Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 41902

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 14 grudnia 1998 r.
II SA 1606/98

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA I. Darmochwał (spr.).

Sędziowie NSA: I. Góraj, K. Jarząbek.

Protokolant: A. Pętkowski.

Uzasadnienie faktyczne

Izabela P. została zarejestrowana w Rejonowym Urzędzie Pracy dnia 10 marca 1998 r. i od dnia 18 marca tegoż roku pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Podstawę przyznania zasiłku stanowiły m.in. art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 1 i 25 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jedn. tekst Dz. U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 z późn. zm.).

Przy rejestracji I. P. załączyła odpis umowy o rozwiązaniu z nią umowy o pracę z zachowaniem okresu miesięcznego wypowiedzenia.

Następnie skarżąca przedłożyła odpis "ugody pozasądowej" zawartej z byłym pracodawcę (Hipermarket), mocą której ustalono m.in. "iż umowa o pracę uległa rozwiązaniu na mocy porozumienia stron.

W związku z powyższym Kierownik Rejonowego Urzędu Pracy, decyzją z dnia 30 lipca 1998 r., orzekł w stosunku do skarżącej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku za okres od 18 marca do 8 czerwca 1998 r. (tj. za okres 90 dni licząc od dnia zarejestrowania się skarżącej w RUP uznając, iż zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 27 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu).

Niezależnie od tej decyzji, powyższy organ także w dniu 30 lipca 1998 r. podjął drugą decyzję, na mocy której w oparciu o m.in. art. 156 § 1 kpa uchylił decyzję z dnia 13 marca 1998 r. przyznającą skarżącej zasiłek dla bezrobotnych i uznał ją za bezrobotną od dnia 10 marca 1998 r. oraz przyznał zasiłek dla bezrobotnych od dnia 9 czerwca 1998 r.

Następnie decyzją z dnia 5 sierpnia 1998 r. tenże organ orzekł w stosunku do skarżącej o utracie statusu bezrobotnej od dnia 31 lipca 1998 r. na 3 miesiące z powodu nieusprawiedliwionego niestawienia się w wyznaczonym terminie.

Od wszystkich tych decyzji I. P. odwoływała się, w wyniku czego Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy decyzją z dnia 6 października 1998 r.:

1) decyzję Kierownika RUP z dnia 30 lipca 1998 r. utrzymał w mocy,

2) uchylił decyzję Kierownika RUP z 5 sierpnia 1998 r.

3) przyznał Izabeli P. status osoby bezrobotnej od dnia 31 lipca 1998 r.

4) stwierdził z urzędu nieważność decyzji Kierownika RUP z dnia 30 lipca 1998 r.

W uzasadnieniu podano, że decyzja stwierdzająca obowiązek zwrotu pobranego zasiłku jest zasadna, bowiem w trakcie jego pobierania tryb rozwiązania umowy o pracę uległ zmianie na skutek zawarcia z byłym pracodawcą ugody pozasądowej.

W związku z tym - zdaniem organu odwoławczego - zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 2 pkt 1 omawianej ustawy, bowiem zasiłek dla bezrobotnych za okres od 18 marca do 8 czerwca 1998 r. był świadczeniem nienależnym.

W odniesieniu do decyzji z dnia 30 lipca 1998 r. stwierdzono, że właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia. Wydanie tej decyzji przez organ podstawowy nastąpiło więc z rażącym naruszeniem prawa, co stanowiło przesłankę stwierdzenia jej nieważności. W odniesieniu do decyzji z dnia 5 sierpnia 1998 r. uznano, że organ pierwszej instancji nie ustosunkował się do zarzutów skarżącej zaprzeczających twierdzeniom o nieusprawiedliwionym niestawieniu się w urzędzie i dlatego decyzja została uchylona.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Izabela P. zarzuciła nieuwzględnienie, że zmiana sposobu rozwiązania stosunku pracy nastąpiła w trakcie pobierania przez nią zasiłku, w związku z czym nie było to świadczenie nienależne.

Skarżąca uważa, iż ustawa o zatrudnieniu i bezrobociu gwarantuje jej zasiłek dla bezrobotnych przez okres 180 dni, i to po 8 dniach, a nie po 3 miesiącach. Zasiłek ten powinna nadal pobierać, a nie zwracać. Podniosła, że liczy 44 lata, nie może znaleźć pracy, ma na utrzymaniu 13-letniego syna, na którego otrzymuje 85 zł, alimentów. Nie starcza jej na bieżące wydatki (otrzymuje niewielką pomoc z opieki społecznej), nie mówiąc już o zwrocie pobranego zasiłku.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy podtrzymała swoje stanowiska w sprawie uznając, że wprawdzie "post factum", ale zaszły okoliczności, o których mowa w art. 27 ust. 1 pkt 3 ustawy o zatrudnieniu i bezrobociu, co skutkuje obowiązek zwrotu pobranego zasiłku jako świadczenia nienależnie pobranego. Dodano przy tym, iż skarga dotyczyła wyłącznie tej części decyzji, w którym obowiązek ten orzeczono.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wbrew twierdzeniom zawartym w odpowiedzi na skargę Sąd przyjął, że skarga dotyczy całości decyzji podjętej przez organ odwoławczy.

Ze skargi tej wynika bowiem, że skarżąca kwestionuje wszelkie działania podjęte w stosunku do niej, jako osoby bezrobotnej, przez organ rejestrujący oraz organ drugiej instancji.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że wszystkie jej części były wadliwe.

1) Podstawę prawną orzeczenia obowiązku zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych w decyzji z dnia 30 lipca 1998 r. stanowił przepis art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jedn. tekst Dz. U. z 1997 r. Nr 25, poz. 128 z późn. zm.). Przepis ten zawiera ustawową definicję pojęcia nienależnego świadczenia w rozumieniu art. 28 ust. 1 omawianej ustawy, którym jest:

"świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach".

Organy orzekające w obu instancjach w tym zakresie wzięły pod uwagę jedynie pierwszą część tego przepisu, pomijając zupełnie jej, również istotną, część drugą, a mianowicie pouczenie strony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania zasiłku.

Konieczność takiego pouczenia stanowi warunek sine qua non uznania pobranego zasiłku za nienależne świadczenie i w konsekwencji orzeczenia obowiązku jego zwrotu. W tej mierze nie poczyniono żadnych ustaleń, a z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy nie wynika, aby pouczenie takie miało miejsce.

W tej części (pkt 1) zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji zostały więc podjęte z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego (cyt. wyżej przepis art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy), jak i prawa procesowego (art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa) w stopniu mającym wpływ na treść tych decyzji.

Skutkuje to konieczność uchylenia tej części decyzji organu odwoławczego i decyzji z dnia 30 lipca 1998 r. w oparciu o przepisy art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

2) W odniesieniu do decyzji z tego samego dnia zaskarżona decyzja stwierdza jej nieważność w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 kpa (pkt 4 decyzji). Podejmując taką decyzję w postępowaniu odwoławczym Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy sam dopuścił się obrazy tego przepisu, bowiem połączył to postępowanie z trybem nadzorczym, co jest niedopuszczalne.

Decyzja w tej części wydana została zatem bez podstawy prawnej, bowiem uprawnienia organu odwoławczego zostały ściśle określone w art. 138 § 1 i 2 kpa, które to przepisy nie przewidują możliwości stwierdzenia nieważności. Faktem jest jednak, że decyzja organu pierwszej instancji została z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa, bowiem wydana została przez organ nieuprawniony, a więc z rażącym naruszeniem prawa.

Dlatego też Sąd stwierdził w tej części nieważność zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 22 ust. 3 ustawy o NSA.

3) Zaskarżona decyzja w części dotyczącej przyznania Izabeli P. statusu osoby bezrobotnej od dnia 31 lipca 1998 r. była zapewne konsekwencją poprzednich decyzji (pkt 1 i 4).

Zachodziła więc konieczność uchylenia decyzji, także w tej części w oparciu o art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA, co było zasadne tym bardziej, iż decyzja w tej mierze nie zawierała żadnego uzasadnienia. Stanowiło to istotne naruszenie także art. 107 § 3 kpa.

4) W odniesieniu do decyzji z dnia 5 sierpnia 1998 r. o utracie statusu osoby bezrobotnej z powodu nieusprawiedliwionego niestawiennictwa w wyznaczonym terminie w rejonowym urzędzie pracy, zaskarżona decyzja w sposób jednoznaczny nie wyjaśnia, czy organ odwoławczy uchylając tą decyzję (pkt 2) orzekł co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2) czy też uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia (art. 138 § 2 kpa). Stanowi to też istotne naruszenie przepisów postępowania uniemożliwiając kontrolę decyzji organu odwoławczego w tym zakresie. Skutkuje to uchylenie decyzji w tej części (pkt 2), a także decyzji organu pierwszej instancji z dnia 5 sierpnia 1998 r., która nie zawiera żadnych ustaleń oraz pomija twierdzenia skarżącej w tym zakresie. Stanowi to istotne naruszenie przepisów postępowania: art. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa.

Z powyższych względów orzeczono jak w wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.