II SA/Bd 1102/18 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3058160

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 sierpnia 2020 r. II SA/Bd 1102/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak.

Sędziowie WSA: Renata Owczarzak, Asesor Katarzyna Korycka (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję (...) Inspektora Nadzoru Budowlanego (...) z dnia (...) lipca 2018 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) maja 2018 r., nr (...), Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w T. (PINB) umorzył w całości postępowanie administracyjne w sprawie odcinka linii napowietrznej niskiego napięcia, zlokalizowanego na działce o numerach geod. (...) w m. C., gm. Z.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że pismem z dnia (...) października 2017 r. M. T. (skarżący) zwrócił się do PINB o wszczęcie postępowania m.in. w celu "doprowadzenia do usunięcia/demontażu linii energetycznej niskiego napięcia NN przebiegającej przez działkę nr (...) położonej w C. na długości 100 m, w odległości kilkunastu metrów równolegle od drogi gminnej/publicznej nr (...) i wybudowanie nowej linii i usytuowanie/umieszczenie jej wyłącznie w gruncie/w ziemi, wyłącznie wzdłuż ww. dróg/ulic i zaprojektowanych dojazdów/ulic - uwzględniając wniosek strony z 2008 r. o zaprojektowanie i wybudowanie nowej linii niskiego napięcia o mocy min. 10kW, a najlepiej 20kW, wraz z tzw. przyłączami pod ww. potrzeby budowlane na terenie tej działki, co jest zgodne z Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego tej działki". Organ wskazał, że oględziny na działce nr (...) potwierdziły istnienie na tej działce odcinka linii NN (jak i linii SN) o długości ok. 97m, w skład którego wchodzą dwa słupy żelbetowe. Przywołał wyjaśnienia aktualnego właściciela ww. linii - E.-O. S.A. Oddział w T. - zgodnie z którymi przedmiotowa linia powstała w 1963 r., nie zachowała się decyzja o pozwoleniu na budowę, projekt budowlany ani dokument weryfikujący przebieg całej linii w stosunku do projektu budowlanego; dodatkowo E.-O. S.A. wyjaśniła, że była przeprowadzana modernizacja tej linii w 1993 r. Okoliczność niezachowania się wskazanych dokumentów potwierdził też Starosta T. i Wójt (...) W. oraz przeprowadzone przez pracownika organu poszukiwania w Archiwum Państwowym w T., którego zasoby potwierdziły jednak prowadzenie w latach 60-tych programu elektryfikacji wsi na terenie powiatu (...). Wskazał, że dla działki nr (...) obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony uchwałą nr (...) Rady Gminy Z. W. z dnia (...) czerwca 2013 r. Organ podniósł, że w sprawie został także przesłuchany skarżący na okoliczność daty powstania ww. linii i jej legalności, który wskazał - bazując na wiedzy poprzednika prawnego działki - że przedmiotowa linia została wybudowana w latach sześćdziesiątych.

Podkreślając, że w sprawie kluczowe znaczenie ma rok budowy przedmiotowej linii napowietrznej, organ stwierdził, że przedmiotowa linia, jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń, powstała w 1963. Wskazuje na to oświadczenie aktualnego właściciela linii E.-O. S.A. oraz przedstawiony do akt dokument - rysunek uzgodnieniowy linii 15kV odgałęzienia C. 1 i C. 2 z 1963 r. wraz z widocznym fragmentem projektowanej linii NN ze stacji C. 2 krzyżującym się z linią 15kV na działce nr (...). Na ww. rysunku widnieje wzmianka o dokonaniu w 1962 r. uzgodnienia z Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydz. Architektury w T. Również skarżący - aktualny właściciel działki nr (...) wskazał, że linia powstała w latach sześćdziesiątych. Oznacza to, jak stwierdził organ, że przedmiotowa linia powstała w okresie, kiedy prowadzono w Polsce powszechną elektryfikację wsi i osiedli na podstawie przepisów ustawy z dnia (...) czerwca 1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli (Dz. U. z 1954 r. Nr 32, poz. 135 - dalej "ustawa o elektryfikacji"), derogującej na zasadzie lex specialis przepisy obowiązującego wówczas prawa budowlanego. Przytoczywszy art. 1, art. 3, art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1 ww. ustawy oraz stwierdzając niemożność odnalezienia decyzji o pozwoleniu na budowę ww. linii organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie można mówić o zaistnieniu samowoli budowlanej, nie można jej też domniemywać. Linia napowietrzna NN powstała w 1963 r. podczas dokonywania w Polsce elektryfikacji wsi i osiedli w oparci o przepisy szczególnej ustawy o elektryfikacji, a zatem odcinek tej linii na działce skarżącego nie stanowi samowoli budowlanej, nie był on też rozbudowywany na tej działce lecz modernizowany. Organ uznał więc, że dalsze prowadzenie postępowania w zakresie badania legalności odcinka linii na działce nr (...) jest bezprzedmiotowe, a wobec stwierdzenia, że odcinek ten nie stanowi samowoli budowlanej, brak było możliwości wydania decyzji merytorycznej. Organ podkreślił przy tym, że w sprawie nie zachodzi kolizja przedmiotowej linii NN z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przyjętego uchwałą nr (...) Rady Gminy Z. W. z dnia (...) czerwca 2013 r.

Po rozpoznaniu odwołania od powyższej decyzji, w którym skarżący zarzucił rażące bezprawie w związku z brakiem stwierdzenia, że przedmiotowa linia została zrealizowana/wybudowana w warunkach oczywistej samowoli budowlanej w okresie stalinowsko-komunistyczno-ubecko-PRL-owskiego bezprawia, Inspektor Nadzoru Budowlanego (WINB), decyzją z dnia (...) lipca 2018 r., nr (...), utrzymał w mocy rozstrzygnięcie I instancji. Po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy oraz treści art. 105 § 1 i art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 - dalej "k.p.a.") organ odwoławczy wskazał, że ustalenie co do legalności budowy przedmiotowej linii energetycznej było w rozpoznawanej sprawie uzależnione od zidentyfikowania stanu prawnego obowiązującego w dacie powstania tej inwestycji. Potwierdził prawidłowość ustaleń organu I instancji co do obowiązywania w okresie powstania linii - 1963 - ustawy o elektryfikacji wskazując, że brak jest przesłanek dla uznania, by przedmiotową linię energetyczną zrealizowano z naruszeniem obowiązujących w czasie jej budowy przepisów. W ocenie organu odwoławczego nie było podstaw, by inwestycję tę uznać za samowolę budowlaną, a w konsekwencji zobowiązać jej właściciela decyzją administracyjną do rozbiórki tej linii lub jej przesunięcia w inne miejsce. Taki wymóg nie wynika też z ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przyjętego uchwałą nr (...) Rady Gminy Z. W. z dnia (...) czerwca 2013 r.

W skardze na powyższą decyzję M. T. wniósł o jej uchylenie wraz z decyzją organu I instancji. Zażądał doprowadzenia do realizacji postulatów zgłoszonego organowi wniosku. W uzasadnieniu skargi zarzucił organom i wydanym przez nie rozstrzygnięciom rażącą bezprawność, formułując nadto szereg zarzutów wobec osób prowadzących postępowanie administracyjne. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, jakoby sporna linia nie została wykonana w warunkach samowoli budowlanej, przywołując m.in., że obowiązujący w latach sześćdziesiątych system prawny był systemem komunistycznym, rażąco niesprawiedliwym. W ocenie skarżącego aktualny właściciel linii powinien dostosować istniejące linie do wymogów obowiązującego prawa, również poprzez usunięcie linii NN przebiegającej przez nieruchomość skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia (...) listopada 2018 r. skarżący zgłosił m.in. wniosek o przeprowadzenie dowodów z:

- "wszelkich projektów, decyzji, zasad odpłatności za korzystanie przez E./E. z cudzych własności nr (...) oraz (...) (...)",

- "wszelkich projektów, decyzji, a zwłaszcza zgód, zasad odpłatności za korzystanie przez E./E. z cudzych własności lub choćby zawiadomień/powiadomień/uzgodnień na rzekome remonty, przebudowy itp. z właścicielem ww. gruntów/działek, zwłaszcza przeprowadzonych w latach 90. XX wieku i nadal",

- "wszelkich projektów, decyzji, a zwłaszcza zgód, uzgodnień, ustaleń, zasad odpłatności za korzystanie przez E./E. z cudzych własności, budowy nowych przyłączy na ww. gruntach/działkach wytworzonych zwłaszcza po 2000 r.",

- "wszelkich informacji oraz projektu budowy, kosztorysu itp. przyłącza podziemnej linii elektroenergetycznej NN usytuowanej w drodze (dz. nr (...)), będącej częścią działki dawniej nr (...), projektowanej przez E. w celu zasilenia kanalizacji na tej działce, tj. tuż przy działce (...) (...)",

- "wszelkiej innej dokumentacji Urzędu Wojewódzkiej B./T., Starostwa Powiatowego w T., SKO w T., PINB w T., UG Ł., UG Z. W., Urząd M. T. i innych niezbędnych w tej całej sprawie",

- "pełnej dokumentacji wyceny - kosztów budowy napowietrznych linii energetycznych we wszystkich trzech moich gruntach/działkach (linie SN i NN) oraz podziemnych linii elektroenergetycznych wraz z przyłączami (linie SN i NN), według ich projektów ",

- z opinii biegłego z dziedziny energetyki o braku jakichkolwiek potrzeb budowy i utrzymania spornej linii na gruntach skarżącego oraz zagrożeń przez nią generowanych,

- opinii "biegłych z dziedziny gospodarki, finansów, ekonomii, planowania przestrzennego, budownictwa, ochrony środowiska" w celu ustalenia relacji kosztów budów linii napowietrznych do kosztów budów linii podziemnych na działkach skarżącego na okoliczność ich nieopłacalności,

- wizji lokalnej "na wszystkich trzech gruntach/działkach" skarżącego w celu wykazania jego racji.

Wniosek o przeprowadzenie powyższych dowodów został oddalony postanowieniem Sądu wydanym na rozprawie w dniu (...) sierpnia 2020 r.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 356 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach Sąd nie znalazł podstaw do jej uchylenia, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że w następstwie pisma skarżącego z dnia (...) października 2017 r., PINB wszczął z urzędu m.in. postępowanie administracyjne w sprawie odcinka linii napowietrznej niskiego napięcia, zlokalizowanego na działce o nr (...) w miejscowości C., gmina Z. W. (dowód: zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia (...) marca 2018 r. - k. 132 akt administracyjnych organu I instancji). Analiza akt sprawy oraz wydanych w sprawie decyzji, wykazała iż przedmiot kontrolowanego przez Sąd postępowania administracyjnego stanowiła kwestia legalności realizacji na działce skarżącego nr (...) linii napowietrznej NN.

Istota sprawy sprowadza się więc do oceny kwestii, czy odcinek linii napowietrznej NN zlokalizowany na ww. działce skarżącego, został wybudowany w ramach samowoli budowlanej, jak twierdzi skarżący, czy też zgodnie z prawem, jak ustaliły to orzekające w sprawie organy.

Dla ustalenia, czy budowa spornej linii energetycznej była zrealizowana zgodnie z obowiązującym prawem istotne jest ustalenie stanu prawnego obowiązującego w czasie budowy tej linii. Z niekwestionowanych ustaleń organów dokonanych w oparciu o zachowane dotychczas dokumenty (w szczególności rysunek uzgodnieniowy linii 15kV odgałęzienia C. 1 i C. 2 z 1963 r. wraz z widocznym fragmentem projektowanej linii NN ze stacji C. 2 krzyżującym się z linią 15kV na działce nr (...), informacje zawarte w zasobach Archiwum Państwowego Oddział w T. odnośnie przewidzianej i dokonanej elektryfikacji na terenie powiatu (...) i Gminy Z. W.), potwierdzonych oświadczeniem aktualnego właściciela linii - E.-O. S.A., wynika że przedmiotowa linia energetyczna (również jej fragment na działce nr (...)) powstała w latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku (1963), w czasie powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli. Co istotne okres w jakim powstała przedmiotowa linia na działce nr (...) potwierdził także sam skarżący, stwierdzając w trakcie przesłuchania strony w dniu (...) marca 2018 r., że zakupił działkę nr (...) z istniejącym na niej odcinkiem linii NN oraz, że linia ta powstała - jak wynika z informacji udzielonych mu przez poprzedniego właściciela działki - w latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku.

W tym czasie, obowiązywały przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 7, poz. 46). Przepisy te regulowały zasady i tryb postępowania przy realizacji robót budowlanych. Budowa linii energetycznych służących elektryfikacji kraju podlegała jednak nie przepisom prawa budowlanego, lecz szczególnej regulacji zawartej w ustawie z dnia 28 czerwca 1950 r. o powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli (Dz. U. z 1954 r. Nr 32, poz. 135 z późn. zm.) i w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie tej ustawy. Na podstawie przepisów tej ustawy (art. 1) organ administracji państwowej (przewodniczący prezydium PRN), opierając się na ustaleniach planu elektryfikacji opracowanego przez właściwe przedsiębiorstwo elektryfikacji rolnictwa w porozumieniu z właściwym terytorialnie zarządem energetycznym i zatwierdzonego przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej, zarządzał i ogłaszał w sposób przyjęty dla ogłoszeń urzędowych powszechną elektryfikację. Zarządzenie takiej elektryfikacji nakładało na mieszkańców elektryfikowanej wsi czy osiedla szereg obowiązków w postaci częściowego pokrycia kosztów wykonywanych robót (art. 3), ponoszenia świadczeń osobistych i rzeczowych (art. 5 ust. 1 ustawy) oraz nakładało na osoby władające gruntem obowiązek umożliwienia wstępu i wykonania czynności wymienionych w art. 4 ust. 1 (art. 4 ust. 2), to jest umożliwienia pracownikom właściwego przedsiębiorstwa elektryfikacyjnego wykonywania robót i zakładania urządzeń, jakich wymagać będzie prowadzona elektryfikacja. Ta szczególna regulacja prawna, jako przepis lex specialis, derogowała ogólne zasady obowiązującego prawa budowlanego, w tym przepisy nakładające na inwestora obowiązek uzyskania pozwolenia na budowę.

Skoro z akt sprawy wynika, że przedmiotowa linia energetyczna NN została wybudowana w roku 1963, czyli w czasie powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli, to tym samym w świetle poczynionych uwag oznacza to, że budowa tej linii nie podlegała reżimowi przepisów ustawy Prawo budowlane z dnia 31 stycznia 1961 r. Należy przy tym podkreślić, że organ I instancji podejmował w sprawie bezskuteczne próby uzyskania dokumentów potwierdzających wydanie decyzji o pozwoleniu na budowę przedmiotowej linii energetycznej, zwracając się w tym celu do E.-O. S.A. Oddział w T., Wójta (...) W., Starosty (...), Archiwum Państwowego. Kwerenda archiwalna wykazała brak w zasobach archiwalnych decyzji o pozwoleniu na budowę, projektu budowlanego, oraz dokumentów weryfikujących przebieg linii w stosunku do zatwierdzonego projektu budowlanego. Wśród zebranego materiału dowodowego znalazł się natomiast rysunek uzgodnieniowy linii 15kV odgałęzienia C. 1 i C. 2 z 1963 r. wraz z widocznym fragmentem projektowanej linii NN ze stacji C. 2 krzyżującym się z linią 15kV na działce nr (...), dokumentacja dotycząca remontu w latach dziewięćdziesiątych linii sn i nn, w której wskazano na datę 1963 r., jako datę realizacji linii NN (opis techniczny - k. 26 akt administracyjnych organu I instancji), oświadczenie aktualnego właściciela linii - E.-O. S.A., że przedmiotowa linia powstała w 1963 r. (pismo z dnia (...) listopada 2017 r.), informacje zawarte w zasobach Archiwum Państwowego Oddział w T. odnośnie przewidzianej i dokonanej elektryfikacji na terenie powiatu (...) i Gminy Z. W., oświadczenie skarżącego, iż linia NN powstała w latach sześćdziesiątych (protokół przesłuchania strony). Informacje zawarte w zachowanych dokumentach, potwierdzone oświadczeniami aktualnego właściciela linii i skarżącego, przy jednoczesnym braku pozwolenia na budowę, jednoznacznie wskazuje, że przedmiotowy odcinek linii napowietrznej NN wybudowany został w latach sześćdziesiątych w ramach prowadzonej w tym czasie powszechnej elektryfikacji wsi i osiedli, co tym samym oznacza, że budowa przedmiotowej linii nie podlegała przepisom prawa budowalnego, a w konsekwencji wymogowi posiadania decyzji o pozwoleniu na budowę.

Reasumując, w prowadzonym postępowaniu nie stwierdzono, by przeprowadzenie linii energetycznej NN przez nieruchomość skarżącego nastąpiło z naruszeniem obowiązujących w czasie budowy tej linii przepisów. W szczególności nie można określić tej budowy, przeprowadzonej zgodnie z obowiązującymi w tym czasie przepisami, jako samowoli budowlanej. W sprawie nie zaistniały więc żadne podstawy, by w trybie decyzji administracyjnej nałożyć na właściciela wybudowanej linii obowiązek jej rozbiórki czy przesunięcia w inne miejsce.

Dodatkowo podkreślić należy, że wybudowanie spornej linii miało miejsce w latach sześćdziesiątych - 1963 r. (ponad 50 lat temu), a w więc pod rządami wspomnianej już wyżej ustawy 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane. Należy wskazać w tym miejscu, że w świetle brzmienia przepisów tej ustawy, nie istniał obowiązek przechowywania dokumentów związanych z pozwoleniem na budowę przez okres istnienia obiektu. Obowiązek ten wprowadziła dopiero ustawa Prawo budowlane z 7 lipca 1994 r. w postaci prowadzenia przez organ rejestru decyzji o pozwoleniu na budowę. Ponadto dodać trzeba, że w czasie realizacji inwestycji organy przechowywały akta jedynie przez okres 10 lat. Dlatego okoliczność braku odnalezienia wszystkich dokumentów dotyczących realizacji inwestycji, nie wystarcza - zdaniem Sądu - aby przyjąć, że została ona wybudowana w ramach samowoli budowlanej i, że brak pozwolenia na budowę stwarza domniemanie nielegalności realizacji inwestycji. Niemniej jak wykazano, sporna linia NN powstała na postawie szczególnej regulacji zawartej w ustawie o elektryfikacji, a zatem nie podlegała przepisom prawa budowalnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, ustalony w jego oparciu termin realizacji przedmiotowej linii, a tym samym reżim prawny obowiązujący w czasie budowy tej linii, świadczą w ocenie Sądu, że przedmiotowa linia nie była samowolą budowlaną, gdyż realizowana była zgodnie z przepisami ustawy o elektryfikacji, na co wskazują informacje zawarte w zasobach Archiwum Państwowego.

Zdaniem Sądu, organy administracji podjęły wszelkie niezbędne działania zmierzające do ustalenia stanu faktycznego, a strona skarżąca nie przedstawiła, żadnych dowodów przemawiających za uznaniem, że przy budowie przedmiotowego odcinka linii energetycznej doszło do naruszenia obowiązujących wówczas przepisów. W ramach prawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego organy zebrały materiał dowodowy, który nie potwierdził zarzutu skarżącego, iż w sprawie mamy do czynienia z samowolą budowlaną i wybudowaniem linii w sposób niezgodny z prawem, co uzasadnia uznanie postępowania za bezprzedmiotowe.

Jednocześnie należy podkreślić, że podstawy do usunięcia zrealizowanej w latach sześćdziesiątych dwudziestego wieku linii NN nie mogły stanowić również ustalenia obowiązującego od (...) września 2013 r. planu miejscowego, gdyż wbrew stanowisku skarżącego nie wynika z nich obowiązek likwidacji istniejących w dniu wejścia w życie planu, na terenach objętych planem linii napowietrznych.

W związku z powyższym zasadne w sprawie było w myśl art. 105 k.p.a. umorzenie, jako bezprzedmiotowego, objętego kontrolą Sądu postępowania administracyjnego, którego granice nie obejmowały szeregu podnoszonych przez skarżącego aspektów cywilnych i karnych związanych z istniejącą na gruncie skarżącego linią NN, a także tych kwestii administracyjnych, które objęte zostały odrębnymi sprawami administracyjnymi i które nie dotyczyły kwestii realizacji przedmiotowej linii NN.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Na postawie art. 106 § 3a contrario p.p.s.a. Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącego, uznając że nie zachodzą przesłanki określone w tym przepisie do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.