Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1138287

Postanowienie
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 17 kwietnia 2012 r.
II OZ 252/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Sędzia NSA: Jerzy Stelmasiak.

Sentencja

Dnia 17 kwietnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "Społeczeństwo Przede Wszystkim" z siedzibą w Dąbrówkach na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 5 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 55/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "Społeczeństwo Przede Wszystkim" z siedzibą w Dąbrówkach na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 7 października 2011 r. nr SKO - 404/200/2011 w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego postanawia:

oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 5 marca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił przyznania Stowarzyszeniu "Społeczeństwo Przede Wszystkim" prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 7 października 2011 r. w przedmiocie.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z urzędowego formularza PPPr, Stowarzyszenie jest organizacją społeczną, a jego działalność skupia się na społecznej działalności ekologicznej i propagowaniu turystyki wśród mieszkańców. Natomiast w niniejszej sprawie występuje w obronie zagrożonych praw mieszkańców i zagrożonego skażeniem środowiska w związku z zagrożeniem powstaniem kopalni nad zbiornikiem podziemnej wody pitnej, a ponadto obszar, na którym ma ona powstać jest przeznaczony na projektowany Park Krajobrazowy Puszczy Sandomierskiej. Z przedłożonego regulaminu Stowarzyszenia wynika, że na fundusze Stowarzyszenia składają się jedynie wpływy ze składek członkowskich.

Stowarzyszenie wskazało także, że w 2012 r. nie uzyskało żadnych dochodów, ponieważ ich źródłem są jedynie roczne składki członkowskie płatne na koniec pierwszego kwartału. Stowarzyszenie powstało w maju 2011 r., obecnie nie posiada do dyspozycji żadnych środków, a jego saldo wynosi 2 zł. Kwoty pozyskane ze składek członkowskich w 2011 r. zostały wykorzystane na opłacenie pocztowych przesyłek pism do organów administracji w zakresie działalności Stowarzyszenia. Składki roczne za 2012 r. będą zbierane na koniec I kwartału.

Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji wskazał, że z zestawienia wpływów ze składek za 2011 r. wynika, że Stowarzyszenie uzyskało wpływy ze składek w wysokości 60 zł w czerwcu i 120 zł we wrześniu 2011 r. Z treści uchwały zebrania członków stowarzyszenia z dnia 2 czerwca 2011 r. wynika, że ustalono roczną składkę członkowską w wysokości 20 zł. Oznacza to, że cała kwota wpływów stowarzyszenia w 2011 r. (180 zł) jest efektem opłacenia składek przez 9 członków stowarzyszenia. Sąd I instancji podkreślił, że każde stowarzyszenie, niezależnie od tego, czy ma formę stowarzyszenia zwykłego i działa na zasadzie non profit, zobowiązane jest do zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności. Fakt, że stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania dochodów, czy też ustala składki na bardzo niskim poziomie nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa. Dobrowolne wprowadzenie przez członków stowarzyszenia takich zasad finansowania działalności, które powodują, że staje się ono współfinansowane za pomocą środków publicznych stanowi zaprzeczenie zasady, w myśl której stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku

Sąd I instancji podkreślił, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia ze stowarzyszeniem liczącym zaledwie 9 członków albo z mało efektywną ściągalnością składek. Niezależnie od tego, która z wskazanych wyżej przyczyn leży u podstaw tego, że Stowarzyszenie dysponuje tak niewielką kwotą na prowadzenie swojej działalności, uznać należy, że jego władze nie zapewniają i nie zabezpieczają odpowiednich środków na realizowanie regulaminowych celów Stowarzyszenia. Każde stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi brać pod uwagę koszty wiążące się z prowadzeniem działalności, dla której zostało utworzone. Ponadto powinno podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na ten cel np. poprzez ustalenie i pobieranie składek w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać, ewentualnie przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie statutowe, które może uzyskiwać dochody z innych niż składki źródeł.

Wyznaczając zakres działalności skarżącego podmiotu określono, że realizuje swoje cele takie jak np. działania na rzecz ochrony krajobrazu ochrony środowiska, ekologii, rozwoju turystyki, poprawy infrastruktury, czy też działania na rzecz ochrony zdrowia i życia ludności przed zagrażającymi im oddziaływaniami inwestycji poprzez m.in. występowanie z wnioskami i opiniami, protestami do właściwych organów. Nie budzi więc wątpliwości, że ustalając w ten sposób przedmiot działalności członkowie Stowarzyszenia mogli przewidzieć, że będzie jej towarzyszyła konieczność ponoszenia stosownych należności publicznoprawnych, w tym kosztów postępowań sądowych. Prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest przesłanką do zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów postępowania sądowego.

Sąd I instancji podkreślił także, że wymagane w niniejszej sprawie koszty sądowe nie należą do znacznych i na obecnym etapie postępowania ograniczają się do wpisu od skargi w kwocie 200 zł.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie wnosząc o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W obszernym uzasadnieniu opisało przebieg postępowania nie zgadzając się ze stanowiskiem Sądu I instancji. Wywiodło, że składki zostały ustalone na poziomie, jaki odpowiada możliwością materialnym jego członków. Podkreśliło również, że składki są przez wszystkich członków i terminowo uiszczane.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270) - zwanej dalej p.p.s.a. - zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.

Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568).

Naczelny Sąd Administracyjny akceptuje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Analiza przeprowadzona przez Sąd I instancji jest pełna i rzetelna. Nie ulega wątpliwości, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Stowarzyszenie zakładane było w określonym celu, a więc jego forma prawna, zakres działalności, a przede wszystkim podstawy finansowania powinny zostać tak określone, by cel ten mógł być realizowany. Oznacza to, że błędne jest założenie przyjęte w zażaleniu, zgodnie z którym, skoro członkami Stowarzyszenia są osoby niezamożne, do których dostosowane zostały niewielkie kwoty składek, to powinno to uzasadniać przyznanie Stowarzyszeniu prawa pomocy. W takiej sytuacji Stowarzyszenie powinno było rozważyć taką formę działania, którą gwarantuje uzyskanie dodatkowych środków finansowych niż tylko ze składek, a więc formę stowarzyszenia, o którym mowa w rozdziale 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 79, poz. 855 ze zm.). Forma ta umożliwiłaby pozyskanie środków z prowadzenia działalności gospodarczej, darowizn, spadków i zapisów, a także otrzymanie dotacji, bądź skorzystanie z ofiarności publicznej.

Podzielić więc należy ugruntowany w orzecznictwie i prezentowany również przez Sąd I instancji pogląd, że chociaż stowarzyszenie jest organizacją non profit, to nie zwalnia to automatycznie danego stowarzyszenia z obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność. Niedopuszczalne jest bowiem, by stowarzyszenie przerzucało koszty swojej działalności na Skarb Państwa.

Z tych względów i na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.