II OZ 41/19 - Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2628232

Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2019 r. II OZ 41/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. S.A. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Wr 681/18 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi T. S.A. z siedzibą we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia (...) czerwca 2018 r., nr (...) w przedmiocie ustalenia opłaty jednorazowej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości wywołanego uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 6 grudnia 2018 r., sygn. II SA/Wr 681/18, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) odrzucił skargę T. S.A. z siedzibą we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia (...) czerwca 2018 r., nr (...) w przedmiocie ustalenia opłaty jednorazowej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości wywołanego uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że zgodnie z przyjętymi standardami proceduralnymi brak opłaty sądowej w formie wpisu traktowany jest jako szczególny brak formalny skargi, którego stwierdzenie obliguje Sąd do wezwania strony skarżącej do uiszczenia wpisu w podanej kwocie, w ustawowym terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Taki bowiem skutek zaniechania w tym zakresie ustala przepis art. 220 § 3 p.p.s.a.

Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie wpis sądowy został uiszczony po zakreślonym terminie. Sąd podkreślił, że skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który zarzucił brak doręczenia przez sąd wezwania do uiszczenia wpisu sądowego. Sąd przywołał postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2018 r. sygn. akt. II OZ 1233/18, zgodnie z którym "profesjonalny pełnomocnik, który podejmuje się prowadzić sprawę sądowoadministracyjną oraz samodzielnie ustalić i uiścić wpis stosunkowy od skargi na decyzję administracyjną powinien zapoznać się z zasadami przewidzianymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości wpisów oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193)". Zgodnie § 1 pkt 1 wyżej wymienionego rozporządzenia wpis stosunkowy zależy od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem i wynosi do 10 000 zł - 4% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie mniej jednak niż 100 zł.

Mając na uwadze stan faktyczny niniejszej sprawy i fakt, iż wpis sądowy od skargi został uiszczony po upływie zakreślonego terminu, Sąd I instancji uznał, że złożona skarga podlega odrzuceniu. O zwrocie wpisu sądowego orzeczono w pkt II postanowienia na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

T. S.A. z siedzibą we W. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości. Zarzuciła naruszenie:

1. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie sprowadzające się do uznania przez Sąd I instancji, że w sprawie nie doszło do usunięcia braków formalnych skargi w postaci uzupełnienia wpisu od skargi w terminie, podczas gdy skarżąca uzupełniła wpis sądowy, a przepis ten mógłby być zastosowany tylko w przypadku wezwania do usunięcia braku formalnego, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca;

2. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie przewidzianych w ustawie środków w celu usunięcia braków formalnych skargi (niedoręczenie wezwania o uzupełnienie wpisu od skargi) i pominięcie, że skarżąca uzupełniła wpis;

3. art. 220 § 3 p.p.s.a. mający istotny wpływ na wynik sprawy poprzez odrzucenie skargi pomimo braku wezwania skarżącej do uzupełnienia wpisu od skargi i uzupełnienia przez skarżącą wpisu od skargi;

4. art. 220 § 1 i § 3 p.p.s.a. poprzez brak wezwania skarżącej do uzupełnienia wpisu od skargi i błędne przyjęcie, że skarżąca wraz z pismem z (...) września 2018 r., z wezwaniem do złożenia pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącej oraz złożenia dokumentu określającego umocowanie do reprezentowani strony skarżącej (KRS), otrzymała również zarządzenie o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego, a w konsekwencji odrzucenie skargi mimo braku wezwania do uzupełnienia tego wpisu i uzupełnienia wpisu przez skarżącą.

Na podstawie tak postawionych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W uzasadnieniu stwierdzono, że Sąd błędnie przyjął, że skarżąca (mimo zarządzenia Sądu w przedmiocie uzupełnienia wpisu od skargi w kwocie 57 zł) w wyznaczonym siedmiodniowym terminie nie uzupełniła wpisu sądowego. Wskazując na stan faktyczny sprawy stwierdzono, że pełnomocnikowi skarżącej nie zostało doręczone zarządzenie z dnia 7 września 2018 r. w przedmiocie uzupełnienia wpisu od skargi, a skarżąca uzupełniła brakujący wpis. W dniu 1 października 2018 r. doręczono jedynie wezwanie z dnia 26 września 2018 r. dotyczące uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącej przed sądami administracyjnymi oraz poprzez złożenie dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej (KRS). Załącznikiem do ww. wezwania, wyraźnie w nim wymienionym, był odpis odpowiedzi na skargę z dnia 4 września 2018 r. Skarżąca stwierdza, że poza wyżej wymienionymi dokumentami do korespondencji nie został załączony żaden inny dokument. Także w dzienniku korespondencji prowadzonym przez kancelarię nie odnotowano wpływu odrębnego dokumentu jakim miałoby być zarządzenie o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego czy też doręczenie tego zarządzenia. Z treści nadesłanego wezwania nie wynika aby miało ono inne załączniki niż odpis odpowiedzi na skargę.

Pełnomocnik skarżącej stwierdził, że przy piśmie z dnia 4 października 2018 r. uzupełniono braki formalne skargi wskazane w wezwaniu z dnia 26 września 2018 r. Nadto dokonując weryfikacji wysokości opłat od wpisu sądowego uiszczonych w toku innych postępowań, pełnomocnik ustalił, że w niniejszej sprawie uiszczona opłata w kwocie 43 zł jest za niska (prawidłowa powinna wynosić 100 zł). Wobec zaistniałych wątpliwości, w dniu 18 października 2018 r. osobiście dokonał weryfikacji akt niniejszej sprawy w sekretariacie Sądu. Ustalił, że w aktach sprawy znajdują się dwa dalsze dokumenty: Zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 7 września 2018 r. oraz doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu z dnia 26 września 2018 r. Dokumenty te nie zostały jednak doręczone pełnomocnikowi skarżącej. Na dzień przeglądania akt pełnomocnik nie miał możliwości, aby zapoznać się ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru przesyłki doręczonej mu 1 października 2018 r., gdyż nie zostało ono dołączone do akt sprawy. Posiadając wiedzę o uiszczeniu wpisu w zaniżonej wysokości pismem z dnia 19 października 2018 r. pełnomocnik uzupełnił braki formalne skargi i przedłożył dowód uiszczenia opłaty uzupełniającej w wysokości 57 zł. Opłata ta została uiszczona przed doręczeniem pełnomocnikowi skarżącej wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, a więc jeszcze przed rozpoczęciem biegu terminu do uzupełnienia tego braku formalnego.

Pełnomocnik podkreślił, że jeżeli Sąd wzywa pełnomocnika do uzupełnienia kilku braków formalnych, to takie wezwanie powinno przede wszystkim zostać skutecznie doręczone, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.

Pełnomocnik zauważa, że jeżeli Sąd wysyła do skarżącej kilka różnych dokumentów w jednej przesyłce (dla zachowania zasady ekonomii procesowej), to wówczas wyszczególnienie wszystkich tych dokumentów powinno znaleźć się w jednym piśmie przewodnim. W konsekwencji skarżąca powinna otrzymać takie pismo przewodnie, gdzie jako załączniki wskazane byłyby wszystkie inne wezwania (dokumenty) kreujące w stosunku do niej dalsze zobowiązania (w tym przypadku zarządzenie w przedmiocie uzupełnienia wpisu). Tymczasem w omawianej sprawie jedynym załącznikiem wskazanym przez sąd oraz doręczonym pełnomocnikowi był odpis odpowiedzi na skargę (w piśmie przewodnim wyszczególniono jedynie braki formalne w postaci braku pełnomocnictwa i odpisu KRS).

Jeżeli w aktach sprawy znajduje się kilka odrębnych dokumentów obligujących stronę do różnych zachowań to na Sądzie ciąży obowiązek takiego ich przygotowania, opisania i doręczenia, aby wyeliminować ryzyko związane np. z zagubieniem dokumentu czy pominięciem go w trakcie adresowania przesyłek. Jeżeli Sąd przyjmuje praktykę w postaci przesyłania kilku dokumentów w jednej przesyłce, to wymagane jest zachowanie szczególnej wnikliwości i ostrożności, która wyeliminuje takie sytuacje jak ta zaistniała, tj. brak doręczenia zarządzenia i brak dowodu jego doręczenia. Powyższe należy także odnosić do okoliczności potwierdzenia odbioru dokumentów. W szczególności przesyłka powinna opisywać z nazwy dokumenty nią doręczane.

Pełnomocnik zauważył, że jeżeli w sprawie istnieją jakiekolwiek wątpliwości co do tego czy pełnomocnik skarżącej faktycznie otrzymał wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, to wątpliwości te należy rozstrzygać na korzyść skarżącej mając na uwadze przede wszystkim zagwarantowane konstytucyjnie prawo do sądu (art. 45 Konstytucji RP).

Podkreślono, że pełnomocnik w terminie uzupełnił pozostałe braki formalne. Uwiarygodnia to fakt braku doręczenia kwestionowanego zarządzenia. Gdyby więc w przesyłce znajdowało się zarządzenie w przedmiocie wezwania do uiszczenia opłaty - takowa opłata zostałaby także w terminie uzupełniona.

Wskazano także na wyrażaną w orzecznictwie NSA zasadę prymatu merytorycznego rozpoznania sprawy nad rozpoznaniem jej w sposób formalny. Zgodnie z nią jeżeli istnieją wątpliwości, co do prawidłowości doręczenia zarządzeń nakładających na stronę określone obowiązki i to pod rygorem formalnego zakończenia sprawy poprzez odrzucenie skargi, to uwzględniając okoliczności sprawy, należy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2 i 3, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania.

Skarga jako pismo szczególne posiada odrębną regulację w powyższym zakresie. W przypadku nieopłacenia skargi Przewodniczący Wydziału wzywa zarządzeniem do jej opłacenia w oznaczonej wysokości, w terminie 7 dni od doręczenia zarządzenia, pod rygorem jej odrzucenia (art. 220 § 3 p.p.s.a.).

Oceniając zatem prawidłowość odrzucenia skargi przez Sąd na podstawie powyższej regulacji wystarczy wykazać czy wskazany w zarządzeniu Przewodniczącego wpis od skargi został uiszczony w terminie do tego przewidzianym i w wysokości tam określonej.

Pełnomocnik skarżącej uważa, że skarga została niesłusznie odrzucona na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. albowiem braki skargi zostały uzupełnione w terminie. Zauważa przy tym, że termin do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci uzupełnienia wpisu od skargi nie rozpoczął biegu z uwagi na brak skutecznego doręczenia skarżącej przedmiotowego wezwania. Pełnomocnik uważa, że przesyłka z dnia 26 września 2018 r. nie zawierała wezwania do uzupełnienia wpisu sądowego w kwocie 57 zł. Powyższa korespondencja zawierała jedynie wezwanie do uzupełnienia braków formalnych przez złożenie stosownego pełnomocnictwa dla reprezentowania skarżącej w niniejszej sprawie oraz dokumentu określającego sposób reprezentowania strony skarżącej (KRS) pod rygorem odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W załączeniu do wezwania przesłano odpis odpowiedzi na skargę z dnia 4 września 2018 r.

Zasadą jest, że sąd wydaje rozstrzygnięcie na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 zd. 1 p.p.s.a.). Wynika z tego, że podstawą ustaleń sądu w zakresie przebiegu czynności procesowych mających miejsce w trakcie prowadzonego postępowania przed sądami administracyjnymi są prowadzone akta sądowe.

Z akt sądowych niniejszej sprawy wynika, że w dniu 7 września 2018 r. wydane zostało zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II WSA we Wrocławiu wzywające pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia wpisu sądowego od złożonej skargi o kwotę 57 zł albowiem uiszczona została kwota 43 zł lecz wpis sądowy od skargi wynosi 100 zł. (karta 20 akt). Na odwrocie tego zarządzenia znajduje się adnotacja, że zarządzenie zostało wykonane 26 września 2018 r. Doręczenie tego zarządzenia dokumentuje też k. 22 będąca pismem z dnia 26 września 2018 r., dla którego zwrotnym potwierdzeniem odbioru jest to na karcie 47 akt.

Na karcie 21 akt znajduje się wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez złożenie oryginału pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania pełnomocnika w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi w sprawie oraz złożenia dokumentu określającego sposób reprezentowania strony skarżącej (informacja z KRS). W wezwaniu tym zakreślono termin 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Załącznikiem do tego wezwania był odpis odpowiedzi na skargę z dnia 4 września 2018 r. Na wezwaniu tym znajduje się adnotacja przekazano do biura podawczego w dniu 26 września 2018 r. Zwrotne potwierdzenie odbioru tego wezwania znajduje się na k. 47 akt.

Okazuje się, że w odpowiedzi na wezwanie z dnia 26 września 2018 r. doręczone 1 października 2018 r. pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 4 października 2018 r. przedkłada jedynie uwierzytelnioną kopię pełnomocnictwa do działania w imieniu skarżącego przed sądami administracyjnymi wraz z potwierdzeniem uiszczenia opłaty skarbowej oraz odpis pełny KRS skarżącego.

W dniu 19 października 2018 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnia brakujący wpis od skargi w kwocie 57 zł wskazując, że powziął informację o znajdującym się w aktach niniejszej sprawy dokumencie pt. Zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 7 września 2018 r. oraz dokumencie doręczenie zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu z dnia 26 września 2018 r.

W uzasadnieniu tego pisma wskazuje się, że pełnomocnik uiścił brakujący wpis ponieważ dokonał weryfikacji opłat od wpisu sądowego uiszczonego w toku innych postępowań i ustalił, że opłata w kwocie 43 zł jest za niska (prawidłowa powinna wynosić 100 zł).

Następnie w aktach sprawy znajduje się zarządzenie z 2 listopada 2018 r., które dotyczy konieczności reklamacji przesyłki z dnia 26 września 2018 r. adresowanej do kancelarii pełnomocnika skarżącej z uwagi na brak zwrotnego potwierdzenia odbioru. Skutkiem tego było otrzymanie duplikatu zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, z którego wyłącznie wynika, że przesyłka ta została doręczona w dniu 1 października 2018 r.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uważa, że w okolicznościach tej sprawy za zasadne należy uznać stanowisko pełnomocnika skarżącej, że zarządzenie z dnia 7 września 2018 r. wzywające do uzupełnienia wpisu sądowego o kwotę 57 zł nie zostało mu skutecznie doręczone w korespondencji przesłanej do niego w dniu 26 września 2018 r. a odebranej w dniu 1 października 2018 r. Niewątpliwie na podstawie akt sprawy nie można jednoznacznie stwierdzić czy korespondencja kierowana do pełnomocnika skarżącej zawierała zarządzenie z dnia 7 września 2018 r. wzywające do uzupełnienia wpisu od skargi. Pewną wskazówką czy korespondencja wysłana w dniu 26 września 2018 r. zawierała przedmiotowe wezwanie mogłoby być zwrotne potwierdzenie odbioru, gdyż zawiera ono określenie rodzaju przesyłanego pisma. Niestety oryginalne potwierdzenie odbioru tej przesyłki zaginęło i Sąd dysponuje wyłącznie jego duplikatem sporządzonym przez pracownika poczty w oparciu o dane z systemu pocztowego tego operatora.

W tej sytuacji w żaden sposób nie można jednoznacznie wyjaśnić wątpliwości czy faktycznie przesyłka nadana przez Sąd do pełnomocnika skarżącej zawierała zarządzenie o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego z dnia 7 września 2018 r. Okoliczności takie jak: brak uzupełnienia wpisu w terminie 7 dni od doręczenia przesyłki przy jednoczesnym uzupełnieniu w dniu 4 października 2018 r. pozostałych braków formalnych skargi oraz uzupełnienie wpisu dopiero po samodzielnym ustaleniu przez pełnomocnika na podstawie innych spraw nieprawidłowości wysokości dokonanego wpisu, zdaniem NSA, należy interpretować na korzyść skarżącego. Zdarzenia te wskazują bowiem, że prawdopodobnym jest, że pełnomocnik skarżącej pomimo adnotacji w aktach sądowych o wysłaniu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu rzeczywiście go nie otrzymał. Nie można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że w sekretariacie sądu umieszczono w kopercie wszystkie pisma, które według adnotacji z akt sprawy powinny znaleźć się w jednej przesyłce z dnia 26 września 2018 r. adresowanej do pełnomocnika skarżącej.

Nie można zatem twierdzić, że zarządzenie o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego z 7 września 2018 r. zostało skutecznie doręczone w dniu 1 października 2018 r. bowiem okoliczności sprawy budzą co do tego uzasadnione wątpliwości. Nie da się ich rozstrzygnąć na podstawie akt sprawy. W tej sytuacji nie było zasadnym przyjęcie przez Sąd I instancji, na niekorzyść skarżącej, że termin do uzupełnienia braków formalnych skargi rozpoczął bieg i bezskutecznie upłynął w dniu 8 października 2018 r.

Skoro termin do uzupełnienia braków formalnych nie rozpoczął biegu (brak skutecznego doręczenia zarządzenia z 7 września 2018 r.), to należy uznać, że samodzielne uzupełnienie wpisu sądowego przez pełnomocnika skarżącej przy piśmie z dnia 19 października 2018 r. wywiera skutki dla toku postępowania w niniejszej sprawie.

W związku z powyższym NSA uznał, że Sąd I instancji nie miał podstaw do odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. bowiem skarżąca nie została skutecznie wezwana do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi (brak doręczenia zarządzenia), termin do jej uzupełnienia nie biegł a zatem nie uchybiono mu gdy w dniu 19 października 2018 r. wpis został uzupełniony. W rozpoznawanej sprawie istnieją niedające się rozstrzygnąć wątpliwości odnośnie do prawidłowości doręczenia zarządzenia o uzupełnieniu wpisu sądowego. Przemawia to za uwzględnieniem zażalenia i uchyleniem zaskarżonego postanowienia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Wniosek pełnomocnika skarżącej o zasądzenie kosztów postępowania nie zasługiwał na uwzględnienie. Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują bowiem możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. W myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają jednak zastosowania do postępowania toczącego się na skutek zażalenia, na co wskazuje zakres odesłania zawartego w art. 197 § 2 tej ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.