II OZ 1394/14, Obowiązek wykazania przez wnioskodawcę okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. - Postanowienie... - OpenLEX

II OZ 1394/14, Obowiązek wykazania przez wnioskodawcę okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. - Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1634830

Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2015 r. II OZ 1394/14 Obowiązek wykazania przez wnioskodawcę okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 listopada 2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 980/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z (...) marca 2014 r. znak: (...) postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 26 czerwca 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek (...) o przyznanie prawa pomocy.

Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi własne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, studentem (...). Dodał, że czesne za studia wynosi 2 500 złotych za semestr. Oświadczył, że posiada 2/36 udziału nieruchomości. Innych danych w formularzu PPF nie wskazał.

W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania złożonego wniosku, zarządzeniem z 16 lipca 2014 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie:

- gdzie zamieszkuje (dom, mieszkanie) - należało podać jego powierzchnię oraz wskazać czy jest ich właścicielem, współwłaścicielem, czy też najemcą oraz czy ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania/lokalu, należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, lub wskazać, kto je ponosi i w jakiej wysokości;

- czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też pozostaje z innymi osobami, jeśli tak, to należało wyszczególnić te osoby oraz podać wysokość uzyskiwanego przez nie dochodu;

- czy uzyskuje pomoc finansową od rodziców, jeśli tak w jakiej wysokości miesięcznie;

- czy pobiera stypendium z tytułu nauki na wyższej uczelni, jeśli tak, to należało podać w jakiej wysokości;

- jaką kwotę miesięcznie przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego;

- czy podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, umowy zlecenia, a jeśli tak jakie uzyskuje z tego tytułu dochody, należało podać ich wysokość.

W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie otrzymuje stypendium z uczelni ani zasiłku z MOPS-u. Otrzymuje pomoc finansową od rodziców tj. kieszonkowe w wysokości 100 złotych miesięcznie oraz opłatę czesnego w wysokości 480 złotych w okresie pobierania nauki. W piśmie wyjaśniającym wskazano, że wnioskodawca często przychodzi na posiłki do rodziców.

Kolejnym zarządzeniem z 3 września 2014 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie:

- gdzie zamieszkuje (czy wspólnie z rodzicami) - w mieszkaniu w którym wykazał w formularzu wniosku, czy też oddzielnie w innym mieszkaniu, domu lub lokalu lub z innymi osobami, jeśli z innymi należało podać jego powierzchnię oraz wskazać czy jest ich właścicielem, współwłaścicielem, czy też najemcą oraz czy ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem mieszkania/lokalu/domu, jeśli tak należało je wyszczególnić i podać ich wysokość, a jeśli nie należało wskazać kto je ponosi i w jakiej wysokości;

- czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też pozostaje z innymi osobami (np. rodzicami, dziadkami) jeśli tak należało wskazać te osoby oraz podać wysokość uzyskiwanego przez nie dochodu;

- czy podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, umowy zlecenia, a jeśli tak jakie uzyskuje z tego tytułu dochody, należało podać ich wysokość.

Jednocześnie wskazano, że w nadesłanych wyjaśnieniach w piśmie z 9 sierpnia 2014 r. wnioskodawca nie podał powyższych danych. Wezwano wnioskodawcę do podania, czy jest na wyłącznym utrzymaniu rodziców.

Odpowiedzi na powyższe należało udzielić w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty

Wnioskodawca wystosował do Sądu pismo z 27 września 2014 r., w którym nie udzielił jednak odpowiedzi na powyższe wezwanie.

W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 9 października 2014 r. J. Z. podkreślił, że jego stan majątkowy uzasadnia przyznanie prawa pomocy.

Postanowieniem z 18 listopada 2014 r. (sygn. akt VII SA/Wa 980/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił J. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, między innymi, że na podstawie danych przedstawionych przez (...), nie kwalifikuje się on do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że wnioskodawca podał bardzo niewiele informacji o swoim stanie majątkowym, a na żądanie Sądu nie wyjaśnił wszystkich istotnych i kluczowych informacji. Nie wiadomo z jakich środków wnioskodawca się utrzymuje, skoro - jak twierdzi - prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Trudno przyjąć za wiarygodne twierdzenie, że student może utrzymać się z kieszonkowego w wysokości 100 zł miesięcznie, prowadząc przy tym samodzielnie gospodarstwo domowe. Poza tym mało wiarygodną okolicznością jest właśnie fakt prowadzenia przez wnioskodawcę samodzielnego gospodarstwa domowego, skoro zarówno w formularzu PPF jak i w złożonym do sprawy pełnomocnictwie pod tym samym adresem co wnioskodawca zamieszkuje jego matka, będąca w niniejszej sprawie pełnomocnikiem wnioskodawcy. Wprawdzie w piśmie wyjaśniającym wskazano, że wnioskodawca często korzysta z posiłków u rodziców, co wskazywałoby na prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego, jednak na dwukrotne zapytanie w tej kwestii wnioskodawca nie udzielił jasnej odpowiedzi. Fakt ten wskazuje na ukrywanie albo faktu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami (co wiązałoby się ze wskazaniem ich dochodów), albo faktu posiadania odrębnego mieszkania/lokalu. Wnioskodawca nie wyjaśnił tych okoliczności.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w sprawie zatem nie wyjaśniono gdzie wnioskodawca zamieszkuje, czy ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania/dom u/lokal, oraz z jakich środków, czy przy czyjej pomocy się utrzymuje.

Jak stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dwukrotne żądanie udzielenia informacji rozwiewających wątpliwości Sądu zostało pozostawione bez należytego wyjaśnienia. Okoliczności te nie mogą skutkować przyznaniem prawa pomocy, gdyż to wnioskodawca musi wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie wnioskodawca tego nie wykazał.

Zażalenie na postanowienie z 18 listopada 2014 r. wniósł J. Z. W zażaleniu podkreślono, że postawione pytania są bezzasadne, ponieważ wnioskodawca jest osobą bezrobotną bez prawa zasiłku dla bezrobotnych. Należy wystąpić do ustawodawcy o dokonanie zmian. Wniesienie kosztów sądowych zaburzy budżet domowy. Zwiększone wydatki zostały spowodowane przez dzień Wszystkich Świętych, okres zimy, stałe leczenie i leki dla matki wnioskodawcy. Największym problemem są Święta Bożego Narodzenia i spędzenie ich w gronie rodzinnym, pomijając dawanie prezentów.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem.

Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy.

Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.

W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyjął, że skarżący nie wykazał, że należy mu przyznać prawo, ponieważ nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. i nie wykonał wezwania wystosowanego na podstawie art. 255 p.p.s.a. To stanowisko Sądu pierwszej instancji jest trafne.

J. Z. nie wykazał w szczególności:

- z jakich środków się utrzymuje (trudno przyjąć, że utrzymuje się wyłącznie ze 100 zł kieszonkowego);

- czy gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie czy z innymi osobami (np. z rodzicami);

- jaką kwotę miesięcznie przeznacza na bieżące potrzeby życia codziennego;

- czy podejmuje jakiekolwiek prace zarobkowe;

- czy pobiera stypendium z tytułu nauki na wyższej uczelni.

Z samego faktu bycia osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku nie wynika, że dana osoba nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto, sam fakt "zaburzenia budżetu domowego", oraz wydatków związanych z różnymi świętami, nie może być podstawą do przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy nie ma bowiem na celu udzielenia wsparcia finansowego stronie postępowania, ale ma na celu wyłącznie umożliwienie stronie realizacji prawa do sądu.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.