dnia (...) października 2018 r. w przedmiocie odmowy wydania K. B. prawa jazdy kat. C i CE.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu (...) sierpnia 2018 r. K. B. wystąpił do Urzędu M. w G. z wnioskiem o wydanie prawa jazdy kat. C i CE przekazanego po zatrzymaniu w dniu (...) maja 2018 r.

Decyzją z dnia (...) października 2018 r. nr (...) Prezydent G., działając na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy odmówił wydania K. B. prawa jazdy uprawniającego do kierowania pojazdami silnikowymi kat. C i C +E nr (...). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji, wskazał że wyrokiem z (...) lipca 2018 r., sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w G. orzekł wobec K. B. zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 2 lat, dla których prowadzenia wymagane jest posiadanie prawa jazdy kategorii AM, B, B1, BE.

Od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego złożył odwołanie, w którym zarzucił:

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji polegający na bezzasadnym przyjęciu, że stan prawny obowiązujący w dacie jej wydania oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uwzględnienie wniosku strony,

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 i w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez dowolne rozstrzygnięcie i nie uwzględnienie słusznego interesu strony,

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy poprzez: błędną wykładnię i przyjęcie, że dokument prawa jazdy obejmujący uprawnienia do kierowania pojazdami w kategorii C i C+E nie może zostać wydany osobie, w stosunku do której orzeczono prawomocnym wyrokiem zakaz kategorii B, a także poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten powinien mieć zastosowanie jedynie do osób ubiegających się o nowe uprawnienia.

Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Wskazaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowi art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy, który stanowi, że prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:

2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1, D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B,

3) B+E, C1+E, C+E, D1+E, lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B lub odpowiednio kat. C1, C, D1, D.

SKO podkreśliło, że w rozpoznawanej sprawie bezsporny i niekwestionowany przez stronę jest fakt, że w stosunku do skarżącego został orzeczony środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na okres 2 lat dla których wymagane jest posiadanie prawa jazdy kat. AM, B1,B i BE.

SKO dostrzegł, że kwestią sporną między stronami jest to, czy w sytuacji, gdy na mocy wyroku sądu został orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych tylko w zakresie kategorii B, a strona posiada jeszcze inne uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi, które nie zostały objęte zakazem, organ mógł odmówić wydania prawa jazdy w pełnym zakresie, pozbawiając tym samym skarżącego korzystania z posiadanych przez niego uprawnień. Przy tak określonym przedmiocie sporu organ odwoławczy wskazał na aktualną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, zgodnie z którą sankcja wynikająca z art. 12 ust. 1 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy wykracza poza treść orzeczonego w wyroku karnym środka karnego i nie pozostaje z nim w bezpośrednim związku. Dlatego też organ odwoławczy przyjął, że zastosowane w zaskarżonej decyzji regulacje prawne nie wkraczają w kognicję sądów powszechnych w zakresie orzekania środków karnych, a wydane rozstrzygnięcie dotyczy jedynie kwestii możliwości wydania prawa jazdy określonej kategorii.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy pełnomocnik skarżącego zaskarżając powyższą decyzję w całości podtrzymał zarzuty postawione w odwołaniu.

W oparciu o postawione zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podkreślił, że organy odwołując się do treści art. 12 ust. 2 oraz art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy dokonały nieprawidłowej wykładni, w sposób skutkujący rozszerzeniem obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów, który został orzeczony przez sąd powszechny. Interpretacja zaprezentowana przez organy administracyjne prowadzi do faktycznej niewykonalności wyroku sądu powszechnego i do istotnej - a zarazem niedopuszczalnej - modyfikacji przepisu art. 42 k.k. Pełnomocnik skarżącego w tym zakresie powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w orzeczeniu z 26 lutego 2014 r. w sprawie I KZP 29/13 oraz na uzasadnienie wyroku WSA w Poznaniu z 8 marca 2017 r. wydanego w sprawie II SA/Po 1034/16.

W dalszej części uzasadnienia skargi pełnomocnik skarżącego wyraził też pogląd, zgodnie z którym zakaz wyrażony w powołanych przez organy administracji przepisach niewątpliwie stanowi sankcję o charakterze represyjnym albowiem przede wszystkim zaostrza wymierzoną przez sąd karny reakcję karną. Taka wykładnia przepisów, w ocenie skarżącego, jest zaś nieuprawniona i błędna z punktu widzenia wykładni celowościowej. Prowadzi bowiem do pozbawienia możliwości legalnego uczestniczenia w ruchu na drogach publicznych oraz drogach w strefach zamieszkania tych osób jako kierujących pojazdami wszelkiego rodzaju (z wyjątkiem kat. T) w sytuacji, w której wobec tych osób orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów jedynie w określonej kategorii.

Przytaczając szeroko uzasadnienie ww. wyroku WSA w Poznaniu z 8 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił również uwagę na normy konstytucyjne zawarte w przepisach art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP i wskazał na zasadę zakazu ponownego karania za to samo zdarzenie (zasadę ne bis in idem). Ponadto powołał się na punkt widzenia "przeciętnego obywatela", który nie dostrzega różnicy pomiędzy orzeczonym przez sąd powszechny środkiem karnym, a odmową zwrotu bądź wydania dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami.

W skardze powołano także przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 ustaw - wskazując, że prawo jazdy jest dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania określonymi pojazdami. Odmowa jego wydania skarżącemu w sytuacji, gdy spełnia on przesłanki jego uzyskania, stanowi naruszenie jego prawa do udokumentowania w przypadku kontroli posiadania określonych, nabytych wcześniej praw. W tym zakresie pełnomocnik skarżącego podkreślił, że organ administracyjny nie sporządza prawa jazdy, lecz jedynie zamawia spersonalizowane prawa jazdy u podmiotu wybranego przez Ministra Infrastruktury i Rozwoju. Wydanie prawa jazdy nie jest decyzją, a jedynie w ocenie pełnomocnika skarżącego, czynnością administracyjno-techniczną. Wydanie dokumentu jest czynnością wtórną, gdyż najpierw musi być wydana decyzja o nadaniu uprawnień, a dopiero potem wydaje się osobie uprawnionej dokument stwierdzający uprawnienia objęte tą decyzją. W skardze podniesiono, ż skarżący nie utracił uprawnień do prowadzenia pojazdów w kategorii C i C+E.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga okazała się nieuzasadniona.

Podstawą prawną ww. decyzji są przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2017 r. poz. 978 z późn. zm., dalej zwanej "ustawą"), a w szczególności art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 i 3.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy, prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Z kolei, w myśl art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3, przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:

2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B oraz

3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.

Z treści przytoczonego wyżej przepisu wynika, że prawo jazdy nie może być zwrócone w zakresie prawa jazdy kategorii AM,C, C1, (art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2) oraz w zakresie kat. B1, BE, CE, C1E (art. 12 ust. 1 pkt w zw. z ust. 2 pkt 3) w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie ma więc cytowany powyżej art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy, albowiem skarżący domaga się "wydania" prawa jazdy kategorii C, C+E, a jak wynika z akt sprawy wobec niego wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z (...) lipca 2018 r. (sygn. akt (...)) orzeczony został środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii AM, B, B1, BE na okres 2 lat.

Wobec jednoznacznej treści przepisów, stwierdzić należy, iż z woli ustawodawcy okoliczność wyłączająca możliwość wydania prawa jazdy, określona w art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy, w zakresie kategorii prawa jazdy wynikająca z treści prawomocnego wyroku karnego, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, aniżeli objęte orzeczonym przez sąd zakazem. Brzmienie powyższych przepisów, w ocenie Sądu, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, użyte w nich sformułowania pozwalają na proste ich rozumienie - stąd wykładnia językowa jest wystarczająca dla odczytania zawartych w nich norm.

Można również posiłkować się wykładnią celowościową wskazanego przepisu. Uznać bowiem należy, że celem racjonalnego ustawodawcy było wyeliminowanie z ruchu drogowego kierowców, którzy stwarzają zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, zwłaszcza prowadząc pojazdy mechaniczne w stanie nietrzeźwości. Takim ewentualnym zachowaniom kierowcy w czasie trwania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych przeciwdziała ww. przepis, gdyż prawo administracyjne w tym zakresie działa także prewencyjne, eliminując ewentualne negatywne zachowania kierowców na drogach publicznych (vide: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. akt III SA/Po 120/16 - dostępny w bazie LEX nr 2110410). W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że ratio legis wprowadzenia przyjętych w omawianym przepisie rozwiązań prawnych było niedopuszczanie do ruchu drogowego osób, które w sposób znaczący zagroziły bezpieczeństwu w komunikacji. Nie sposób przyjąć, aby osoba skazana za prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości, mając orzeczony sądownie zakaz prowadzenia pojazdów kategorii B, mogła w okresie obowiązania zakazu wciąż korzystać z innych uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać (niekiedy wręcz większe) zagrożenie w ruchu przez prowadzenie innych pojazdów w stanie nietrzeźwości. Dlatego też nie tylko wykładnia językowa przepisu art. 12 ust. 2 ustawy, a więc wyraźne rozciągnięcie względem osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy skutków orzeczonego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych na inne kategorie niż objęte zakazem, ale także racje celowościowe omawianych rozwiązań legislacyjnych, wyrażające się w potrzebie zapewnienia bezpieczeństwa w komunikacji, nakazują przyjąć, że w przepisie art. 12 ust. 2 pkt 3 ustawy wyrażony został jednoznaczny nakaz niewydawania przez organ administracyjny osobom ubiegającym się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii C i C+E, prawa jazdy tej kategorii, w czasie trwania orzeczonego sądownie zakazu prowadzenia pojazdów kategorii B.

W ocenie Sądu, w świetle przywołanych okoliczności faktycznych oraz obowiązujących ram prawnych należy zauważyć, że odmowa organów administracji publicznej wydania prawa jazdy zgodnie z żądaniem skarżącego odpowiada prawu i tym samym nie zasługują na uwzględnienie sformułowane w tym zakresie zarzuty skargi. Podkreślić trzeba, iż samo zdarzenie prawne (fakt skazania skarżącego i orzeczenie wobec niego środka karnego) może wywoływać różne i niezależne od siebie skutki prawne na gruncie innej, niż prawo karne, gałęzi prawa. Takie stanowisko odpowiada jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni akceptuje (vide: m.in. wyroki: z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1860/17, z dnia 5 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 688/16, z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 226/16, z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 105/16, z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2715/16, z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 678/14, z dnia 18 grudnia 2015, sygn. akt I OSK 888/14 - dostępne na stronie http:// orzeczenia.nsa.gov.pl, baza CBOSA).

Konkludując, uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy też innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniają sąd administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego. Organy administracyjne prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy oraz dokonały jego oceny, czemu dały wyraz w uzasadnieniach swoich decyzji. Organy wskazały bowiem na jakich okolicznościach oparły swoje rozstrzygnięcia oraz jakie przepisy mają w sprawie zastosowanie i dlaczego. Przy czym na marginesie można zauważyć, że z punktu widzenia przedmiotu rozstrzygania przez organy administracyjne i normy prawnej mającej w sprawie zastosowanie obojętne są okoliczności związane z sytuacją zawodową, czy materialną skarżącego. Okoliczność niezbędności posiadania prawa jazdy do prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej nie ma (i nie mogła mieć) jakiegokolwiek znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu, nie doszło zatem do naruszenia powołanych w skardze przepisów art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 i art. 138 k.p.a. Organy nie naruszyły też przepisów prawa materialnego. Prawidłowo bowiem zastosowały przepisy art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Organy administracyjne są bowiem związane treścią przepisów prawa, a te mówią wprost, że prawa jazdy konkretnych kategorii, wymienionych w ustawie, nie można wydać lub zwrócić w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmujący uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B. Ustawodawca ustanowił przytoczone wyżej przepisy jako przepisy bezwzględnie obowiązujące nie pozostawiając tym samym organom administracyjnym możliwości działania w ramach tzw. uznania administracyjnego.

Odnosząc się zaś do zarzutów skargi to, zdaniem Sądu, obszerna argumentacja zaprezentowana dla ich poparcia w uzasadnieniu skargi nie zasługuje na aprobatę.

Skarżący dopatruje się naruszenia przepisów prawa materialnego w tym, że organy administracji państwowej bezpodstawnie wkroczyły w sferę zastrzeżoną wyłącznie do kompetencji sądów powszechnych poprzez "rozszerzenie" zakazu orzeczonego przez Sąd Rejonowy - naruszając tym samym normy konstytucyjne zawarte w art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 Konstytucji RP.

Stanowisko skarżącego nie jest trafne. Należy bowiem zauważyć, że przepisy kodeksu karnego (zastosowane przez Sąd Rejonowy) nie stanowiły podstawy orzekania przez organy administracji, a zaskarżona decyzja nie została podjęta w wykonaniu wyroku karnego z (...) lipca 2018 r. Trudno zatem przyjąć, że ustawowy zakaz z art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy (odnoszący się do kategorii prawa jazdy, co do którego nie orzekał sąd karny) w jakikolwiek sposób ingeruje w treść wyroku sądu powszechnego. Ponadto z decyzji wydanej na podstawie tego przepisu wynika jedynie odmowa wydania lub zwrotu zatrzymanego dokumentu prawa jazdy określonej kategorii.

Za taką interpretacją, jak i zastosowaniem w sprawie wymienionych przepisów, przemawia bowiem nie tylko rygoryzm przepisów i zasad ruchu drogowego, które służą zapewnieniu bezpieczeństwa wszystkim uczestnikom ruchu drogowego i ochronie w szczególności wartości nadrzędnych, takich jak życie i zdrowie ludzkie, ale również art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, dopuszczający ustanowienie w ustawie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw w sytuacji, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.

Sąd w tym miejscu chciałby też wyjaśnić, że znana jest mu treść, powołanego w uzasadnieniu skargi, wyroku WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2017 r. (sygn. II SA/Po 1034/16), gdzie postawiona została teza, iż regulacje zawarte w art. 12 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 ustawy, w zakresie w jakim uniemożliwiają zwrócenie kierującemu pojazdami prawa jazdy kategorii, których nie objął środek karny orzeczony wobec kierującego przez sąd powszechny naruszają art. 2, art. 10 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP. Zauważyć jednak należy, iż orzeczenie to miało charakter odosobniony, a przedstawione w nim rozważania prawne nie zostały zaaprobowane w późniejszym, jednolitym i utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, co uzasadniło odstąpienie od przedstawionej w nim linii orzeczniczej, celem zapewnienia realizacji fundamentalnej dla porządku prawnego zasady sprawiedliwości formalnej (proceduralnej), zgodnie z którą podobne przypadki traktować należy co do zasady podobnie.

Skarżący prezentując odmienną argumentację szeroko w odwołaniu, jak i uzasadnieniu skargi powoływał się również na stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z 26 lutego 2014 r. I ZP 29/13) oraz sądów administracyjnych (m.in. wyrok WSA w Olsztynie z 24 czerwca 2014 r. II SA/Ol 245/14, wyrok WSA w Bydgoszczy z 19 lutego 2014 r. II SA/Bd 1522/13, wyrok WSA w Gdańsku z 19 marca 2014 r. III SA/Gd 41/14). Poglądy reprezentowane w powołanych orzeczeniach nie mogą jednak znaleźć akceptacji albowiem wyrażone zostały w odmiennym stanie prawnym, na tle którego w orzecznictwie sądów administracyjnych dochodziło do rozbieżności w ocenie zakresu obowiązywania wprowadzonych do ustawy zakazów.

W aktualnym stanie prawnym ustawa o kierujących pojazdami rozróżnia osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy i nie posiadające uprawnień do kierowania pojazdami, od osób, które takie uprawnienia do kierowania pojazdami posiadają i które wnoszą jedynie o zwrot dokumentu prawa jazdy. Z mocy regulacji art. 12 ust. 2 ustawy (w jej obecnym brzmieniu) okoliczność wyłączającą możliwość wydania prawa jazdy, określona w pkt 2 art. 12 ust. 1, odnosi się także do innych kategorii uprawnień w zakresie prawa jazdy, niż objętych orzeczonym zakazem. Przed nowelizacją art. 12 ust. 2 ustawy (która wprowadzona została mocą art. 3 ustawy z 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami i weszła w życie w dniu 24 czerwca 2014 r.)., przepis ten stanowił tylko o osobach ubiegających się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii. Wówczas na tle takiego brzmienia przepisu sporna w orzecznictwie sądów administracyjnych stała się kwestia, czy art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy ma zastosowanie wyłącznie do tych osób, które po raz pierwszy ubiegają się o wydanie prawa jazdy, czy też należy go stosować również do osób posiadających uprawnienia do kierowania pojazdami, które nabyły jeszcze przed orzeczeniem sądu karnego, a które zostały następnie cofnięte czy zatrzymane. Dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych był w owym czasie pierwszy z wymienionych poglądów. W dniu 25 października 2014 r. nastąpiła jednak znacząca zmiana stanu prawnego w tym zakresie, gdyż ustawodawca wprost wskazał w art. 12 ust. 2 ustawy, że przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 ust. 1 stosuje się nie tylko do osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, lecz także do osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, jak też o przywrócenie uprawienia danej kategorii. Tym samym więc w znowelizowanym stanie prawnym, z wyraźnej woli ustawodawcy, skutki zdarzenia prawnego, jakim jest prawomocny wyrok zakazujący prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonej kategorii, zostały rozciągnięte na inne uprawnienia do prowadzania pojazdów, zarówno względem osób ubiegających się o prawo jazdy tej innej kategorii, jak i już dysponujących takim prawem jazdy.

Nie jest również usprawiedliwione twierdzenie skargi o naruszeniu zakazu kumulacji sankcji o charakterze represyjnym za ten sam czyn (zasad ne bis in idem).

Zasada ta nie jest wprost normowana w Konstytucji RP, jest jedynie pośrednio wywodzona z jej art. 2, ale akty prawa międzynarodowego - jak Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej zakazują ponownego sądzenia lub karania w szeroko rozumianych sprawach karnych dotyczących tego samego czynu zagrożonego karą lub inną sankcją represyjną. W najnowszym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się, że zasada ne bis in idem obejmuje przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego, jak i mocy innych przepisów prawa publicznego, w szczególności prawa administracyjnego - jednakże pod warunkiem, że przepisy te przewidują stosowanie środków o charakterze represyjnym i stanowią w swej istocie sankcję karną (takie stanowisko zaprezentowane zostało przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 11 października 2016 r. w sprawie K 24/16 - Dz. U. z 2016 r. poz. 2197).

Odnosząc powyższe uwagi do sankcji administracyjnej ustanowionej w art. 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy (w postaci decyzji o odmowie wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy w zakresie kategorii, co do której sąd karny nie orzekł zakazu prowadzenia pojazdów) to Sąd chciałby podkreślić, że sankcja ta nie jest sankcją równoważną sankcji karnej. W tym zakresie Sąd w pełni aprobuje stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 10 lipca 2018 r. w sprawie I OSK 1335/17 (dostępny w bazie CBOSA - na stronie jak wyżej). NSA w uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazał na: charakter regulacji ustawowej ustanawiającej powyższą sankcję (ustawa z zakresu prawa administracyjnego materialnego), rodzaj i charakter sankcji (odmowa wydania lub zwrotu dokumentu prawa jazdy potwierdzającego posiadanie uprawnienia kierowania pojazdami) oraz jej cele (wyłącznie prewencyjne, przy braku zasadniczego celu represyjnego) i jasno przyjął, iż omawianej sankcji "nie można przypisać cech sankcji karnej".

Przede wszystkim istotne znaczenie ma tu rola prewencyjna, jaką mają pełnić normy zawarte w art. 12 ust. 1 i 2 ustawy, a ta jest realizowana w ten sposób, że osoba, wobec której orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii nie może wykonywać uprawnień w zakresie prowadzenia pojazdów objętych wyższą kategorią, nawet pomimo to, iż uprawnienia te nie zostały w sensie materialnym cofnięte (odebrane). Taka konstrukcja ustawowej sankcji administracyjnej sprzężonej z sankcją karną, w ocenie Sądu, jest dopuszczalna w świetle wskazanych powyżej wzorców konstytucyjnych. Nie może zatem przynieść oczekiwanego efektu powoływanie się w skardze na "punkt widzenia przeciętnego obywatela", który "nie dostrzega różnicy pomiędzy orzeczonym przez sąd powszechny środkiem karnym, a odmową wydania lub zwrotu dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi".

Za niezasadne Sąd uznał również twierdzenia skargi, jakoby wykładnia art. 12 ust. 2 ustawy zaprezentowana przez organy administracyjne była błędna, gdyż przepis ten nie odnosi się do "czynności administracyjno - technicznej" wydania dokumentu prawa jazdy określonej kategorii. Takie stanowisko de facto zmierza do podważenia sensu i celu normy wynikającej z art. 12 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy i jego aprobata prowadziłaby do obejścia normy prawnej w drodze jej wykładni.

Przede wszystkim przepis stanowiący podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia w sposób jednoznaczny obejmuje zarówno sytuacje wydania po raz pierwszy w drodze decyzji administracyjnej prawa jazdy określonej kategorii, jak i sytuacje zwrotu prawa jazdy już posiadanego przez kierowcę i zatrzymanego jako dokument.

Należy też zauważyć, że w toku postępowania skarżący sprzecznie raz twierdzi, że wystąpił o fizyczny zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a raz że ubiega się o wydanie dokumentu potwierdzającego posiadane uprawnienia (nie objęte zakazem karnym) - a zatem "nowego" dokumentu. Nawet gdyby wystąpił on o wydanie nowego prawa jazdy kategorii C, C+E obowiązkiem organu byłaby odmowa jego wydania. Natomiast twierdzenie, że jest dopuszczalne "wydanie" nowego dokumentu prawa jazdy nie w drodze decyzji administracyjnej, lecz w drodze czynności faktycznej ("administracyjno-technicznej"), jest sprzeczne z treścią art. 10 ust. 1 i art. 12 ust. 2 ustawy. Skoro bowiem nie jest dopuszczalny zwrot zatrzymanego dokumentu prawa jazdy określonej kategorii, pomimo zachowania w sensie materialnoprawnym uprawnienia do kierowania pojazdami w ramach tej kategorii, to tym bardziej nie jest dopuszczalne faktyczne wydanie w istocie nowego dokumentu prawa jazdy tej kategorii w sytuacji, gdy zatrzymany dokument nie utracił ważności lub nie został wymieniony. Pogląd przeciwny prowadziłby ponadto do funkcjonowania w obrocie prawnym dwóch równorzędnych dokumentów prawa jazdy z tożsamą kategorią, co również nie jest dopuszczalne.

Z tych wszystkich względów, nie znajdując podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł - jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.