Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 752015

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 15 grudnia 2010 r.
II SA/Bd 1333/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska (spr.).

Sędziowie: NSA Wiesław Czerwiński, WSA Renata Owczarzak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia (...) października 2010 r. nr SKO-(...) w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. działając na podstawie upoważnienia udzielonego przez Wójta Gminy C., decyzją z dnia (...) na podstawie art. 3 ust. 4, art. 8, art. 39, art. 41, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 z późn. zm.), dalej zwanej ustawą o p.s., oraz art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku skarżącego S. K. z dnia 9 sierpnia 2010 r., 10 sierpnia 2010 r. i 30 sierpnia 2010 r., odmówił przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w wysokości 300 zł, zasiłku celowego na zakup węgla oraz zasiłku celowego na pokrycie innych wydatków przedstawionych we wniosku.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł oraz renta inwalidzka w wysokości 812,23 zł brutto po pomniejszeniu o podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o p. s., co daje dochód w kwocie 702,23 zł Świadczenie rentowe pomniejszone jest dodatkowo o potrącenia komornicze w związku z orzeczeniem Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 10 marca 2005 r. (sygn. Akt I C 737/03) i Sądu Rejonowego w Golubiu -Dobrzyniu z dnia 28 lutego 2008 r. (sygn. akt I C 53/07) oraz egzekucją z renty. Wyżej wymienione zajęcia komornicze nie mają jednak wpływu na wyliczenie dochodu, albowiem przepisy ustawy o pomocy społecznej nie przewidują nie wliczania do dochodu zajęć komorniczych z tytułu należności dotyczących kosztów procesu, klauzuli i opłaty egzekucyjnej. W związku z tym przyjęto, że dochód skarżącego wynosi 855,23 zł (netto) i przekracza kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej tj. kwotę 477,00 zł.

Wskazano ponadto na treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może zostać przyznana pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego. Wyjaśniono, że wsparcie to ma jednak charakter fakultatywny i uzależnione jest od tego, czy przypadek osoby lub rodziny spełnia kryterium szczególnie uzasadnionego oraz jakimi możliwościami finansowymi w tym zakresie dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Te szczególne przypadki muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. Stwierdzono, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż w przypadku skarżącego nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego. Natomiast fakt, że znaczną część zasobów finansowych skarżący przeznacza na prowadzenie korespondencji z urzędami nie jest szczególną okolicznością uzasadniającą przyznanie zasiłku. Sytuacja ta świadczy o marnotrawstwie własnych zasobów finansowych, rozumianym jako lekkomyślne, bezużyteczne, nieoszczędne szafowanie i gospodarowanie. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 1 marnotrawienie własnych zasobów finansowych może stanowić podstawę do odmowy udzielenia pomocy. Podkreślono, że pomoc w postaci zasiłku celowego ma charakter doraźny i jest udzielana na częściowe zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, gdyż pomoc społeczna nie przejmuje pełnego obowiązku utrzymania osób i rodzin, lecz jedynie stanowi wsparcie w przezwyciężaniu okresowo trudnej sytuacji życiowej.

Wskazano także, że na rok 2010 na zadania własne gminy zaplanowane zostały środki w wysokości 40.000 zł, co daje kwotę 333,33 zł miesięcznie na jedno sołectwo. W okresie od stycznia do dnia 8 września 2010 r. wydatkowano środki w wysokości 19.053 zł A zatem na dzień 8 września 2010 r. wykorzystano już 47,63% planowanych na rok 2010 środków. Podkreślono, że miesięczny limit na realizację zadań własnych wynosi 3.333,33 zł, przy czym uwzględnić należy wzmożenie wydatków w okresie jesienno-zimowym, spowodowane koniecznością zabezpieczenia potrzeb związanych z ogrzaniem mieszkań.

W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący podniósł, że nie jest w stanie zaspokoić swoich elementarnych potrzeb życiowych z renty, ponieważ popadł w długi, które musi spłacać. Pokreślił, że znajduje się w szczególnych okolicznościach życiowych ze względu na swój stan zdrowia - cierpi na schizofrenię i depresję oraz, że organ swą odmową naraża go na pogorszenie stanu zdrowia z powodu braku opału i pieniędzy na leki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w T., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z dnia (...) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie SKO wskazało, że organ I instancji, odmówił skarżącemu przyznania świadczenia na podstawie art. 39 ustawy o p.s. z powodu niespełnienia przez niego kryterium dochodowego, a także w oparciu o art. 41 tej ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi oraz zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zdaniem SKO organ I instancji rozpatrując sprawę dokonał prawidłowej oceny sytuacji materialnej skarżącego, oraz jego potrzeb i prawidłowo uzasadnił fakt odmowy przyznania żądanych świadczeń ze względu na niespełnienie przez skarżącego warunków z art. 41 ustawy o p.s. W ocenie SKO zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe bowiem organ I instancji w oparciu o prowadzone postępowanie i zgromadzony w jego toku materiał dowodowy w zakresie warunków życiowych skarżącego dokonał słusznej oceny istnienia przesłanek z powołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów ustawy o p.s. Mając na uwadze sytuację skarżącego SKO stwierdziło, że jednorazowa odmowa udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego nie oznacza pozbawienia pomocy w ogóle. Nie pozbawia ona również możliwości ponownego ubiegania się o pomoc zarówno w formie pieniężnej jak i niepieniężnej w przypadku pogorszenia się sytuacji życiowej skarżącego. Organ zaznaczył ponadto, że z akt sprawy wynika, iż skarżący rezygnuje stale z odbioru żywności w ramach programu PEAD, doprowadzając w ten sposób do pogorszenia swej sytuacji bytowej. W zamian za oferowane jemu artykuły żywnościowe musi bowiem kupować sobie żywność, co powoduje zwiększenie kosztów utrzymania, czego mógłby uniknąć w przypadku skorzystania z proponowanej w tym zakresie pomocy.

W skardze od powyższego rozstrzygnięcia skarżący przedstawił swoją sytuację materialną i bytową. Podkreślił, że jest chory na schizofrenię, depresję i łojotokowe zapalenie skóry i wywiódł, że spełnia warunki od których zależy przyznanie prawa do świadczeń z pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpatrując skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego, nie wkraczając przy tym w uprawnienia organów administracji do orzekania bezpośrednio o prawach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego. Sąd nie może także oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję w zakresie, w jakim Sąd władny jest to uczynić, a więc z punktu widzenia jej legalności, stwierdzić należy, że nie uchybia ona prawu.

Podstawą materialno - prawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji jest ustawa o p.s. (cyt. na wstępie). Zgodnie z art. 8 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 to jest: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego itp.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego u skarżącego w dniu 7 września 2010 r. wynika, że zajmuje on mieszkanie składające się z jednego pokoju, kuchni, łazienki i w-c i że jest osobą samotnie gospodarującą, której dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o p.s. wynosi łącznie 855,23 zł, na co składa się zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł oraz renta w wysokości 702,23 zł z tym, że ze świadczenia rentowego dokonywane są potrącenia komornicze w wysokości 203,06 zł miesięcznie.

Kwota dochodu uzyskiwanego przez skarżącego przekracza więc kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej, zgodnie z przepisem art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o p.s. wynosi 477 zł. Jak słusznie wskazały organy obu instancji, fakt dokonywania potrąceń z reny skarżącego, w celu ściągnięcia zasądzonych od skarżącego kosztów procesu, nie wpływa na sposób obliczania dochodu skarżącego dla celów związanych z udzieleniem świadczeń z pomocy społecznej. Wynika to z treści art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o p.s., zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach z opieki zdrowotnej... (Dz. U. Nr 210, poz. 2135), oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się jednorazowego świadczenia pieniężnego socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej. Ustawa o p.s. nie przewiduje możliwości uwzględnienia innych potrąceń dokonywanych z przychodów, które wpływałby na wysokość dochodu, od którego zależy przyznanie prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Prawidłowo zatem organy obu instancji uznały, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o p.s., co uniemożliwia przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 2 ustawy o p.s.

W tej sytuacji organy administracji prawidłowo także, z urzędu rozważyły możliwość przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Stosownie do treści art. 41 pkt 1 ustawy o p.s. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczalnej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi, może być przyznany osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Rolą organów administracji było więc rozważenie czy skarżący znalazł się w szczególnej sytuacji życiowej. Zarówno organ I, jak i II instancji uznały, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący, którą to szczegółowo rozpoznano przeprowadzając z nim wywiad środowiskowy w dniu 7 września 2010 r., nie uzasadnia przyznania tego specjalnego świadczenia. Organ I instancji podkreślił zwłaszcza, że skarżący nie ponosi wysokich kosztów leczenia, ani opłat za energię elektryczną, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową. Natomiast znaczną część swoich zasobów finansowych przeznacza na prowadzenie korespondencji z urzędami, co uznano za marnotrawienie posiadanych środków finansowych w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o p.s., mogące nawet stanowić podstawę do odmowy udzielenia pomocy. Organ I instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia przedstawił także jakimi środkami finansowymi dysponuje w 2010 r. na zadania własne wśród, których są świadczenia z pomocy społecznej, podkreślając konieczność ponoszenia wzmożonych wydatków na opał w okresie jesienno-zimowym.

Wobec powyższych niespornych ustaleń faktycznych organu dotyczących zarówno sytuacji skarżącego, jak i niewielkich możliwości finansowych organu, mając na uwadze zarówno treść przepisu art. 39, jak i przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o p.s., a zwłaszcza to, że przewidywany tym przepisem specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, które może, ale nie musi być przyznane, stwierdzić należy, że zaskarżonemu rozstrzygnięciu organu administracji nie można skutecznie zarzucić naruszenia przepisów prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Brak jest więc podstaw do jego uchylenia zgodnie z oczekiwaniami skarżącego. Warto natomiast w tym miejscu podkreślić, że organ I instancji, w związku z sytuacją skarżącego oferuje jemu stałą pomoc rzeczową w postaci żywności - w ramach programu PEAD oraz bezpłatnego dowozu samochodem do lekarza specjalisty, której to pomocy skarżący do tej pory odmawia przejęcia, pomimo że pomoc ta wpłynęłaby na poprawę jego sytuacji bytowej.

Mając powyższe na uwadze, uznając że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza obowiązujących przepisów prawa, orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; ze zm.) jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.