Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2008046

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy
z dnia 15 grudnia 2015 r.
II SA/Bd 1109/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak.

Sędziowie WSA: Joanna Brzezińska, Grzegorz Saniewski (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia (...) lipca 2015 r., nr (...) w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) Prezydent Miasta (...), działając na podstawie art. 2 pkt 3, 9 art. 5 ust. 3,3a, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm., zwanej w skrócie "p.o.u.a") uznał skarżącego R. W. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Organ wskazał, że dnia (...) wydał decyzję w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego. Wskutek odwołania decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w (...) i przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia (decyzja z dnia (...)).

Ponownie rozpatrując sprawę organ decyzją z dnia (...) uznał skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wskutek rozpatrzenia złożonego przez skarżącego odwołania decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) z dnia (...).

Wskutek skargi R. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 17 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 1312/14 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta (...) z dnia (...) r.

Ponownie rozpatrując sprawę organ wskazał na postępowanie dowodowe, w trakcie skarżący w wywiadzie alimentacyjnym (z dnia (...) r.) wskazał, że pracował ostatnio ok. 10 lat temu przez okres ok. 5 - 9 miesięcy. Z danych Powiatowego Urzędu Pracy w T. wynika, że był zarejestrowany w PUP do dnia 25 czerwca 2008 r., został wyrejestrowany z powodu zgłoszenia wyjazdu za granicę trwającego ponad 30 dni. Skarżący był rejestrowany w PUP z przerwami od 1994 r. Z uwag pracowników PUP zamieszczonych w raporcie z Elektronicznego Systemu Ewidencji PUP wynika, że skarżący poszukiwał pracy fizycznej, nie posiada żadnych uprawnień zawodowych oraz stwierdzał, że "nie będzie pracował za najniższą krajową, woli pracować na czarno".

Organ na podstawie wywiadu alimentacyjnego z dnia (...) r. ustalił, że skarżący ma wykształcenie średnie oraz dodatkowe kwalifikacje jako murarz - tynkarz.

Opierając się na aktualnym wywiadzie środowiskowym (z dnia 30 kwietnia 2015 r.) organ ustalił, że skarżący mieszka w (...), w mieszkaniu będącym własnością rodziców. Skarżący mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z konkubiną i synem S. W. W lokalu tym zamieszkują także rodzice skarżącego, prowadzący oddzielne gospodarstwo domowe. Rodzina skarżącego zajmuje jeden pokój, nie ponosząc opłat związanych z utrzymaniem mieszkania. Na koszty związane z utrzymaniem rodziny skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych związanych z wykonywaniem remontów oraz zasiłku rodzinnego na S. W. Prace dorywcze wykonywane są w godzinach popołudniowych. Dochód z ostatniej wykonywanej pracy polegającej na remoncie altany ogrodowej, wyniósł ok. 400 zł. Skarżący nie jest aktualnie zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. Skarżący nie zgłosił żadnych problemów zdrowotnych.

Matka skarżącego posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zaliczające ją okresowo, do dnia 30 września 2016 r., do znacznego stopnia niepełnosprawności. Ojciec skarżącego posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zaliczające go na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Organ podniósł, że według oświadczenia skarżącego w godzinach przedpołudniowych opiekuje się niepełnosprawnym rodzicami: zawozi matkę na zabiegi rehabilitacyjne, na które zabiera również ojca, ponieważ choroba nie pozwala mu na samodzielne pozostanie w domu. Organ podkreślił, że skarżący nie wskazał ani jak często jego matka korzysta z zabiegów rehabilitacyjnych, jakiego rodzaju są to zabiegi, ani nie przedstawił żadnego dokumentu potwierdzającego fakt korzystania z rehabilitacji przez matkę. Skarżący oświadczył, że podczas gdy wykonuje prace dorywcze, jego niepełnosprawnymi rodzicami opiekuje się konkubina.

Organ ustalił, że skarżący nie sprawuje cały czas opieki nad rodzicami. Z dokumentów wynika bowiem że skarżący przekazywał należne alimenty na konto komornika za pośrednictwem poczty z miejscowości np. Wejherowo, Wierszów, Boguchwała. Organ wskazał ponadto, że siostra skarżącego mieszka za granicą, we Francji i czasami zabiera rodziców do siebie.

Organ wskazał, że skarżący nie ubiegał się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami.

Matka skarżącego w dniu 30 kwietnia 2015 r. oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z mężem, a oddzielne ze skarżącym i jego rodziną. Poinformowała także, że nie zamierza ubiegać się o opiekę osoby obcej, gdyż skarżący zapewnia rodzicom bardzo dobrą opiekę. Nie wyraziła zgody na podanie wysokości dochodu jej i jej męża.

Organ podniósł, że skarżący wyrokiem Sądu Okręgowego w (...) z dnia 5 grudnia 2008 r. sygn. akt (...) został zobowiązany do płacenia renty alimentacyjnej w łącznej kwocie 900 zł miesięcznie na dzieci N. i M. W. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz ww. osób uprawnionych są wypłacane od dnia 1 marca 2009 r. w związku z bezskutecznością egzekucji. Jak wynika z informacji komornika w okresie 6 miesięcy poprzedzających wszczęcie postępowania skarżący dokonał wpłat, jednakże w żadnym z tych miesięcy nie stanowiły one co najmniej 50% kwoty bieżąco ustalanych alimentów.

Zdaniem organu w tej sytuacji, w świetle przepisów ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów, należało uznać skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Organ przyznał, że skarżący poczuwa się do opieki nad niepełnosprawnym rodzicami, jednakże opieka ta polega jedynie na przewożeniu rodziców na zabiegi rehabilitacyjne. Organ stwierdził, że jeżeli opieka skarżącego polega głównie (jeżeli nie jedynie) na przewożeniu rodziców, to mogliby oni dojeżdżać na zabiegi korzystając ze specjalistycznego transportu medycznego.

Matka skarżącego odmówiła podania wysokości dochodu jej i jej męża, zatem należy przypuszczać, że dochód ten jest wysoki i opłacenie transportu nie wpłynęłoby negatywnie na pogorszenie sytuacji dochodowej rodziców.

Oświadczenie matki skarżącego, że wraz z ojcem skarżącego prowadzą odrębne gospodarstwo domowe świadczy zdaniem organu o tym, że samodzielnie wykonuje prac domowe polegające na utrzymaniu w czystości, przygotowaniu posiłków itp.

Organ zwrócił uwagę, że odnośnie pobytów rodziców u siostry skarżącego skarżący nie udzielił informacji jak częste i długie są to pobyty oraz czy siostra udziela rodzicom pomocy finansowej.

W tej sytuacji organ uznał, że skarżący nie wywiązuje się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalanych alimentów. Nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy. Skarżący nie udowodnił, że sprawuje faktyczną opiekę nad rodzicami. Wobec tego organ uznał, że skarżący celowo uchyla się od spłaty powstałego zadłużenia.

Odwołując się skarżący podniósł, że jego opieka nad rodzicami polega na tym, że zawozi swoją matkę na zabiegi rehabilitacyjne, na które zabiera także ojca. Często wozi matkę do Centrum Onkologii w (...) na badania i zabiegi. Do odwołania dołączył zaświadczenie o wykonaniu zabiegów fizjoterapeutycznych w dniach 17 lutego - 30 kwietnia 2015 r. z kontynuacją rehabilitacji. Odwołujący stwierdził ponadto, że opieka polega także na przygotowywaniu posiłków rodzicom, robieniu zakupów, wychodzeniu na spacery, sprzątaniu mieszkania. Odwołujący stwierdził, że jest jedynym opiekunem, gdyż jego siostra od 12 lat mieszka we Francji, a jego konkubina musi poświęcić czas synowi Sz.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia (...) utrzymało w mocy decyzji organu I instancji.

Kolegium uznało, że w sprawie zachodzi przesłanka wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego wskazana w art. 5 ust. 3 pkt 2 p.o.u.a.

W sprawie ustalono bowiem, że skarżący złożył oświadczenie majątkowe, z którego wynika brak źródeł dochodu i jakiegokolwiek majątku oraz że przedłożył decyzję Prezydenta Miasta (...) z dnia (...) r. o odmowie uznania za osobę bezrobotną. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że w dniu rejestracji skarżący oświadczył, że jest niezdolny i gotowy do podjęcia pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami.

W ocenie organu odwoławczego złożenie przez skarżącego oświadczenia o braku gotowości do podjęcia pracy, czego skutkiem jest ww. decyzja, jest w istocie odmową zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, a tym samym jest spełniona przesłanka określona w art. 5 ust. 3 pkt 2 p.o.u.a.

Kolegium podzieliło też stanowisko organu I instancji, że skarżący poczuwa się do opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami, opieka ta jednak polega głownie na przewożeniu ich na zabiegi rehabilitacyjne. Dowożenie mogłoby się odbywać przy pomocy transportu medycznego. Skarżący nie udowodnił sprawowania faktycznej opieki nad rodzicami, poza faktem dowożenia ich na zabiegi rehabilitacyjne.

Jednocześnie przez okres 6 miesięcy skarżący nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalanych alimentów.

W skardze do sądu administracyjnego R. W., podtrzymując swoje stanowisko zarzucił, że organ nienależycie ustalił stan faktyczny w sprawie, pomijając okoliczności świadczące o sprawowaniu przez niego faktycznej opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami. Organ zwrócił uwagę przede wszystkim uwagę na dochody rodziców i kwestię ewentualnego pobierania zasiłku pielęgnacyjnego. Nie zwrócił uwagi na stan zdrowia ojca, który stracił pamięć i ma orzeczoną stałą grupę inwalidzką, a jego choroba nie pozwala na samodzielne pozostawanie w domu i samodzielną egzystencję; nie zwrócono też uwagi na decyzję MOPR w (...) z dnia (...) r. o umieszczeniu ojca skarżącego poza kolejnością w Domu Pomocy Społecznej w (...).

Skarżący podniósł, że jego obecna sytuacja nie pozwala mu na podjęcie pracy, gdyż żaden pracodawca nie zatrudni go na dwie, trzy godziny popołudniami, poza którymi resztę czasu poświęca opiece nad rodzicami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowił art. 5 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (p.o.u.a.). Zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 p.o.u.a., w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 2 p.o.u.a. w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (art. 5 ust. 3 p.o.u.a.).

Uznanie dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może nastąpić po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 p.o.u.a.

Jak wynika z cytowanym przepisów, właściwy organ może zobligować dłużnika alimentacyjnego, czyli osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 3 p.u.a.), do podjęcia działań w celu stworzenia możliwości wywiązania się ze swoich zobowiązań alimentacyjnych. Jednym z takich działań może być zobowiązanie dłużnika do zarejestrowania się jako bezrobotny lub poszukujący pracy (art. 5 ust. 2 pkt 1 p.o.u.a.). W przypadku kiedy dłużnik odmówił zarejestrowania się w urzędzie pracy, zachodzi podstawa do wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (art. 5 ust. 3 pkt 2 p.o.u.a.).

Przeszkodą do uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a p.o.u.a. - decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżący jest zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz dwoje dzieci w łącznej kwocie 900 zł miesięcznie. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, iż skarżący nie wywiązuje się z tego obowiązku, a egzekucja komornicza świadczeń alimentacyjnych jest bezskuteczna. Potwierdza to zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych wystawione przez właściwego komornika sądowego. Okoliczności te nie są kwestionowane w sprawie.

Bezsporne jest też, że w piśmie z dnia (...) r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w (...) zobowiązał skarżącego do złożenia wniosku o rejestrację w PUP celem uzyskania statusu osoby bezrobotnej albo poszukującej pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny.

Skarżący w dniu 29 kwietnia 2013 r. zgłosił się w PUP celem dokonania rejestracji i oświadczył, że nie jest zdolny i gotowy do podjęcia pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami. Prezydent Miasta (...) decyzją z dnia (...) r. odmówił uznania skarżącego za osobę bezrobotną.

Jak wynika z art. 5 ust. 3 pkt 2 p.o.u.a. odmowa zarejestrowania się przez dłużnika alimentacyjnego jako bezrobotny albo poszukujący pracy skutkuje uznaniem za dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na treść ww. wyroku tutejszego Sądu z dnia 17 grudnia 2014 r. (sygn. akt II SA/Bd 1312/14). Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; z późn. zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

We wskazanym wyroku z dnia 17 grudnia 2014 r. Sąd uznał, że odmowa rejestracji w urzędzie pracy musi być rozpatrywana w kategoriach uzasadnionej odmowy. Organy nie oceniły, czy skarżący w sposób uzasadniony odmówił zarejestrowania się jako osoba bezrobotna i poszukująca pracy, jako że materiał dowodowy w zakresie wywiadu środowiskowego był niezupełny. Sąd zwrócił uwagę, że konieczne jest ustalenie, czy skarżący faktycznie jest jedyną osobą opiekującą się rodzicami, jaki jest stan zdrowia rodziców, ustalenie dochodów rodziców i ocena, czy rzeczywiście sytuacja życiowa skarżącego stanowi przeszkodę w ubieganiu się o świadczenia rodzinne z tytułu niepełnosprawności rodziców.

Należy przy tym zauważyć, że jak wynika z wyroku z dnia 17 grudnia 2014 r. Sąd uznał, iż sytuacja kiedy organ odmawia zarejestrowania jako osoby bezrobotnej dłużnika alimentacyjnego oświadczającego we wniosku o rejestrację, że nie jest zdolny i gotowy do podjęcia pracy - jest równoznaczna z odmową przez dłużnika alimentacyjnego rejestracji jako bezrobotny albo poszukujący pracy. To stanowisko jest także wiążące dla organu oraz dla Sądu obecnie badającego sprawę.

Należy stwierdzić, że organ zastosował się do powyższych zaleceń zawartych w wyroku z dnia 17 grudnia 2014 r. W sprawie przeprowadzono ponowy wywiad środowiskowy, w którym wskazano na stan zdrowia rodziców skarżącego (chorobę matki skarżącego - SM i nowotwór skóry, chorobę ojca skarżącego - zaburzenia pamięci). Organ nie miał możliwości ustalenia dochodów rodziców wobec odmowy oświadczenia w tym zakresie przez matkę skarżącego. W wywiadzie też skarżący oświadczył, że w czasie kiedy wykonuje prace dorywcze, opiekę nad rodzicami zapewnia jego konkubina (jak odnotowano w wywiadzie środowiskowym - bezrobotna).

Zdaniem Sądu w niniejszym składzie przy ocenie, czy skarżący w sposób uzasadniony odmówił zarejestrowania się jako bezrobotny albo poszukujący pracy zasadnie organ I instancji zwrócił uwagę na treść art. 124 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stanowiącego, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo - co oznacza, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny zarówno wobec rodziców jak też wobec własnych dzieci. Organ wywiódł z tego, że skarżący nie może przedkładać opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami nad dobro i potrzeby małoletnich dzieci.

Co do zasady należy zgodzić się, że sama konieczność opieki nad rodzicami nie znosi obowiązku alimentacyjnego względem dzieci, w tym obowiązku czynienia starań, aby uzyskiwać dochody umożliwiające łożenie na dzieci. W tym kontekście odmowę zarejestrowania się jako bezrobotny lub poszukujący pracy można by uznać za uzasadnioną wówczas, kiedy dłużnik alimentacyjny nie miałby innego sposobu wypełnienia obowiązku alimentacyjnego względem rodziców jak osobista opieka nad nimi.

Jak wynika z akt sprawy - i na co zwraca uwagę organ, skarżący nie jest jedyną osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym wobec rodziców. Ten obowiązek alimentacyjny ciąży także na jego siostrze. Wypełnianie obowiązku alimentacyjnego nie musi przy tym polegać wyłącznie na osobistych świadczeniach, obowiązek ten może być także wypełniany poprzez świadczenia finansowe np. poprzez opłacanie osoby, która będzie opiekować się rodzicem w przypadku niemożności osobistej opieki przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Co więcej zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Jeżeli zatem rodzice dysponują wystarczającymi zasobami pieniężnymi, aby opłacić osobę, która będzie sprawować nad nimi opiekę, nie można uznać, że skarżący znajduje się w ww. sytuacji, tzn. że ciąży na nim w ramach wypełniania obowiązku alimentacyjnego, obowiązek osobistej opieki nad rodzicami. Podobnie będzie, kiedy takimi środkami finansowymi dysponuje inna osoba zobowiązana do alimentacji (siostra skarżącego). Organ jest zobowiązany wyjaśnić sytuację w powyższym zakresie - co starał się uczynić w niniejszej sprawie. Jednakże w przypadku kiedy organ spotyka się z odmową ujawnienia sytuacji dochodowej rodziców, co uniemożliwia ocenę faktycznego zakresu ciążącego na skarżącym obowiązku alimentacyjnego, nie może przyjmować, że rzeczywiście obowiązek ten sprowadza się do konieczności całodobowej, osobistej opieki nad rodzicami.

W konsekwencji należy uznać za zgodną z prawem ocenę organu, że stwierdzony w sprawie stan faktyczny nie daje podstaw do stwierdzenia, iż skarżący w sposób usprawiedliwiony odmówił zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy. Tym samym prawidłowo organ ocenił, że wystąpiła w sprawie przesłanka określona w art. 5 ust. 3 pkt 2 p.o.u.a., warunkująca wydanie zaskarżonej decyzji.

Ze względu na powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.