Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 84200

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 20 marca 2003 r.
II SA 4002/01

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Gronowski; Sędziowie NSA: Andrzej Kisielewicz, Irena Wiszniewska-Białecka (spr.); Protokolant: Magdalena Bełdowicz

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2003 r. sprawy ze skargi Pawła G. i Zbigniewa P., wspólników Spółki cywilnej "P." na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia 16 marca 1999 r., Nr Sp. 204/98

w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór zdobniczy "Kaseta cyfrowej centrali domofonu"

1)

uchyla zaskarżoną decyzję,

2)

zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz skarżących Pawła G. i Zbigniewa P., wspólników Spółki cywilnej "P." kwotę 500 zł (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 16 marca 1999 r. (Sp. 204/98) Urząd Patentowy RP działający w trybie postępowania spornego, po rozpatrzeniu na rozprawie wniosku Zakładu Elektroniki Profesjonalnej "W." przeciwko Pawłowi G. i Zbigniewowi P., wspólnikom Spółki cywilnej "P." s.c. (skarżący) o unieważnienie prawa ochronnego na wzór zdobniczy pt.: "Kaseta cyfrowej centrali domofonu" nr 15216 na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1962 r. - Prawo wynalazcze w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1963 r. w sprawie ochrony wzorów zdobniczych, unieważnił to prawo.

Z akt sprawy wynika, że dnia 22 września 1998 r. Tadeusz K., właściciel Zakładu Elektroniki Profesjonalnej "W." w W., złożył wniosek o unieważnienie w całości prawa z rejestracji wzoru zdobniczego nr 15216 pt. "Kaseta cyfrowej centrali domofonu" udzielonego na rzecz skarżących. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że skarżący produkowali kasety KDC 1803 tożsame ze wzorem zdobniczym, będące częścią systemu centrali domofonowej CD-1803 już od 1991 r. Przed datą zgłoszenia wzoru zdobniczego zarówno wnioskodawca, jak i inni odbiorcy masowo kupowali od skarżących kasety KDC 1803. W związku z materiałami wskazanymi przez wnioskodawcę jako sprzeciw do zgłoszonych wynalazków Pawła G. P-300912 pt. "Instalacja domofonu z cyfrowym wybieraniem numeru mieszkania (data zgłoszenia 02.11.1993 r.) oraz P-301299 pt. "Klawiatura matrycowa znakowo-numerowa" (data zgłoszenia 03.12.1993 r.) Urząd Patentowy odmówił udzielenia patentów na oba wynalazki, a Komisja Odwoławcza przy Urzędzie Patentowym utrzymała powyższe decyzje w mocy. W uzasadnieniu decyzji Komisja Odwoławcza uznała za udowodniony fakt tożsamości konstrukcyjnej rozwiązań zawartych w urządzeniach systemu CD 1803 (w którego układ wchodzi klawiatura) i rozwiązania zgłoszonego do opatentowania. Zdaniem wnioskodawcy, skoro zarówno rysunek, jak i zastrzeżenie ochronne wzoru zdobniczego nr 15216, jest tożsame z rysunkiem (zwłaszcza fig. 2 zgłoszenia P-300912) i opisem zgłoszonych wynalazków, należy również unieważnić prawo ochronne na wzór zdobniczy, który nie posiada wymaganej nowości (§ 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1963 r. w sprawie ochrony wzorów zdobniczych). Wnioskodawca wskazał, że ma interes prawny, ponieważ policja zajęła na wystawie GARDA-98 w Warszawie kasetę domofonową CCD 96 w związku z doniesieniem skarżących o naruszeniu prawa z rejestracji wzoru zdobniczego nr 15216.

W odpowiedzi na wniosek skarżący podnieśli, że klawiatura według wynalazku zawierała klawiaturę dotykową, a kaseta według wzoru zdobniczego zawiera klawiaturę przyciskową składającą się z wyodrębnionych przycisków, o czym przekonuje porównanie zarówno rysunków, jak i opisów. Jest to wystarczająca różnica, aby można było zrezygnować z podważania argumentu wnioskodawcy, że kaseta według zgłoszenia wynalazku była stosowana przed datą jej zgłoszenia do Urzędu Patentowego. Skarżący stwierdzili, iż kaseta według prawa ochronnego Rz-15216 nie została w swoich istotnych cechach ujawniona przed datą jej zgłoszenia w Urzędzie Patentowym RP, a wskazane przez wnioskodawcę dowody nie podważają jej nowości.

W odpowiedzi na pismo skarżących wnioskodawca podtrzymał wniosek o unieważnienie i przedstawił porównanie wzoru zdobniczego z rozwiązaniem klawiatury cyfrowej według zgłoszenia wynalazku P-300912.

Na rozprawie przed Urzędem Patentowym pełnomocnik wnioskodawcy podkreślał, że sporna kaseta była w sprzedaży przed datą zgłoszenia wzoru zdobniczego do ochrony. Natomiast skarżący podnosili, iż wnioskodawca powinien przedstawić jedną kasetę, która zawierałaby wszystkie cechy kasety, na którą zostało udzielone prawo ochronne. Twierdzili, że w postępowaniu nie wykazano, że sporna kaseta była znana przed datą zgłoszenia wzoru zdobniczego do ochrony, a zdanie "... jak na załączonym rysunku" zawarte w zastrzeżeniach ochronnych wzoru zdobniczego oznacza, że treść zastrzeżenia ochronnego należy rozpatrywać łącznie z rysunkiem.

W uzasadnieniu decyzji unieważniającej prawo ochronne na wzór zdobniczy Urząd Patentowy podniósł, że z treści zastrzeżenia ochronnego zarejestrowanego wzoru zdobniczego wynika, że kaseta cyfrowej centrali domofonu, posiadająca obudowę z prostokątną płytą czołową, jest znamienna tym, że w płycie czołowej centralnie po prawej stronie ma klawiaturę cyfrową w postaci wyodrębnionych pól oznakowanych cyframi, nad nią w pobliżu górnej krawędzi płyty znajdują się szczeliny mikrofonowe, po lewej górnej stronie klawiatury ma prostokątny wyświetlacz, pod wyświetlaczem w dolnej części płyty czołowej występują szczeliny głośnikowe, przy czym jedno z pól klawiatury oznakowane jest wizerunkiem klucza, jak pokazano na załączonym rysunku. Z fig. 2 rysunku wskazanego w zgłoszeniu wynalazku P-300912 zgłoszonego dnia 2 listopada 1993 r., a opublikowanego w Biuletynie Urzędu Patentowego nr 10 z dnia 15 maja 1995 r. wynika, że na płycie czołowej znajduje się cyfrowa klawiatura (CYF) zawierająca pola cyfr od O do 9 oraz dwa pola funkcyjne KAS i SZYFR. Nad klawiaturą znajduje się miejsce umieszczenia mikrofonu MF, a z lewej strony klawiatury w górnym narożu płyty czołowej znajduje się wyświetlacz cyfrowy WC, natomiast w lewym dolnym narożu płyty czołowej znajduje się miejsce umieszczenia głośnika SP. Pole funkcyjne SZYFR jest oznaczone w postaci klucza. Porównując opis kasety według wzoru zdobniczego, oraz przedmiot fig. 2 rysunku według zgłoszenia P-300912 przedstawiającego kasetę wyodrębnioną z centrali, Kolegium stwierdziło, iż są one jednakowe.

Urząd podkreślił, że uprawniony z prawa ochronnego twierdzi, iż klawiatura cyfrowa według wzoru zdobniczego jest klawiaturą przyciskową składającą się z wyodrębnionych przycisków, o czym przekonuje porównanie zarówno rysunków, jak i opisów. "Kolegium nie doszukało się ani w opisie wzoru ani w zastrzeżeniu ochronnym ʼtak określonej klawiatury. Mowa jest o klawiaturze w postaci wyodrębnionych pól oznakowanych cyframiʼ (w zastrzeżeniu ochronnym), oraz określeniem ʼjedno z pól klawiatury...ʼ (w opisie wzoru). Brak jest określenia klawiatury cyfrowej w postaci przycisków, lub klawiatury przyciskowej".

Zdaniem Kolegium "zwrot ʼklawiatura zawiera pola cyfr od O do 9ʼ, jak i zwrot ʼma klawiaturę cyfrową w postaci wyodrębnionych pól oznakowanych cyframiʼ, jest zwrotem tożsamym. Z fig. 1 rysunku zamieszczonego w opisie wzoru zdobniczego nie wynika, iż klawiatura jest klawiaturą przyciskową (z przyciskami mechanicznymi). Również nie wynika to z samego opisu tego wzoru".

W odwołaniu od decyzji skarżący podnieśli, że nie zgadzają się ze stwierdzeniem leżącym u podstaw unieważnienia prawa ochronnego, że kaseta według wzoru zdobniczego Rz 15216 jest jednakowa z przedmiotem fig. 2 rysunku według zgłoszenia P-300912. Podkreślili, że porównanie rysunków oraz opisów obu przedmiotów wskazuje na różnice. Na rysunku zgłoszonego wynalazku wyodrębniona jest cała klawiatura, a w jego opisie wskazuje się, że klawiatura jest dotykowa i posiada przełączniki dotykowe w miejsce stosowanych dotychczas przełączników mechanicznych. Natomiast na rysunku wzoru zdobniczego wyodrębnione zostały pola cyfr klawiatury i w opisie wzoru wskazano, że klawiatura ma wyodrębnione pola. Te różnice dowodzą, że porównywane przedmioty nie są jednakowe.

Skarżący zakwestionowali też argument, że nie doszukano się ani w opisie wzoru, ani w zastrzeżeniu ochronnym, stwierdzenia, że klawiatura jest przyciskowa i składa się z wyodrębnionych przycisków. Podkreślili, że poszukiwanie w opisie wzoru zdobniczego stwierdzenia, że klawiatura jest klawiaturą przyciskową i posiada wyodrębnione przyciski, jest nieporozumieniem, ponieważ takie stwierdzenie stanowi opis cech konstrukcyjnych, który w opisach wzorów zdobniczych jest niedopuszczalny. Jednakże akta dotyczące zgłoszenia wzoru zdobniczego przekonują, że przedstawiona na rysunku klawiatura jest klawiaturą przyciskową. Okrągły przycisk z naniesionym znakiem cyfry czy innego symbolu w widoku z przodu wygląda tak, jak przedstawiono na rysunku.

W piśmie z dnia 27 marca 2000 r. wnioskodawca wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu stwierdził, że w pełni popiera szeroko i prawidłowo uzasadnioną decyzję Urzędu Patentowego RP. Zgodnie z treścią opisu patentowego zgłoszenia nr P-300912, klawiatura (odpowiednik kasety) zawiera pola cyfr od O do 9 oraz dwa pola funkcyjne, a klawiatura jest dotykowa bez mechanicznych układów przełączających i obok pól cyfrowych oraz pola funkcyjnego dla kasowania błędnie wprowadzonego numeru ma opcje funkcyjne dla uruchomienia zamka szyfrowego. O powyższym tekście zawierającym szczegółowy opis pól zapomniał skarżący. Powyższy opis jest tożsamy z treścią zastrzeżenia ochronnego wzoru zdobniczego, gdzie stwierdza się, że "... klawiatura cyfrowa ma postać wyodrębnionych pól oznakowanych cyframi, przy czym jedno z pól klawiatury oznakowane jest wizerunkiem klucza...". Nowością rozwiązania według zgłoszenia nr P-300912 było właśnie wprowadzenie pół-przełączników dotykowych w miejsce stosowanych dotychczas przełączników mechanicznych. Tak więc identyczna kaseta z przyciskami mechanicznymi tym bardziej byłaby pozbawiona cechy nowości.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Sąd ten jest powołany do badania legalności zaskarżonych decyzji, to jest ich zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz przepisami prawa materialnego. Badając zaskarżoną decyzję w tym zakresie, Sąd stwierdził naruszenie prawa.

Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508) odwołania w sprawach o unieważnienie prawa z rejestracji wzorów zdobniczych rozpatrywane były w Komisji Odwoławczej (§ 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1963 r. w sprawie ochrony wzorów zdobniczych; Dz. U. z 1963 r., Nr 8, poz. 45 w zw. z art. 82 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości; Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.). W związku z wejściem w życie dnia 22 sierpnia 2001 r. powołanej ustawy - Prawo własności przemysłowej, sprawa, stosownie do art. 318 ust. 2 tej ustawy, przekazana została do rozpatrzenia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, który zgodnie z przepisami określającymi jego właściwość oraz stosownie do art. 317 ustawy - Prawo własności przemysłowej odwołanie to potraktował jako skargę.

Ustawa - Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność rejestrową wzorów zdobniczych zarejestrowanych lub zgłoszonych do rejestracji przed dniem 22 sierpnia 2001 r. ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami, stanowiącymi podstawę do oceny zdolności rejestrowej wzoru zdobniczego zarejestrowanego w 1995 r., są zatem przepisy powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 1963 r. w sprawie ochrony wzorów zdobniczych.

Zdolność rejestrowa wzoru zdobniczego jest uzależniona od jego nowości. W myśl § 6 pkt 2 rozporządzenia z 1963 r. wzoru nie uważa się za nowy, jeżeli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa ze świadectwa ochronnego, został podany do wiadomości powszechnej albo też był w Polsce jawnie stosowany lub wystawiony na widok publiczny w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do stosowania tego wzoru zdobniczego. Cechę nowości niweczy jakiekolwiek ujawnienie wzoru w kraju bez względu na sposób, w jaki to nastąpiło (zob. M. Poźniak-Niedzielska, Wzory zdobnicze i ich ochrona, Warszawa 1978, s. 57). Decyzja Urzędu Patentowego o zarejestrowaniu wzoru nie jest równoznaczna ze stwierdzeniem, że wzór jest rzeczywiście nowy, lecz oznacza tylko, że w toku postępowania rejestracyjnego nie stwierdzono przesłanek wyłączających możliwość zarejestrowania wzoru z powodu braku jego nowości w znaczeniu przedmiotowym (obiektywnym). Jeżeli w toku badania czy też wskutek zgłoszenia zastrzeżenia lub sprzeciwu wyjdzie na jaw brak nowości, Urząd Patentowy odmawia zarejestrowania wzoru, jeżeli zaś ujawni się to już po wydaniu świadectwa ochronnego i zarejestrowaniu wzoru - świadectwo ochronne na wzór zdobniczy powinno zostać przez Urząd Patentowy w całości lub w części unieważnione.

Urząd Patentowy działający w trybie postępowania spornego jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi m.in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

W rozpatrywanej sprawie Urząd Patentowy dopuścił się naruszenia tych reguł procesowych, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym świadczy przede wszystkim uzasadnienie jego decyzji. Uzasadnienie decyzji kwestionującej nowość wzoru zdobniczego ze względu na wcześniejszą publikację zgłoszenia wynalazku sprowadza się do wskazania, iż kaseta według wzoru zdobniczego oraz przedmiot fig. 2 rysunku według zgłoszenia P-300912 przedstawiającego kasetę wyodrębnioną z centrali są jednakowe, o czym ma świadczyć porównanie opisu wzoru zdobniczego z rysunkiem według zgłoszenia wynalazku oraz tożsamość zwrotów użytych w zastrzeżeniu ochronnym wzoru (ma klawiaturę cyfrową w postaci wyodrębnionych pól oznakowanych cyframi) i w zastrzeżeniach patentowych (klawiatura zawiera pola cyfr od O do 9).

W ocenie Sądu taka argumentacja jest niewystarczająca. Przede wszystkim nie jest jasne, dlaczego Urząd Patentowy, porównując wzór z rysunkiem według zgłoszenia wynalazku, uwzględnił opis wzoru jako element odrębny od rysunku wzoru. W przypadku wzorów zdobniczych, których cechy przejawiają się, jak w tej sprawie, w formach o określonych konturach (kształt, układ linii, rysunek), rysunek ma przecież decydujące znaczenie i opis wzoru nie powinien być rozpatrywany w oderwaniu od niego. Wątpliwości powstają też w związku z uznaniem przez Urząd Patentowy, że o braku nowości wzoru świadczy tożsamość zwrotów: "klawiatura zawiera poła cyfr od O do 9" (z zastrzeżeń patentowych) i "ma klawiaturę cyfrową w postaci wyodrębnionych pól oznakowanych cyframi" (z zastrzeżenia ochronnego wzoru). Wątpliwości wynikają stąd, że zwroty wyjęte zostały z jednej strony z zastrzeżeń patentowych, a z drugiej - z zastrzeżenia ochronnego wzoru zdobniczego, przez co doszło do porównania sformułowań, które porównaniu się nie poddają. W przypadku wzoru zdobniczego mamy bowiem do czynienia z określeniem nowej postaci przedmiotu zmierzającej do celów estetycznych, natomiast w przypadku wynalazku - z określeniem rozwiązania o charakterze technicznym. Tak więc o ile w przypadku wynalazku użycie terminu "pole" ma za zadanie umożliwić wskazanie funkcji technicznej, w przypadku wzoru sformułowanie "wyodrębnione pole" służy opisaniu postaci przedmiotu.

Zdaniem Sądu mają rację skarżący, kwestionując podniesiony przez Urząd zarzut braku w opisie wzoru zdobniczego stwierdzenia, że klawiatura jest klawiaturą przyciskową i posiada wyodrębnione przyciski. Sąd podziela stanowisko skarżących, że takie stwierdzenie właściwe jest dla opisu cech konstrukcyjnych, który w opisach wzorów zdobniczych jest niedopuszczalny.

Sąd zwraca ponadto uwagę, że w sprawach dotyczących wzorów zdobniczych, rozstrzyganych po wejściu w życie ustawy z 1972 r. o wynalazczości, nieprawidłowe jest podawanie jako podstawy prawnej ustawy z dnia 31 maja 1962 r. - Prawo wynalazcze, która uchylona została ustawą o wynalazczości.

Z tych wszystkich powodów skargę należało uznać za uzasadnioną. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, orzekł jak w punkcie 1 sentencji.

O kosztach (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.