Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1610747

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 19 września 2013 r.
II OZ 769/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 19 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. Ś. i Z. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 638/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Ś. i Z. Ś. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) kwietnia 2013 r. nr (...) w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił B. Ś. i Z. Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia Sąd I wskazał, że B. Ś. i Z. Ś. wraz ze skargą na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) kwietnia 2013 r. nr (...) w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego skarżący złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wnioskach skarżący oświadczyli, iż prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z czwórką dzieci, a ich miesięczny dochód z tytułu pobieranych wynagrodzeń wynosi łącznie 2800 zł. Według oświadczenia skarżących posiadają oni dom o pow. 60 m2 i nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3.000 euro. W uzasadnieniu wniosków o przyznanie prawa pomocy skarżący podali, iż spłacają pożyczkę konsumpcyjną w kwocie 400 zł, oraz ponoszą opłaty za przedszkole w kwocie 300 zł i koszty utrzymania domu w wysokości 1500 zł. Z oświadczenia skarżących o wysokości wydatków wynika, iż jedynym źródłem utrzymania skarżących jest wynagrodzenie za pracę z "Metalchem" Kościan Sp. z o.o. z, którego skarżący opłacają utrzymanie czwórki dzieci (w tym opłatę za przedszkole 299 zł.) i wydatki na utrzymanie domu w tym prąd (263,92 zł.), gaz (120,34 zł), wodę (68 zł), Internet (59,41 zł), zobowiązania podatkowe za dom i działkę (256 zł), wywóz nieczystości - śmieci (165 zł), abonament TV Polsat (79,90 zł) oraz opał (300 zł). Z zestawienia wydatków wynika również, iż wnioskodawcy spłacają raty na komputer (24 raty po 132,50 zł), pilarkę spalinową (12 rat po 164,82 zł), motorower Junak (36 rat po 157,40 zł), motorower ZIP Basic (36 rat po 81,66 zł) i motorower ZIP YM50 (24 raty po 168,80 zł). W powyższym oświadczeniu skarżący stwierdzili, że nie posiadają żadnych lokat ani oszczędności, a uzyskiwane środki pozwalają im na opłacanie żywności i rachunków.

Postanowieniem z dnia 16 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcom prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, gdyż poniesienie przez skarżących kosztów postępowania, nie spowoduje uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Skarżący, wykazali bowiem, że spłacają raty kredytów przyznanych na zakup komputera, pilarki i 3 motorowerów w łącznej wysokości 705,18 zł miesięcznie, a w ocenie referendarza sądowego żaden z powyższych wydatków nie należy do niezbędnych wydatków. Ponadto zobowiązania cywilnoprawne, w tym przypadku koszty regulowania rat kredytów nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, a skoro niezależna instytucja bankowa sprawdziła zdolność kredytową skarżących i przyznając im 5 kredytów uznała, że są oni wypłacalni, to nie można ich jednocześnie uznać za osoby żyjące w niedostatku.

W związku ze złożonym sprzeciwem od postanowienia z dnia 16 lipca 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w zaskarżonym postanowieniu z dnia 5 sierpnia 2013 r. wskazał, że wnioskodawcy nie wykazali, że uzyskując regularne dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 2.791,36 zł nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd I instancji zaznaczył, że wbrew argumentacji zawartej w sprzeciwie spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Istnieje ukształtowane stanowisko w orzecznictwie sądowym, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd I instancji podkreślił także, iż opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia, a przyznanie prawa pomocy jest rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa. Powinno ono mieć, więc wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym, natomiast w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy trudno uznać spłaty kredytów na zakup trzech motorowerów dla dzieci za koszty utrzymania koniecznego. Ponadto wskazać należy, iż gdyby raty kredytów bankowych doliczyć do stałych wydatków miesięcznych to wtedy łączna wysokość zobowiązań skarżących wynosiłaby 2316,75 zł. Uwzględniając, więc wysokość deklarowanego dochodu skarżących wynoszącego 2.791,36 zł, na zaspokojenie bieżących potrzeb sześciodobowej rodziny pozostaje więc 474,61 zł. Poddaje to wątpliwość wiarygodność deklaracji o faktycznym dochodzie skarżących. Przy tak niewielkiej kwocie wolnych środków trudno, bowiem przypuszczać aby niezależne instytucje bankowe sprawdzające za każdym razem zdolność kredytową skarżących, przyznały im 5 kredytów uznając, że są oni wypłacalni.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli B. Ś. i Z. Ś. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, ze poniesienie przez skarżących kosztów postępowania nie spowoduje uszczerbku w koniecznym ich utrzymaniu podczas, gdy z oświadczenia złożonego przez skarżących na urzędowym formularzu, a także z dokumentów złożonych na wezwanie Sądu, jednoznacznie wynika, że skarżący uzyskują jedynie niewielkie dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, które w całości przeznaczają na utrzymanie swoje oraz czwórki dzieci, a tym samym nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W zażaleniu wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie wniosku skarżących z dnia 17 maja 2013 r. przyznając im prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sadowych ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych. Dlatego tez prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu również zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).

W niniejszej sprawie Sąd podjął na podstawie art. 255 ustawy p.p.s.a. działania zmierzające do uściślenia oświadczeń strony gdyż uznał, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Strona złożyła na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego.

Poprawnie Sąd I instancji uznał jednak, iż udzielane przez skarżących wyjaśnienia i przedstawiane dowody nie stanowią uzasadnienia dla konieczności zwolnienia skarżących od kosztów sądowych i rozpoznawany wniosek Sąd I instancji słusznie ocenił jako niezasadny.

Wskazać trzeba, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślenia wymaga fakt, że kredyty zaciągnięte przez skarżących nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, bowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Podkreślenia wymaga, że strona nie wskazała, by miała problemy ze spłatą kredytu.

W takiej sytuacji, zatem zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy uznać należało za odpowiadające prawu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.