Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1598460

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 16 października 2014 r.
II OSK 878/13
Sprostowanie aktów stanu cywilnego - tryb sądowy a administracyjny.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.).

Sędziowie NSA: Małgorzata Stahl, del. Zdzisław Kostka.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 16 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 676/12 w sprawie ze skargi W. G. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia (...) kwietnia 2012 r. nr (...) w przedmiocie sprostowania aktu zgonu oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 676/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę W. G. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia (...) kwietnia 2012 r. w przedmiocie sprostowania aktu zgonu.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu (...) października 2010 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego w Jaworznie został sporządzony pod numerem (...) akt zgonu J. W. W. zmarłej w dniu (...) października 2010 r. Pismem z dnia 8 października 2010 r. bratanek zmarłej W. G. wystąpił do Kierownika USC w Jaworznie z wnioskiem o sprostowanie tego aktu w części dotyczącej nazwiska rodowego J. W. z "G." na "G.". Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Kierownik USC w Jaworznie decyzją z dnia (...) grudnia 2010 r. odmówił sprostowania przedmiotowego aktu zgonu w żądanym zakresie, gdyż akt ten został sporządzony zgodnie z dowodem osobistym zmarłej, jej aktem urodzenia nr (...) przechowywanym w USC w Rzepienniku Strzyżewskim, a także aktem małżeństwa nr (...) sporządzonym w USC w Pruszczu Gdańskim.

W wyniku odwołania wniesionego od tej decyzji przez W. G., Wojewoda Śląski, decyzją z dnia (...) stycznia 2011 r., uchylił decyzję Kierownika USC w Jaworznie i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając tę decyzję wskazał, że podstawowym i niezbędnym dokumentem do ustalenia prawidłowej pisowni nazwiska rodowego zmarłej jest akt urodzenia jej ojca oraz akt małżeństwa rodziców zmarłej. Z uwagi na to, że organ I instancji nie dysponował odpisami tych aktów Wojewoda nakazał Kierownikowi USC w Jaworznie dokonania ustaleń w tym zakresie.

Wyrokiem z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 158/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi W. G., uchylił opisaną decyzję Wojewody Śląskiego. W ocenie Sądu, uchylona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., gdyż Wojewoda zlecił organowi I instancji, aby ten zwrócił się do Kierownika USC w Rzepienniku Strzyżewskim bądź do Archiwum Państwowego o odpis aktu urodzenia ojca zmarłej J. W. i odpis aktu małżeństwa rodziców zmarłej. Tymczasem odpis aktu małżeństwa rodziców zmarłej J. W. znajdował się w aktach sprawy, a w zakresie odpisu aktu urodzenia jej ojca organ odwoławczy sam powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe.

Przed wydaniem przez Sąd wskazanego wyroku Kierownik USC w Jaworznie, na skutek decyzji kasacyjnej Wojewody Śląskiego z dnia (...) stycznia 2011 r., ponownie rozpatrzył wniosek W. G. i decyzją z dnia (...) lutego 2011 r. odmówił sprostowania aktu zgonu w zakresie dotyczącym pisowni nazwiska rodowego J. W. oraz pisowni nazwiska jej ojca. W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, że wykonując zalecenia Wojewody Śląskiego dotarł do dokumentu zawierającego oryginalną pisownię nazwiska ojca zmarłej J. W., a mianowicie do świadectwa chrztu z 1879 r., w którym widnieje nazwisko "G.". Organ doszedł jednak do przekonania, że art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688 z późn. zm. - dalej zwanej p.a.s.c.) zezwala jedynie na sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego. W postępowaniu administracyjnym zmierzającym do sprostowania błędu w akcie stanu cywilnego obowiązuje natomiast zasada, zgodnie z którą sprostowania takiego można dokonać w oparciu o odpis zupełny wcześniejszego aktu stanu cywilnego. W rozpatrywanej sprawie we wszystkich poprzedzających akt zgonu J. W. odpisach aktów stanu cywilnego występowała zaś jednakowa pisownia jej nazwiska rodowego "G.", a wydobyte świadectwo chrztu jej ojca, w którym pisownia tego nazwiska brzmi "G." nie ma mocy urzędowej z uwagi na brzmienie art. 87 ust. 1 p.a.s.c. Tym samym w ocenie organu właściwym do sprostowania aktu zgonu J. W. w części dotyczącej pisowni jej nazwiska rodowego jest sąd powszechny.

W wyniku odwołania wniesionego od tej decyzji przez W. G., Wojewoda Śląski decyzją z dnia (...) 8 kwietnia 2011 r. uchylił tę decyzję i umorzył postępowanie toczące się przed organem I instancji. W uzasadnieniu uznał, że ustalenia faktyczne dokonane przez Kierownika USC w Jaworznie dowodzą, że organ ten nie był właściwy do sprostowania pisowni nazwiska rodowego w akcie zgonu J. W., gdyż w tej sprawie właściwy jest sąd powszechny działający w oparciu o wniosek złożony przez uprawniony do tego podmiot i z tego powodu organ I instancji winien był umorzyć wszczęte postępowanie.

Wyrokiem z dnia 23 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 429/11, WSA w Gliwicach, po rozpatrzeniu skargi W. G., uchylił decyzję Wojewody Śląskiego z dnia (...) kwietnia 2011 oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika USC w Jaworznie z dnia (...) lutego 2011 r. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że wobec wyeliminowania z obrotu prawnego prawomocnym wyrokiem WSA z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 158/11, decyzji kasacyjnej Wojewody z dnia (...) stycznia 2011 r. brak było podstaw do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika USC w Jaworznie sprawy z wniosku W. G. i wydania przez ten organ decyzji z dnia (...) lutego 2011 r. a następnie wydania reformatoryjnej decyzji Wojewody Śląskiego z dnia (...) kwietnia 2001 r. Tym samym w sprawie zaistniała przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego przewidziana w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. co skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego obu wyżej wskazanych decyzji.

W związku z tym wyrokiem Wojewoda Śląski ponownie rozpatrzył odwołanie od decyzji Kierownika USC w Jaworznie z dnia (...) grudnia 2010 r. W następstwie zaś ponownego rozpatrzenia tego odwołania, decyzją z dnia (...) kwietnia 2012 r., organ ten utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że w wyniku ponownego postępowania przeprowadzonego przez Kierownika USC w Jaworznie, które miało miejsce przed pierwszym wydanym w sprawie wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 7 września 2011 r. (II SA/Gl 158/11), organ ten dotarł do świadectwa chrztu ojca zmarłej J. W. z 1879 r., z którego wynika, że nosił on nazwisko "G.". Wojewoda powołał się na treść przepisu art. 28 p.a.s.c., który stanowi, że w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian poza oczywistym błędem pisarskim. Sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego może nastąpić natomiast na podstawie treści wcześniejszego aktu stanu cywilnego, bądź dokumentu, który stanowił podstawę sporządzenia tego aktu (akt zgonu może zostać sprostowany na podstawie karty zgonu, a akt urodzenia na podstawie zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego urodzenie). Wojewoda uznał, że podstawą do sprostowania aktu zgonu J. W. nie może być pochodzące z 1879 r. świadectwo chrztu jej ojca. Świadectwo to nie stanowi bowiem dokumentu urzędowego w rozumieniu przepisów p.a.s.c. Podstawą taką nie mógł być także dowód osobisty zmarłej, bowiem był on sporządzany na podstawie aktów stanu cywilnego. Wobec powyższego - zdaniem organu odwoławczego - zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na sprostowanie w trybie art. 28 p.a.s.c. błędu pisarskiego w akcie zgonu. Wwoda poinformował odwołującego się, że w sytuacji, gdy strona stwierdza, iż dane zawarte w akcie stanu cywilnego zawierają błędy, a wcześniejsze akty stanu cywilnego lub dokumenty nie potwierdzają tego, wówczas osoba zainteresowana może wystąpić do sądu o sprostowanie aktu w trybie art. 31 w zw. z art. 33 p.a.s.c.

W skardze na tę decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach W. G. zarzucił naruszenie art. 7 i art. 8 w zw. z art. 75 § 1 art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ dowodów mających zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie sprawy; art. 2 Konstytucji R.P, a także art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez brak dążenia do ustalenia obiektywnej prawdy i stronniczość; art. 107 § 1 i § 3 z uwagi na niespełnienie przez uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji podstawowych wymagań; 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wydanej z rażącym naruszeniem prawa; art. 10 § 1 i art. 35 k.p.a. oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie utworzenia Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji poprzez nieuzasadnione przekroczenie terminu wykonania wyroku i "zmianę Ministra - adresata (...) zażalenia" oraz niedoinformowanie skarżącego "o przyczynach tej zmiany" oraz o treści skierowanej do Ministra "odpowiedzi na jego argumenty".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja Wojewody Śląskiego nie narusza prawa w stopniu pozwalającym na jej wzruszenie.

Sąd wskazał, że zasadniczy spór między skarżącym a orzekającymi w sprawie organami sprowadza się do zakresu, w jakim jest możliwe wprowadzanie w drodze administracyjnej korekt do sporządzonego aktu stanu cywilnego, a w szczególności do wykładni przepisu art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (j.t. Dz. U. z 2011 r.r. Nr 212, poz. 1264, dalej p.a.s.c.). Stosownie do zdania 1 tego artykułu w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeden z przewidzianych w ustawie wyjątków umożliwiających wprowadzenie zmian do sporządzonego aktu stanu cywilnego ustawodawca zamieścił w zdaniu 2 art. 28 p.a.s.c. Zgodnie z tym przepisem można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. Podkreślenia wymaga, że przepisu tego jako z stanowiącego wyjątek od zasady trwałości i stabilności aktu stanu cywilnego nie można wykładać rozszerzająco. Wykładając przepis zdania 2 art. 28 p.a.s.c zwrócić należy przede wszystkim uwagę na posłużenie się przez ustawodawcę w tym unormowaniu zwrotem "jedynie", który wyraźnie ogranicza możliwość sprostowania przez organ w drodze decyzji administracyjnej aktu stanu cywilnego tylko i wyłącznie do oczywistego błędu pisarskiego. Podkreślenia wymaga także to, że podlegający sprostowaniu błąd pisarski musi mieć charakter "oczywisty", a więc niebudzący żadnych wątpliwości. Oczywistość błędu pisarskiego winna więc wynikać z samej jego natury bądź też z porównania treści sporządzonego aktu stanu cywilnego z dokumentami, na których podstawie został on sporządzony, a w szczególności z wcześniej sporządzonymi aktami stanu cywilnego mającymi charakter pierwotny względem prostowanego aktu. Analizując zakres pojęciowy użytego przez ustawodawcę zwrotu "oczywisty błąd pisarski" wskazać też trzeba, że nie mieści się on w pojęciu błędnego lub nieścisłego zredagowania aktu stanu cywilnego. Do prostowania tego rodzaju błędów uprawniony jest bowiem jedynie sąd powszechny orzekający w trybie postępowania nieprocesowego w oparciu o przepis art. 31 w zw. z art. 33 p.a.s.c.

Sąd wskazał, że skarżący w kontrolowanym postępowaniu domagał się sprostowania w drodze decyzji administracyjnej pisowni nazwiska rodowego swojej ciotki użytego w jej akcie zgonu. Dane dotyczące nazwiska noszonego przez osobę, której dotyczy akt stanu cywilnego ustala się na podstawie innych, pierwotnych w stosunku do tego aktu, aktach stanu cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 3 p.a.s.c. stan cywilny osoby stwierdza się na podstawie aktów sporządzonych w księgach stanu cywilnego. Tym samym za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut skarżącego dotyczący braku podstaw prawnych do powoływania się przez organy wyłącznie na akty stanu cywilnego pierwotne względem aktu zgonu J. W. Tymi aktami były w szczególności: akt urodzenia zmarłej J. W. G. nr (...) sporządzony w dniu (...) kwietnia 1924 r. i przechowywany w USC w Rzepienniku Strzyżewskim oraz akt małżeństwa nr (...) zawartego w dniu (...) grudnia 1955 r. przez J. W. G. z A. W. i przechowywanego w USC w Pruszczu Gdańskim. Charakteru pierwotnego względem aktu zgonu nr (...) nie miał natomiast akt zgonu męża zmarłej A. W., czy akty urodzenia rodzeństwa zmarłej. Także przedłożone przez stronę odpisy postanowień sądów wydane w sprawach spadkowych nie mogły z podanych wyżej przyczyn stanowić podstawy do ustalenia odmiennej pisowni nazwiska rodowego zmarłej.

Dowodem pozwalającym na ustalenie prawidłowej pisowni nazwiska rodowego J. W. nie mogły być także dane zawarte w jej dowodzie osobistym, którego kopia znajduje się w aktach sprawy. Na marginesie zwrócić należy jednak uwagę na treść § 1 ust. 3 i ust. 5 pkt 1 i pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu lub utraty (Dz. U. Nr 112, poz. 1182 z późn. zm.). Zgodnie z tymi przepisami wniosek o wydanie dowodu osobistego wypełnia i podpisuje osoba ubiegająca się o jego wydanie (§ 1 ust., 3). Osoba ta jest zobowiązana załączyć do tego wniosku skrócony odpis aktu urodzenia - w przypadku osób które nie wstąpiły w związek małżeński (§ 1 ust. 5 pkt 1) lub odpis skrócony aktu małżeństwa wraz z adnotacją o aktualnie używanym nazwisku (§ 1 ust. 5 pkt 2).

W ocenie Sądu, dowodem pozwalającym na zmianę pisowni nazwiska rodowego wpisanego do aktu stanu cywilnego nie mogły stanowić także wydane w oparciu o księgi parafialne świadectwa chrztu ojca zmarłej mającego miejsce w 1879 r. oraz świadectwa jej ślubu kościelnego zawartego z A. W. w dniu (...) kwietnia 1956 r. Oba te dokumenty nie mają mocy dokumentu urzędowego. W stosunku do pierwszego z tych dokumentów zastosowanie znajdzie art. 87 ust. 1 p.a.s.c., zgodnie z którym wypisy z ksiąg stanu cywilnego prowadzonych przed dniem 1 stycznia 1946 r., wydane przez osoby, które prowadziły wyznaniową rejestrację stanu cywilnego, nie mają mocy dokumentu urzędowego. Natomiast w stosunku do przedłożonego przez skarżącego świadectwa ślubu kościelnego zmarłej wskazać należy, że wcześniej zawarła ona związek małżeński w USC w Pruszczu Gdańskim, co potwierdza sporządzony w tym urzędzie akt małżeństwa nr (...). W świetle zaś przepisu art. 4 p.a.s.c. akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym.

W odniesieniu do powołanego przez skarżącego wyciągu z aktu urodzenia sporządzonego (...) maja 1961 r. przez Kierownika USC w Rzepienniku Strzyżewskim, z którego wynika odmienna pisownia nazwiska rodowego J. W. ("G."), Sąd stwierdził, że sporządzony on został w oparciu o art. 71 ust. 1 nieobowiązującego już dekretu z dnia 8 czerwca 1955 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 25, poz. 151 z późn. zm.). Pod rządami tego dekretu z aktu stanu cywilnego wydawało się odpis zupełny i odpis skrócony oraz wyciąg. Treść przepisu art. 72 ust. 1 tego dekretu dowodzi, że wyciąg z aktu urodzenia zawierał stosunkowo ubogą treść, w porównaniu z pozostałymi rodzajami wypisów z ksiąg stanu cywilnego. Dosłowne powtórzenie treści akt wraz ze wszystkimi wzmiankami dodatkowymi stanowił natomiast odpis zupełny (art. 75 ust. dekretu). Po wejściu w życie ustawy p.a.s.c. nie wydaje się już wyciągów z aktu stanu cywilnego, zgodnie bowiem z art. 79 pkt 1 tej ustawy z ksiąg stanu cywilnego wydaje się odpisy zupełne i skrócone aktów stanu cywilnego. Podobnie też jak w poprzednim stanie prawnym tylko odpis zupełny aktu stanu cywilnego odpowiada treści aktu z uwzględnieniem wzmianek dodatkowych, zatem weryfikacja aktu dokonywana w formie sprostowania, o jakim mowa w art. 28 p.a.s.c. winna mieć miejsce w oparciu o odpisy zupełne. Stanowisko takie jest akceptowane przez praktyków i przedstawicieli doktryny (por.m.in. M. Albiniak, A. Czajkowska, Prawo o aktach stanu cywilnego z objaśnieniami, Toruń 1992, s. 45). Tym samym uznać należy, że orzekające w sprawie organy prawidłowo prowadziły postępowanie dowodowe w oparciu o odpisy zupełne pierwotnych względem prostowanego aktu aktów stanu cywilnego, o jakich wspomniano już wyżej. Dodać należy, że prawidłowo Wojewoda Śląski wskazał, że w sprawie nie było podstaw do zastosowania art. 29 p.a.s.c.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł W. G., opierając ją na następujących podstawach:

1.

naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a)

art. 7, 75, 77 oraz 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez zaniechanie uchylenia decyzji wydanej bez przeprowadzenia przez organy administracji wszechstronnego postępowania wyjaśniającego w sprawie, w szczególności poprzez zaniechanie wszechstronnego skompletowania odpisów z akt stanu cywilnego dotyczących urodzin i małżeństwa J. W. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem nie można w sposób prawidłowy zastosować norm prawa materialnego bez prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego,

b)

art. 7, art. 75 § 1 oraz 76a § 1 k.p.a. w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2011.212.1264) poprzez przyjęcie, że weryfikacja aktu stanu cywilnego na podstawie art. 28 u.a.s.c. może mieć miejsce wyłącznie na podstawie odpisów zupełnych aktów stanu cywilnego. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem takie ograniczenie możliwych środków dowodowych skutkuje ograniczeniem postępowania dowodowego, co pociąga za sobą możliwość nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego.

c)

art. 7 oraz art. 76 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie przy ocenie mocy dowodowej wyciągu z aktu urodzenia J. W. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem na jego skutek pominięto bardzo istotny dowód w sprawie, co niewątpliwie mogło wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy.

d)

art. 10 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., poprzez zaniechanie uchylenia decyzji, przy wydaniu której organy nie umożliwiły stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w sposób rażący naruszyło prawo strony do udziału w postępowaniu.

e)

art. 81 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., poprzez zaniechanie uchylenia decyzji, przy wydaniu której organy uznały okoliczności sprawy za udowodnione pomimo zaniechania umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik postępowania, albowiem uznano okoliczności sprawy za udowodnione, w sytuacji gdy stan sprawy uniemożliwiał zastosowanie norm prawa materialnego.

f)

art. 15 oraz art. 136 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.,

poprzez zaniechanie uchylenia decyzji, wydanej na podstawie materiału dowodowego zebranego w znacznej części wyłącznie przez organ II instancji. Naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

g)

art. 78 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., poprzez przyjęcie, że naruszenie przez Wojewodę tych przepisów nie miało wpływu na wynik sprawy. Naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem naruszenie przez organ wskazanych przepisów ogranicza możliwość weryfikacji prawidłowości stanowiska organu.

2.

naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 28 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, polegające na przyjęciu, że w sprawie nie jest dopuszczalne sprostowanie aktu zgonu przez organ na tej podstawie.

Wnoszący skargę kasacyjną wskazał, że żąda uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowy Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż w skarżący w maju 2013 r. uzyskał orzeczenie sądu powszechnego, w którym sąd sprostował treść aktu zgonu J. W. W. poprzez zmianę jej nazwiska rodowego na "G.".

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Ustawa z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 z późn. zm.) dopuszcza możliwość sprostowania aktu stanu cywilnego w trzech przypadkach: 1) gdy chodzi o sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego (art. 28 zdanie drugie) - tzw. "sprostowanie małe", 2) w razie błędnego lub niewłaściwego zredagowania (art. 31), 3) w przypadku, gdy akt stanu cywilnego nie zawiera wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone (art. 36) - sui generis sprostowanie. W przypadkach, o których mowa w art. 28 zdanie 2 oraz w art. 36 powołanej ustawy rozstrzyga właściwy kierownik urzędu stanu cywilnego, natomiast w przypadku błędnego lub niewłaściwego zredagowania aktu stanu cywilnego (art. 31) - orzeka właściwy sąd powszechny. W judykaturze utrwalony jest pogląd, że stosując przepisy rozdziału 4 tej ustawy nie można odrywać się od zasady wyrażonej w jej art. 4, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Dlatego też, poza sprawami określonymi w art. 28 i w art. 36, w pozostałym zakresie orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2011 r., II OSK 1467/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 28 Prawa o aktach stanu cywilnego w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. Przepis ten zezwala organom administracji na sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego, ale błąd, o którym mowa musi być oczywisty, a dodatkowo nie chodzi o każdego rodzaju oczywisty błąd, lecz wyłącznie o błąd pisarski. Należy wskazać, że zwrot "oczywisty" w języku polskim oznacza, iż coś jest bezsporne, pewne, nie budzi wątpliwości. "Błąd pisarski" zaś to widoczne, wbrew zamierzeniom osoby piszącej jakiś tekst, niewłaściwe użycie wyrazu, przeinaczenie, ewidentnie mylna pisownia, niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, błąd w tzw. "literówce", błąd ortograficzny lub gramatyczny. Zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądów administracyjnych przy wykładni wymienionego przepisu należy przyjąć, że za oczywisty błąd pisarski należy uznać taką niedokładność, która nie znalazłaby się w akcie, gdyby uczestnicy czynności - to znaczy osoba zgłaszająca dane i kierownik urzędu stanu cywilnego - wykazali należytą staranność. W szczególności chodzi tu o przeoczenie, że coś źle odczytano, pominięto przy pisaniu, wpisano w niewłaściwej rubryce albo przeinaczono części wyrazu (tak np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 listopada 2005 r., IV SA/Wa 1420/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl). Oczywista omyłka w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu to zatem widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia, czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu. Szczególnego rodzaju błędami pisarskimi są błędy ortograficzne, gramatyczne, zecerskie, jak również błędy maszynowe czy komputerowe, a więc błędy powstałe przy przepisywaniu tekstu, polegające najczęściej na zmianie lub przestawieniu czcionek.

Reasumując, stwierdzić należy, iż ingerencja w treść aktu stanu cywilnego w trybie administracyjnym, na podstawie art. 28 zdanie drugie Prawa o aktach stanu cywilnego, jest możliwa tylko w przypadku oczywistej omyłki pisarskiej, a więc w sytuacji, gdy z prostego zestawienia treści aktu stanu cywilnego i treści dokumentów, będących podstawą sporządzenia takiego aktu wynika bezspornie, że kierownik urzędu stanu cywilnego, sporządzając akt, popełnił błąd pisarski. Natomiast w pozostałych przypadkach, gdy ustalenie prawidłowej treści aktu stanu cywilnego wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego i dokonania ustaleń faktycznych sprawa powinna zostać rozstrzygnięta w postępowaniu sądowym przed sądem powszechnym, gdyż - zgodnie z art. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego - akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym (art. 4 ustawy). Tryb administracyjny i tryb sądowy wzajemnie się wykluczają.

W świetle powyższych uwag nietrafny jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, tj. art. 28 Prawa o aktach stanu cywilnego przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w tej sprawie nie jest dopuszczalne sprostowanie aktu zgonu przez organ administracji w oparciu o tę podstawę prawną. Wpisanie przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Jaworznie w akcie zgonu J. W. W., sporządzonym w dniu (...) października 2010 r. pod numerem (...), nazwiska rodowego "G.", zamiast "G." w świetle okoliczności tej sprawy nie może być uznane za oczywistą omyłkę pisarską w rozumieniu art. 28 zdanie drugie Prawa o aktach stanu cywilnego. Z zebranych przez organy i przedstawionych przez wnioskodawcę dokumentów nie wynika w sposób oczywisty jaka jest prawidłowa treść nazwiska rodowego zmarłej J. W. W. Ustalenie prawidłowej treści tego nazwiska wymaga zebrania, porównania i oceny szeregu aktów stanu cywilnego i innych dokumentów, a zatem przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd powszechny w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego. Brak zatem było podstaw prawnych do prowadzenia takiego postępowania przez organy administracji w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 28 ustawy.

Jak wynika z oświadczenia pełnomocnika skarżącego złożonego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 16 października 2014 r., w tej sprawie równolegle toczyło się postępowanie przed sądem powszechnym i w skarżący uzyskał orzeczenie, w którym sąd sprostował treść aktu zgonu J. W. W., poprzez zmianę jej nazwiska rodowego na "G.". Skoro sąd powszechny uznał, że droga sądowa w tej sprawie była dopuszczalna i przeprowadził postępowanie w trybie art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego, to jest to dodatkowy argument przemawiający za tym, że rozstrzygnięcia zarówno Sądu I instancji, jak i organów administracji stwierdzające brak podstaw prawnych do prowadzenia w tym przypadku postępowania w sprawie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w trybie administracyjnym są prawidłowe. Niedopuszczalne jest równoczesne prowadzenie postępowania administracyjnego i sądowego w przedmiocie sprostowania aktu stanu cywilnego. Te dwa tryby wzajemnie się wykluczają, gdyż inne są przesłanki prowadzenia postępowania w trybie art. 28, a inne w trybie art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego.

W ramach licznych podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania strona skarżąca zakwestionowała prawidłowość przeprowadzenia przez organy administracji postępowania dowodowego w tej sprawie, stwierdzając, że zebrany materiał dowodowy był niepełny, a organ powinien zebrać dodatkowe dowody, aby ustalić prawidłowe brzmienie nazwiska rodowego zmarłej ciotki skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił tych zarzutów, gdyż - jak wskazano powyżej - w tej sprawie nie było w ogóle podstaw do prowadzenia przez organy administracji postępowania dowodowego w celu ustalenia prawidłowego brzmienia nazwiska rodowego J. W. Takie postępowanie mógł przeprowadzić jedynie sąd powszechny w trybie art. 31 Prawa o aktach stanu cywilnego. Ponadto, sama treść tych zarzutów świadczy o tym, że strona skarżąca widziała konieczność przeprowadzenia w tej sprawie szerokiego i szczegółowego postępowania dowodowego, a w trybie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w akcie stanu cywilnego (art. 28 Prawa o aktach stanu cywilnego) brak jest podstaw prawnych do prowadzenia takiego postępowania.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.