Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1618744

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 18 stycznia 2013 r.
II PZ 39/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca).

Sędziowie SN: Jolanta Strusińska-Żukowska, Jerzy Kuźniar.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marty F. przeciwko Zespołowi Szkół Ogólnokształcących w W. o przywrócenie do pracy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 18 stycznia 2013 r., zażalenia powódki na postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 20 września 2012 r., (...) uchyla zaskarżone postanowienie (punkt I) i w tym zakresie przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z 20 września 2012 r. odrzucił apelację powódki Marty F. od wyroku Sądu Rejonowego dla W. z 27 lutego 2012 r. W sprawie powódka dochodziła przywrócenia do pracy oraz ustalenia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Ustalono, że powódka była zatrudniona przez pozwany Zespół Szkół od 1 września 2011 r. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony i wobec wypowiedzenia tej umowy 29 września 2011 r., naruszającego przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, Sąd Rejonowy zasądził jej odszkodowanie w kwocie 4.769,01 zł. Apelacja powódki żądała zmiany orzeczenia o odszkodowaniu na orzeczenie o przywróceniu do pracy z wynagrodzeniem za czas pozostawania bez pracy oraz ustalenie, że była zatrudniona na czas nieokreślony. Sąd Okręgowy uznał, że apelacja powódki jest niedopuszczalna, gdyż wyrok Sądu Rejonowego nie zawiera rozstrzygnięcia co do jej żądania zasądzenia przywrócenia do pracy i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Apelacja nie ma substratu zaskarżenia i dlatego została odrzucona.

W zażaleniu powódka zarzuciła błędne przyjęcie braku negatywnego rozstrzygnięcia, od którego mogła zostać wniesiona apelacja, jako że Sąd pierwszej instancji odszkodowanie zasądził w miejsce przywrócenia do pracy i nie oddalił roszczenia o przywrócenie do pracy. Sąd dokonał zatem wyboru jednego z roszczeń alternatywnych. Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lutego 1999 r. III ZP 34/98 (OSNAPiUS 2000/2 poz. 44), dopuszcza wszak wniesienie apelacji od wyroku sądu pierwszej instancji, który zasądził odszkodowanie w miejsce żądanego przywrócenie do pracy i nie oddalił powództwa w tym zakresie. Zarzut apelacji żądającej przywrócenia do pracy w miejsce odszkodowania był uprawniony i uzasadniony. Powódka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyjęcie apelacji do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów.

W odpowiedzi pozwany wniósł o oddalenie zażalenia i zasądzenie kosztów.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zażalenie jest zasadne.

Już tylko zwykła (gramatyczna) treść sentencji wyroku Sądu pierwszej instancji wystarczająco jasno stwierdza, że przedmiotem orzeczenia objęto również roszczenie o przywrócenie do pracy, które w tym przypadku nie zostało uwzględnione. Wszak Sąd orzekł (in extenso w pkt I), iż powódka była zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony i z tytułu wypowiedzenia tej umowy, które naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę zasądził jej odszkodowanie. Oznacza to, że nie uwzględnił roszczenia o przywrócenie do pracy, innymi słowy, iż orzekł co do tego roszczenia negatywnie. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji za podstawę powołał art. 45 § 2 k.p., zatem odszkodowanie, które zasądził traktował jako alternatywne do roszczenia o przywrócenie do pracy.

Rację ma żaląca się, że w takiej sytuacji nie powinno być wątpliwości co do dopuszczalności apelacji żądającej przywrócenia do pracy w miejsce zasądzonego odszkodowania. Nieuprawnione jest bowiem zapatrywanie, że brak w sentencji wyroku oddalenia roszczenia o przywrócenie do pracy stanowi procesową przeszkodę do wniesienia apelacji i dlatego strona powinna wystąpić o uzupełnienie wyroku.

SN w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lutego 1999 r. III ZP 34/98 (OSNAPiUS 2000/2 poz. 44) stwierdził, że dopuszczalna jest apelacja powoda od wyroku, w którym sąd pierwszej instancji na podstawie art. 4771 § 2 k.p.c. w związku z art. 8 k.p. i art. 56 k.p. zasądził odszkodowanie w miejsce żądanego przywrócenia do pracy i nie oddalił powództwa w żadnym zakresie. Uchwała ma odpowiednie zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, w szczególności rozwiązanie dotyczące roszczeń alternatywnych w przypadku wypowiedzenia umowy o pracę na czas nieokreślony (w tym przypadku z art. 45 § 2 k.p. i art. 4771 k.p.c. w aktualnym jego brzmieniu i znaczeniu).

Innymi słowy jest orzeczenie podlegające zaskarżeniu (art. 367 § 1 k.p.c. - orzeczenie negatywne, bo nieuwzględniające roszczenia o przywrócenie do pracy), gdyż Sąd pierwszej instancji orzekając o odszkodowaniu rozstrzygnął jednocześnie negatywnie o żądaniu przywrócenia do pracy (zwolnił pracodawcę od takiego obowiązku). Z podstawy rozstrzygnięcia (art. 45 § 2 k.p.) wynika, że chodziło o określone w ustawie roszczenia alternatywne (a więc nie tylko o roszczenia alternatywne w zwykłym, naturalnym ich rozumieniu), stąd uwzględnienie roszczenia, które jest alternatywne, nie wymaga orzekania o oddaleniu drugiego roszczenia. Istota orzekania o roszczeniach alternatywnych polega bowiem w omawianej sytuacji na tym, że zasądzenie odszkodowania na podstawie uprawnienia przysługującego z mocy art. 45 § 2 k.p. nie wymaga oddalenia roszczenia o przywrócenie do pracy, gdyż sąd orzeka tylko o jednym roszczeniu alternatywnym.

Tak prawodawca ukształtował roszczenia alternatywne i skutki ich osądzenia. Wynikają one z jednego stosunku prawnego i zdarzenia (wypowiedzenia umowy o pracę). Uwzględnienie jednego roszczenia wyklucza jednoczesne uwzględnienie drugiego. Zasądzenie jednego likwiduje dług (zobowiązanie) pracodawcy co do innego roszczenia. Realizacja takiego rozwiązania materialno-prawnego (ustawowych roszczeń alternatywnych) łączy się z funkcją procesową art. 4771 k.p.c. W założeniu spór wynikły z wypowiedzenia umowy o pracę winien zakończyć się w jednym postępowaniu, przy tym samym stanie faktycznym. Uwzględnienie więc w wyroku jednego roszczenia likwiduje spór jednocześnie co do drugiego roszczenia alternatywnego, nawet gdy sentencja nie zawiera orzeczenia oddalającego drugie roszczenie. Nie występuje wówczas też ewentualny problem rzeczy sądzonej i osądzonej (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., art. 366 k.p.c.), a więc przypadek, w którym toczyłaby się druga sprawa, po uzupełnieniu wyroku o orzeczenie oddalające roszczenie o przywrócenie do pracy.

W założeniu chodzi więc nie tylko o całościowe zlikwidowanie konfliktu wynikającego z jednego zdarzenia (wypowiedzenia, rozwiązania umowy o pracę), lecz również o szybkość w jego załatwieniu. Sprzyja temu z reguły ta sama warstwa faktyczna sprawy, która procesowo winna być jedna, gdyż w przeciwnym razie w odrębnych procesach mogłoby dochodzić do przeciwstawnych rozstrzygnięć. Roszczenia, które są alternatywne, nie mogą być rozpoznawane odrębnie w różnych sprawach. Pozostają bowiem w takim związku, że dla wykonania zobowiązania pracodawcy wystarcza spełnienie jednego z nich (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 18 stycznia 2008 r. II PK 267/2007 LexPolonica nr 8595477; postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 9 maja 2008 r. II PK 319/2007 OSNP 2009/21-22 poz. 286; postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 27 lipca 2012 r. I PZ 9/2012).

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 3941 § 3 k.p.c. i art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c. i art. 39821 k.p.c.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.