II OZ 119/15 - Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego - OpenLEX

II OZ 119/15 - Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1651601

Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2015 r. II OZ 119/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 534/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia (...) czerwca 2013 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 534/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącemu M.M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego, w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia (...) czerwca 2013 r. wydaną w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy.

W uzasadnieniu Sąd podniósł, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, ale nie podał dochodu jaki z tego tytułu uzyskuje. Poinformował, że ma żonę ale oświadczył, że nie prowadzi z nią gospodarstwa domowego i ma z nią zawartą umowę ustanawiającą rozdzielność majątkową. Dodał, że posiada budynek, w którym prowadzi działalność gospodarczą i samochód "firmowy w kredycie". Z załączonej deklaracji PIT-36 L wynika, że skarżący w roku 2013 z tytułu prowadzonej działalności uzyskał przychód w wysokości 1.184.288,12 zł, w tym dochód w wysokości 21.096,23 zł. Następnie skarżący wskazał, że koszty utrzymania jego oraz dwójki jego dzieci wynoszą 1.500 zł, a rata miesięczna dwóch kredytów firmowych (1.200.703 zł) wynosi 13.264,47 zł. Nadto wskazano, że z załączonych dokumentów wynika, iż w firmie skarżącego "(...)" sp. z o.o. przychód za rok 2014 do dnia 30 września wyniósł 942.568,25 zł (w tym dochód - 20.963,91 zł), a w firmie (...) przychód za 2014 r. do dnia 1 września wyniósł 1.046.169,97 zł (w tym dochód w wysokości 20.754,62 zł).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przedmiotowy wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. W uzasadnieniu swojego stanowiska Sąd zacytował przepis art. 260, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", a następnie odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy Sąd stwierdził, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd przede wszystkim zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu złożonego wniosku wnioskodawca nie wskazał udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów postępowania w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Pomimo przedłużenia terminu do złożenia dokumentów potwierdzających przedstawioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuację majątkową i finansową, skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie przez referendarza sądowego czy też na etapie złożenia sprzeciwu, chociaż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. Nadto Sąd podniósł, że w realiach niniejszej sprawy wnioskodawca przede wszystkim nie wskazał wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego brutto, jak też nie przedłożył dokumentu potwierdzającego rzeczywistą wysokość tego dochodu. Ponadto nie wyjaśnił czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich lub z Pomocy Społecznej, nie przedłożył (z wyjątkiem odrębnych kilku operacji finansowych) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym rachunków wykorzystywanych na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej, nie określił wartości posiadanych przez siebie nieruchomości, w tym wykorzystywanych do prowadzonej działalności gospodarczej, jak również zupełnie zaniechał wskazania miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu. Tu jedynie ogólnikowo podał, że wynoszą one 1.500 zł. W ocenie Sądu przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności, na których oparł swój wniosek zostały w istocie jedynie zasygnalizowane, ale nie wykazane, czyli dowiedzione, udokumentowane, udowodnione. Tymczasem aby Sąd mógł uwzględnić wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca musi dowieść, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty pełnych kosztów postępowania, co oczywiście nieodzownie wiąże się z obowiązkiem należytego uzasadnienia i uprawdopodobnienia okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Niezależnie od powyższego Sąd wskazał, że skarżący posiada dochód z tytułu prowadzonych działalności gospodarczych (łączny przychód w wysokości prawie 2.000.000 zł, a dochód ok. 40.000 zł). Tymczasem korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania.

Mając zatem na względzie powyższe, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że jego sytuacja materialna nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. W ocenie skarżącego nie posiada on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nadto wskazał, że przedstawione przez Sąd dochody i przychody nie odzwierciedlają jego sytuacji materialnej z uwagi na liczne zobowiązania i miesięczne straty z prowadzonej działalności gospodarczej. Podniósł także, że nie uwzględniono kosztów i opłat związanych z utrzymaniem miesięcznym skarżącego i dzieci.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z przytoczonego przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Ponadto skarżący powinien mieć na względzie, że instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H. Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39).

Ponadto wyjaśnić należy, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia nieuwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Sąd pierwszej instancji wezwał bowiem skarżącego do nadesłania dokumentów z których wynikałby comiesięczny dochód rodziny skarżącego i ponoszone koszty utrzymania, tj.m.in. do złożenia zaświadczenia o wysokości dochodu wnioskodawcy i innych osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe, wyciągów z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, w tym rachunków wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej oraz wskazania z jakiego źródła wnioskodawca czerpał środki na pokrycie kosztów wpisu od skargi w niniejszej sprawie (500 zł).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, iż skarżący nie wykazał, by spełniał przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z analizy pism i dokumentów zawartych w aktach sprawy wynika, że skarżący w istocie uchylił się od wyjaśnienia Sądowi swojej sytuacji majątkowej. Skarżący zaakcentował bowiem swoje zobowiązania, w tym kredyty związane z prowadzoną przez niego działalnością w wysokości 1.200.703 zł (wysokość rat obu firm wynosi 13.264,47 zł miesięcznie) oraz określił ogólny koszt utrzymania siebie i dzieci na poziomie 1.500 zł. Przedłożył także dokumenty z których wynikają zyski z działalności spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej w łącznej wysokości około 40.000 zł rocznie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedłożone przez skarżącego dane są niewystarczające do oceny jego sytuacji majątkowej. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji zauważył, że skarżący nie wskazał swojego miesięcznego dochodu oraz nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie dwa miesiące, za wyjątkiem kilku wyszczególnionych operacji finansowych. Nie wskazał także jakie konkretnie nieruchomości posiada, w tym również wykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej, mimo że we wniosku o przyznanie prawa pomocy zawarł ogólnikową informację o ich posiadaniu.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykonał w sposób należyty wezwania do wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej, w tym do przedłożenia stosownych dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów i comiesięcznych wydatków. Zaś niepełne przedstawienie przez skarżącego jego sytuacji majątkowej spowodowało, że Sąd nie był w stanie rzetelnie ocenić, czy strona spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z tego względu wniesione zażalenie, jako nieusprawiedliwione, należało oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.