Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 84199

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 30 maja 2003 r.
II SA 2741/02

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA K. Jarząbek; Sędziowie: NSA A. Robotowska (spraw.), SSO del. M. Werpachowska; Protokolant: M. Staniszewska

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2003 r. sprawy ze skargi Zakładów Farmaceutycznych P. SA na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia 6 czerwca 2001 r., nr Sp. 172/00 w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego słownego "CALCIUM C"

1)

uchyla zaskarżoną decyzję,

2)

zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz Zakładów Farmaceutycznych P. SA kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu wpisu sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Po. SA z siedzibą w K. wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2000 r. domagała się unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowo-słownego "Calcium C" nr R-122184 zarejestrowanego na rzecz Zakładów Farmaceutycznych P. SA z siedzibą w Ł. przeznaczonego do oznaczania produktów farmaceutycznych w kl. 5. Wnioskodawca w uzasadnieniu podniósł zarzut, iż decyzja Urzędu Patentowego RP w przedmiocie rejestracji znaku towarowego "Calcium C" wydana została z naruszeniem przepisów art. 7 w zw. z art. 4 ust. 1 oraz art. 8 pkt 2 i art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy o znakach towarowych.

Dodatkowo podano, że "Calcium" oznacza w języku angielskim i łacińskim "wapń" oraz stanowi element nazwy międzynarodowej (INN) soli wapniowej obecnej w składzie preparatu.

W obrocie farmaceutycznym oraz w potocznym rozumieniu odbiorców oznaczenie wyrobu nazwą "Calcium" wskazuje bezpośrednio, że głównym składnikiem preparatu jest wapń, dodanie na końcu litery C informuje o obecności w tym preparacie witaminy C, zatem, jak wywodził wnioskodawca, znak ma charakter ogólnoinformacyjny i nie posiada dostatecznych znamion odróżniających.

Udzielając ochrony na ten znak nie uwzględniono interesu innych podmiotów gospodarczych, uniemożliwiając obrót licznymi preparatami wapniowymi oznaczonymi wspólną nazwą "Calcium", na które uzyskano zezwolenia Ministerstwa Zdrowia. Także wnioskodawca posiadając stosowne zezwolenia - świadectwa rejestracji Ministerstwa Zdrowia na preparaty wapniowe, w tym "Calcium C tabletki musujące", wezwany został przez uprawnionego z rejestracji do niezwłocznego zaprzestania produkcji i wprowadzania do obrotu tego preparatu, co uzasadnia jego interes prawny do wystąpienia z niniejszym wnioskiem.

Ponadto wnioskodawca podniósł, że "Calcium" wraz z symbolem "C" są znakami notoryjnymi w obrocie farmaceutycznym.

Uprawniony z rejestracji znaku towarowego "Calcium C" nr R-122184 wniósł o oddalenie wniosku. Jego zdaniem odwoływanie się do ogólnoinformacyjnego charakteru tego znaku jest błędne, ponieważ składa się on z dwóch elementów słownych "Calcium" i "C" i w całości posiada zdolność odróżniającą (jedynie "Calcium" stanowi nazwę rodzajową preparatów wapniowych informując nabywcę, że kupuje preparat wapniowy).

Uprawniony z rejestracji wskazał na brak możliwości logicznego uzasadnienia szeregu tez i twierdzeń zawartych we wniosku, wskazał, że nie jest możliwe, aby oznaczenie nie miało zdolności odróżniającej i jednocześnie było znakiem powszechnie znanym (jak to wywodził wnioskodawca). Podkreślił, że produkt "Calcium C" wytwarzany jest przez niego od kilku lat i przy uznaniu powszechnej znajomości znaku "Calcium C" należałoby przyjąć, że uprawnionym do tego znaku są właśnie Zakłady Farmaceutyczne P. SA.

Na rozprawie przed Urzędem Patentowym wnioskodawca ograniczył zarzuty do naruszenia przez organ przy rejestracji przedmiotowego znaku jedynie przepisu art. 7 ustawy o znakach towarowych. Urząd Patentowy RP decyzją z dnia 6 marca 2001 r. unieważnił prawo z rejestracji znaku towarowo-słownego "Calcium C".

W uzasadnieniu decyzji podniesiono między innymi, iż stosownie do treści art. 7 ust. 1 u.z.t. jako znak towarowy może być zarejestrowany znak, który ma dostateczne znamiona odróżniające w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego. W ust. 2 ustawodawca precyzuje oznaczenia, które nie spełniają podstawowej przesłanki rejestracji wymienionej w ust. 1 wskazując, że nie ma dostatecznych znamion odróżniających znak, który stanowi tylko nazwę rodzajową towaru lub informuje jedynie o właściwości, jakości, liczbie, ilości, masie, cenie, przeznaczeniu, sposobie, czasie lub miejscu wytworzenia, składzie, funkcji lub przydatności towaru, bądź inne podobne oznaczenie nie dające wystarczających podstaw odróżniających pochodzenie towaru.

Wyłączenie z rejestracji oznaczeń ogólnoinformacyjnych, przykładowo wymienionych w ust. 2 art. 7 cyt. ustawy ma na celu zapewnienie swobodnego dostępu do tych oznaczeń, które de facto informują o nazwie lub cechach towaru (usługi) wszystkim uczestnikom obrotu gospodarczego. Rejestracja w charakterze znaków towarowych oznaczeń, które nie posiadają pierwotnej (wynikającej ze struktury samego oznaczenia) zdolności odróżniającej, ani też nie nabyły tej zdolności w toku długotrwałego, poprzedzającego zgłoszenie znaku do rejestracji, używania w obrocie gospodarczym i w dalszym ciągu są nośnikiem informacji odnoszącej się do produktu jako takiego (nie stały się nośnikiem informacji o pochodzeniu towaru czy usługi), prowadziłaby do monopolizacji używania tych oznaczeń i nieuzasadnionego ograniczenia działalności innych przedsiębiorstw o takim samym, jak uprawniony z rejestracji, profilu działania.

W ocenie Kolegium Orzekającego, dwuelementowe, słowne oznaczenie "Calcium C" nie posiada pierwotnej zdolności rejestrowej. Organ wskazał, iż bezsporne jest (z czym zgadza się też uprawniony z rejestracji - patrz pismo z dnia 2.11.2000 r.), że pierwszy element tego oznaczenia - "Calcium" informuje nabywcę, że głównym składnikiem preparatu wywołującym działanie na organizm jest wapń, ściśle rzecz ujmując, określona sól wapnia przyswajalna przez organizm (nie ma większego znaczenia dla przeciętnego odbiorcy jaka jest to sól - laktoglukonian, węglan fosforu, czy inna). Pozostałe składniki (nie zawsze wymienione w recepturze preparatu) niezbędne są jedynie dla wytworzenia określonej postaci leku - tabletek, syropu, saszetek z proszkiem, tabletek musujących i in. i nie są istotne dla przeciętnego nabywcy.

Analogicznie - drugi element tego oznaczenia - litera "C" informuje, że w składzie preparatu znajduje się kwas askorbinowy, znany powszechnie jako witamina C. Nie może być co do tego jakichkolwiek wątpliwości, wbrew odmiennemu twierdzeniu uprawnionego z rejestracji znaku - jego teza o wyróżniającym charakterze litery C i w konsekwencji - całego określenia "Calcium C", zdaniem Kolegium Orzekającego nie znajduje uzasadnienia. Organ podniósł, że w nomenklaturze środków farmaceutycznych przyjęte jest, że w preparatach złożonych literą C oznacza się skrótowo witaminę C i ten fakt znany jest powszechnie - witamina C jest najbardziej znaną popularną i najczęściej stosowaną witaminą. Jeżeli dany środek farmaceutyczny o nazwie handlowej lub międzynarodowej (np. Polopiryna) występuje w połączeniu z innym środkiem (np. z witaminą C), to do nazwy handlowej lub międzynarodowej może być dodane skrótowe określenie tego dodanego środka (np. Polopiryna C). Powyższy zapis występuje w uchwale Komisji Rejestracji Środków Farmaceutycznych i Materiałów Medycznych w sprawie zasad i trybu oceny prawidłowości nazw i innych określeń służących do oznaczania leków gotowych, podlegających wpisowi do rejestru Środków Farmaceutycznych i Materiałów Medycznych (załącznik do uchwały z dnia 28.09.1995 r.).

Skrótowe określenie witaminy C, występującej jako składnik preparatów farmaceutycznych często jest stosowane (ASPIRIN C, ASPRO C, ANDOL C. POLOPIRYNA C). Nie ulega wątpliwości, że w takim przypadku element oznaczenia w postaci litery C ma charakter informacyjny. Jeżeli tego rodzaju nazwa handlowa poddana zostanie ocenie w świetle przepisów ustawy o znakach towarowych w aspekcie zdolności rejestrowej (po zgłoszeniu jej do rejestracji w Urzędzie Patentowym RP), ewentualna ochrona prawna nie będzie rezultatem obecności litery C lecz zdolności wyróżniającej pierwszego z elementów, rzutującej na zdolność rejestrową znaku traktowanego jako całość.

Wskazane przykładowo rejestracje znaków jednoelementowych (słowa rozpoczynające się od "JOD") nie stanowią, zdaniem Kolegium Orzekającego, właściwej ilustracji rozpatrywanego zagadnienia.

Organ stwierdził, że oznaczenie "Calcium C" nałożone na preparat farmaceutyczny odczytywane jest przez przeciętnego odbiorcę jako preparat wapniowy z witaminą C - informuje więc o składzie tego preparatu, a zatem jest nośnikiem informacji o cechach produktu. Należy więc przyjąć, że nie ma pierwotnej zdolności odróżniającej.

Brak jest też podstaw (dowodów, że w długoletnim okresie poprzedzającym zgłoszenie w Urzędzie Patentowym oznaczenie to stosowane było jedynie przez obecnie uprawnionego z rejestracji w taki sposób, że stało się nośnikiem informacji o pochodzeniu preparatu), aby można było przypisać mu wtórną zdolność odróżniającą.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego uprawniony do znaku domagał się jej uchylenia zarzucając decyzji naruszenie art. 29 w zw. z art. 7 ustawy o znakach towarowych poprzez gołosłowne przyjęcie, że przedmiotowy znak zarejestrowany w klasie 05 do oznaczania produktów farmaceutycznych nie spełnia dostatecznych znamion odróżniających, a jedynie informuje o składzie.

Nadto podniesiono zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, tj.: art. 7, 77 i 107 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie.

W obszernym uzasadnieniu skargi podkreślono, że preparat "Calcium C" wytwarzany przez odwołującego się jest preparatem złożonym, który oprócz laktoglukonianu wapnia, wodorowęglanu sodu i kwasu askrobinowego zawiera jeszcze cztery inne składniki.

Ogólnie ujmując można w uproszczeniu przyjąć, że pierwsze słowo znaku "Calcium" wskazuje tylko na preparat wapniowy, ale nie informuje o składzie. Sam fakt, że na końcu oznaczenia nazwy występuje litera "C" jeszcze nie przesądza, że występuje witamina C. Bez zapoznania się ze składem nie jest możliwe określenie zawartości preparatu. Można jedynie stwierdzić, że przez różne oznaczenia literowe, przy tym samym pierwszym członie oznaczenia mamy do czynienia z produktami zmodyfikowanymi, np. preparaty: Lorinden A, Lorinden C, Lorinden N i Lorinden T (...). Wymienione preparaty mimo, że mają wyróżniki literowe A i C nie zawierają w swoim składzie witaminy.

Odnosi się to również do takich preparatów jak o nazwach: Betnovate C, Cardiol C, Catalet C, Dalacin C, Lorinden C, Mitomycin C, Progynon C czy Raphacholin C nie zawierają w swoich składach kwasu askrobinowego czyli witaminy C.

Skarżący w postępowaniu przed Urzędem Patentowym, jako przykład braku obecności witaminy C podał preparat o nazwie Disteryl C, zarejestrowany w Urzędzie Patentowym RP jako znak towarowy za nr 75848. Nie jest zatem do przyjęcia teza, że wprowadzenie do oznaczenia znaku drugiego elementu w postaci litery C jest jednoznaczne z występowaniem w składzie kwasu askorbinowego czyli witaminy C. Jeżeli w składzie preparatu występuje dana witamina, to należy podać jej pełną nazwę.

Według słownika języka polskiego symbol "C" stanowi literę odpowiadającą spółgłosce C. W muzyce natomiast jest to pierwszy dźwięk w diatonicznym szeregu podstawowym. W słowniku chemicznym (dziedzina chemii ściśle związana z farmacją) "C" stanowi symbol pierwiastka chem.: węgiel (łac. carboneum - carbo), zaś małe "c (curie) - jednostkę aktywności subst. promieniotwórczej. Litera "C" stanowi również pierwszą literę symbolu pierwiastka Ca (wapnia), Cd (kadmu), Ce (ceru), Cr (chromu) i innych. Natomiast w leksykonie naukowo-technicznym "C" oznacza ponadto jednostkę ładunku elektrycznego (kulomb). Małe c (centy) oznacza pierwszy człon wyrazu stosowany w metrycznym systemie jednostek miar do tworzenia nazw jednostek wtórnych, c (cycero) - stopień pisma drukowanego i c - prędkość światła. W wyżej wymienionych słownikach i innych litera "C" nie jest nawet kojarzona z witaminą. Symbol C może mieć wielorakie znaczenie i przyjęcie tego symbolu jako powszechnego i równoważnego z witaminą C jest ze wszech miar błędne.

Z opinii Zakładu Farmakologii Klinicznej A.M. (...) jednoznacznie wynika, że dwuelementowe nazwy złożonych preparatów, w tym "Calcium C", nie są określeniami ogólnoinformacyjnymi. Nazwa "Calcium C" sugeruje tylko, że jest to preparat wapniowy o nieokreślonym składzie. W związku z przedstawionymi dowodami stwierdzono, że w przedmiotowym stanie faktycznym oznaczenie "Calcium C" jako złożone określenie, składające się z dwóch połączonych ze sobą słownych elementów "Calcium" i "C" nie jest określeniem ogólnoinformacyjnym. Jest natomiast oznaczeniem fantazyjnym, które legitymuje się zdolnością odróżniającą, a zatem posiada zdolność rejestrową jako znak towarowy.

Dodatkowo skarżący podniósł, że na skutek przeprowadzenia przez uprawnionego szeroko rozumianej reklamy produktu oznaczonego przedmiotowym znakiem - stał się on znakiem powszechnie znanym, o czym świadczy stwierdzenie samego wnioskodawcy zawarte we wniosku. I gdyby nawet przyjąć, że przedmiotowy znak nie ma pierwotnej zdolności odróżniającej, to znak ten niewątpliwie nabył wtórną zdolność rejestracji, a to świadczyć może jedynie o tym, że udzielając prawa z rejestracji Urząd Patentowy nie naruszył przepisu art. 7 ust. 2 ustawy o znakach towarowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie ustosunkowując się do podniesionych w niej zarzutów.

Zainteresowany w sprawie, Po. SA wniósł o oddalenie skargi, a odnosząc się do zarzutów w niej zawartych ponownie podkreślił, że oznaczenie "Calcium" i oznaczenie "C" są powszechnie stosowane w obrocie farmaceutycznym, a przez to noszą cechy oznaczeń uniwersalnych - dostępnych dla wszystkich uczestników obrotu. Dyspozycja art. 7 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych wyłącza możliwość zawłaszczania przez jednego z uczestników rynku określeń lub symboli, które są niezbędne dla prowadzenia przez konkurentów własnej działalności. W przeciwnym wypadku mogłoby dojść do pozbawienia innych uczestników obrotu gospodarczego prawa do rzetelnej informacji o istotnych cechach towarów lub ich zwykłych, typowych właściwościach.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Skarżąca Spółka trafnie zarzuca organowi, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o postępowaniu i to w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim należy podnieść, że organ przyjął za fakt powszechnie znany, iż w preparatach złożonych literą C oznacza się skrótowo witaminę C. Taka ocena rzutowała na treść rozstrzygnięcia.

Należy więc podkreślić, że zgodnie z art. 77 § 4 k.p.a. fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu. W doktrynie przyjęto, iż tego co powszechnie znane, nie można uznawać na podstawie stałych kryteriów, gdyż zależy to od miejsca i czasu (Komentarz K. Piasecki do kpc 1989 r.). Według K. Piaseckiego za fakt powszechnie znany może być uznany tylko taki fakt, który odpowiada rzeczywistości i którego istnienia nie można obalić dowodem prawnym. Jeżeli fakt jest sporny między stronami, powinien być udowodniony na zasadach ogólnych.

W niniejszej sprawie między stronami brak zgodności co do faktu, iż użycie litery "C" w preparatach farmaceutycznych zawsze oznacza, iż w ich składzie znajduje się witamina "C".

Takie stanowisko stron nie pozwalało organowi bez przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego, na zajęcie stanowiska w sprawie, a tym bardziej na uznanie tych okoliczności za niewymagające koniecznych ustaleń.

Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). W myśl art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązany jest zebrać ten materiał w sposób wyczerpujący i rozpatrzyć go w całości.

W niniejszej sprawie organ naruszył powyższe przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy i dlatego też Sąd na zasadzie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 wyżej powołanej ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.