Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2632855

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 19 lutego 2019 r.
II OSK 820/18
Kompetencje Prezeza IPN w zakresie orzekania o spełnieniu warunków przez osobę ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Kostka.

Sędziowie: NSA Grzegorz Czerwiński (spr.), del. WSA Kazimierz Bandarzewski.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej S. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 520/17 w sprawie ze skargi S. Z. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia (...) grudnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 520/17, oddalił skargę S. Z. (dalej jako skarżący) na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej jako Prezes IPN) z dnia (...) grudnia 2016 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracvyjnego w Warszawie zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący wnioskiem z (...) marca 2016 r. zwrócił się do Prezesa IPN o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków o jakich mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz o osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.), dalej "ustawa o działaczach opozycji".

Decyzją z (...) czerwca 2016 r. Prezes IPN wydał decyzję nr (...) o odmowie potwierdzenia posiadania przez skarżącego warunków o jakich mowa w art. 4 ww. ustawy.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zasakrżoną decyzją z (...) grudnia 2016 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Prezes IPN utrzymał własne orzeczenie w mocy.

Mając na uwadze przesłanki potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji oraz kompetencję Prezesa IPN w tego rodzaju sprawach wynikającą z art. 5 ust. 1 ww. ustawy organ stwierdził, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące S. Z. Według organu z dokumentów tych wynika, że S. Z. był tajnym współpracownikiem ps. S. o numerze rejestracyjnym (...), miał założoną teczkę personalną i teczkę pracy, jednak dokumenty te zostały zniszczone.

Organ wskazał, że wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa w połączeniu z pochodzącą z tej ewidencji informacją o założeniu dla tej osoby teczki personalnej i teczki pracy wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Do czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora należy nie tylko przekazywanie informacji operacyjnych, ale także podpisanie zobowiązania do współpracy, obranie sobie pseudonimu, uzgodnienie zasad konspiracji, itp. Ustawodawca nie różnicował zatem sytuacji strony postępowania w zależności od charakteru czynności, ani tym bardziej w zależności od wartości przekazywanych w sposób tajny informacji.

Odnosząc się do zarzutów wyrażonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ stwierdził, że w zaskarżonej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia prawdziwości faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Nie bada także w jakich okolicznościach powstały dokumenty spełniające kryteria art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji oraz czy osoba świadomie lub nieświadomie podpisała lub wytworzyła ww. dokumenty. Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu, materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę lub świadków. Organ potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji.

Prezes IPN uznał, że ww. dokumenty znajdujące się w aktach o sygn. (...) zostały wytworzone przez i przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Wskazane dokumenty spełniały zatem kryteria dokumentów opisanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję. Zarzucił że Prezes IPN analizuje wybiórczo zachowane dokumenty, gdyż nie odniósł się do postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach z 24 czerwca 2010 r. i wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 26 sierpnia 2010 r.

Skarżący uzupełniając zarzuty skargi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku o przesłuchanie skarżącego i dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego. Konsekwencją naruszenia przepisów postępowania było naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

Prezes IPN w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 520/17, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z zm., dalej jako p.p.s.a.), oddalił skargę Stanisława Zychli, uzbnając, ze skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem decyzja będąca przedmiotem skargi nie narusza prawa.

Sąd I instancji wskazał na podstawy prawne wydania zaskarżonej decyzji tj. art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji oraz na ustalenia organu dotyczące zachowania się w archiwum IPN dokumentów dotyczących zwerbowania skarżącego do współpracy wobec czego organ nie mógł potwierdzić jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 4 ust. 2 ww. ustawy).

Mając na uwadze wymóg łączengo spełnienia wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji przesłanek nadania statusu działacza opozycji komunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, Sąd I instancji wskazał, że z wykładni a contrario ww. przepisu wynika, że gdy zostaną odnalezione (zachowane) dokumenty, o których mowa w tym przepisie, to nie można osobie ubegającej się przyznać statusu osoby o jakiej mowa w art. 2 -3 ustawy.

Zdaniem Sądu I instancji, skoro organ odnalazł w IPN podpisane w dniu (...) 1984 r. przez S. Z. zobowiązanie do udzielenia pomocy Służbie Bezpieczeństwa i przyjęciu pseudonimu S., to te zobowiązanie do współpracy spełnia kryteria dokumentu opisanego w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. było wytworzone przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.

Sąd zgodził się z organem, że przy badaniu czy istnieją podstawy do uznania statusu osoby represjonowanej organ nie bada prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w IPN dokumentów. Ustawodawca w sposób jasny wskazał, że sam fakt odnalezienia dokumentów w IPN, o ile spełniają one kryterium "wytworzenia" przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach czynności tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organ państwa determinuje wydanie decyzji odmownej.

Sąd wskazał, że ustawa nie precyzuje pojęcia "dokumentów". Należy zatem sięgnąć do ustawy z dnia18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Nr 155, poz. 1016, z późn. zm.), która reguluje kwestie ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczenia, udostępniania i publikowania dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych oraz gromadzonych od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. W art. 7 ust. 1 precyzuje na potrzeby ustawy pojęcie "dokumentów". Są nimi m.in:

1) wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji;

2) niezbędne do analizy informacji środki pomocnicze, a w szczególności programy na użytek zautomatyzowanego przetwarzania danych.

W związku z tym Sąd stwierdził, że znajdujący się w zasobach IPN mikrofilm o sygn. (...) z akt tajnego współpracownika ps. S. dot. S. Z. s. J. ur. (...) r., nr rejestracyjny (...), nr archiwalny (...). Mikrofilm wykonany z teczki personalnej TW S. zawierający m.in. zobowiązanie do udzielenia pomocy Służbie Bezpieczeństwa i przyjęciu pseudonimu S. podpisane przez S. Z. w dniu (...) 1984 r., kwestionariusz personalny, raport z pozyskania oraz charakterystyka TW S. są dokumentami organów bezpieczeństwa państwa a ponieważ dokument "zobowiązanie" został wytworzony przy jego udziale, spełnia kryteria o jakich mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji.

Sąd podzielił także stanowisko organu, że w świetle art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji w postępowaniu tym organ nie bada oryginalności i prawdziwości stwierdzeń zawartych w dokumentach. Nie jest uprawniony do ich weryfikowania i prowadzenia postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. Do organu nie należy także ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe, lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy osoby, które np. tak jak S. Z. prowadziły działalność opozycyjną. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest upoważniony ustawowo jedynie do ustalenia, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach.

W ocenie Sądu organ będąc związany treścią art. 4 ustawy o działaczach opozycji, zasadnie odmówił skarżącemu przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

Sąd uznał, że kwestie podniesione przez sakrżącego w skardze i jej uzupełnieniu nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r., o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podpisane zobowiązania do współpracy spełnia kryteria dokumentu powstałego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, w sytuacji gdy z pozostałych dokumentów wynika, źe taka współpraca nie została podjęta.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 78 § 1 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej przez Sąd, skutkującą nie zastosowaniem środka określonego w ustawie w postaci uchylenia decyzji, pomimo tego, że zebrany przez organ materiał dowodowy był niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia, gdyż Organ nie przeprowadził dowodu z przesłuchania strony, który to dowód pozwoliłby poczynić ustalenia, że dokumenty znajdujące się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej wytworzone przez Skarżącego lub przy jego udziale nie powstały w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora ani pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, a zatem Skarżący spełnia warunki określone w art. 4 i 5 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych;

b) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej przez Sąd, skutkującą nie zastosowaniem środka określonego w ustawie w postaci uchylenia decyzji, pomimo tego, że Organ nie dokonał całościowej oceny dowodów w postaci dokumentów zgromadzonych w IPN i swoje rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na treści części z zebranych dokumentów, z pominięciem treści pozostałych dokumentów, których prawidłowa, zgodna z zasadami logicznego myślenia i doświadczenia życiowego ocena prowadzi do wniosku, że Skarżący pomimo podpisania zobowiązania do współpracy, faktycznej współpracy z organami bezpieczeństwa państwowego nie podjął, zatem Skarżący spełnia warunki określone w art. 4 i 5 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych;

c) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie odniesienie się żaden sposób w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do podnoszonych przez Skarżącego zarzutów naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego co w znacznym stopniu utrudnia kontrolę poprawności wydanego wyroku.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto zwrócił się o orzeczenie o kosztach postępowania, w tym przyzanie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów udzielonej pomocy prawnej, które to koszty nie zostały pokryte w całości ani w części. Zrzekł się rozprawy i wystąpił o rozpoznie skargi kasacyjnej w trybie art. 182 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej akcentuje się, że o odmowie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji decyduje odnalezienie w archiwach IPN takich dokumentów, wytworzonych przez osobę ubiegającą się o ten status lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Skarżący kasacyjnie uważa, że nie chodzi zatem o jakiekolwiek dokumenty wytworzone przez osobę bądź przy jej udziale, ale o dokumenty, które spełniają konkretne cechy wskazane w powyżej cytowanym przepisie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił stanowisko Organu, że Skarżący nie spełnia warunków do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej ponieważ w zasobach archiwalnych IPN znajduje się dokument, z którego wynika, że Skarżący został zwerbowany do współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Sąd, podobnie jak Organ, uznał że dokument ten spełnia kryteria dokumentu opisanego w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. był wytworzony przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy zdobywaniu informacji przez organów bezpieczeństwa państwa. Według skarżącego taka interpretacja jest błędna i świadczy o naruszeniu przez Sąd cytowanego powyżej przepisu poprzez jego błędną wykładnię.

Celem przedmiotowej ustawy jest ochrona osób będących działaczami opozycji antykomunistycznej czy osób represjonowanych. Zgodnie z wykładnią celowością tego przepisu należałoby przyjąć, że nie mogą zostać uznane za działaczy opozycji osoby, które wykonywały czynności operacyjne jako tajny informator organów bezpieczeństwa państwa czy też pomocnik tych organów poprzez zdobywanie i dostarczanie informacji. Sposobem weryfikacji tej okoliczności jest m.in. analiza dokumentów zachowanych w zasobach IPN potwierdzających taką współpracę.

Mając powyższe na uwadze, skarżący twierdzi, że błędem było uznanie przez Sąd, że zobowiązanie o współpracy jest dokumentem, który został wytworzony przez Skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Podpisanie zobowiązania o współpracy (które mogło nastąpić z różnych przyczyn) nie świadczy a priori, że taka współpraca została podjęta, a zatem nie może zostać uznane - bez weryfikacji pozostałych dokumentów zachowanych w zasobach IPN - jako dokument wytworzony przez skarżącego w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W realiach niniejszej sprawy, oprócz dokumentu werbującego Skarżącego do współpracy, zachowały się dokumenty potwierdzające, że Skarżący faktycznej współpracy nie podjął (nie przekazywał organom bezpieczeństwa państwa informacji, albo przekazywał informacje bezwartościowe) oraz dokumenty potwierdzające działalność opozycyjną wykonaną przez Skarżącego. Prawidłowa wykładnia art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji powinna zatem skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji przez sąd pierwszej instancji.

W zakresie zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego wskazano, że organ błędnie uznał, że przesłuchanie skarżącego nie miałoby znaczenia dla rozstrzygnięcia, zaś Sąd w ogóle do tego zarzutu się nie odniósł i tym samym nie dokonał prawidłowej kontroli działalności administracji państwowej.

Organ w każdej sytuacji ma dążyć do ustalenia prawdy materialnej. W niniejszej sprawie treść zasobów archiwalnych dotyczących skarżącego nie jest jednoznaczna, a zatem dowód z jego przesłuchania niewątpliwie przyczyniłby się do ustalenia stanu faktycznego. Nie chodzi przy tym aby organ badał oryginalność, czy prawdziwość zawartych w dokumentach treści, ale aby dokonał ich kompletnej oceny, w oparciu o pełny materiał dowodowy. Wydanie decyzji w oparciu o treść jednego dokumentu, który był sprzeczny z treścią innych zachowanych dokumentów dotyczących Skarżącego, z pominięciem przesłuchania strony (który to dowód pozwoliłoby tę sprzeczność wyjaśnić) stanowiło naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, co Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien dostrzec w ramach weryfikowania legalności zaskarżonej decyzji.

Skarżący podnosi, że w niniejszej sprawie organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, gdyż nie przesłuchał go. Dowód ten pozwoliłby wyjaśnić okoliczność, że zwerbowanie do współpracy podpisane przez skarżącego nie stanowi o podjęciu współpracy, co dodatkowo wynika z innych zgromadzonych dokumentów. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie tylko nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania przez Organ, ale w ogóle do tego zarzutu się nie odniósł.

Nadto, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie odniósł się do zarzutu naruszenia przez organ art. 80 k.p.a. Skarżący podnosi, że choć w zasobach archiwalnych IPN znajduje się dokument stanowiący zobowiązanie do współpracy podpisany przez skarżącego, to znajdują się także dokumenty, które jednoznacznie wskazują na to, że współpraca przez skarżącego nie została skutecznie podjęta. Z treści tych dokumentów wynika bowiem, że skarżący był działaczem (...) "S" przy K. "D.", został pozyskany do współpracy na podstawie "materiałów obciążających - posiadał znaczną ilość literatury bezdebitowej". został wyeliminowany z powodu niechęci do współpracy ponieważ nie pojawiał się na spotkaniach, nie przekazywał informacji lub przekazywał informacje bezwartościowe. Prawidłowa ocena dokumentów znajdujących się w zasobach IPN, zgodna z zasadami logicznego myślenia oraz z zasadami doświadczenia życiowego, powinna doprowadzić organ do przekonania, że w zasobach IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przy udziale skarżącego, powstałe w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora łub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zgromadzone w zasobach IPN dokumenty nie potwierdzają bowiem, aby skarżący w jakikolwiek sposób współpracował z organami bezpieczeństwa państwa, a tym samym faktycznie pełnił rolę tajnego informatora lub pomocnika, a zatem uznać należy skarżącemu przysługuje status działacza opozycji antykomunistycznej. Sąd dokonując kontroli działalności administracji publicznej zobowiązany był do oceny, czy organ dokonał prawidłowej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów i w konsekwencji czy zastosował prawidłowo prawo materialne.

Według skarzącego treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku wskazuje, że Sąd dokonał nieprawidłowej kontroli działania organu, gdyż nie odniós! się do tego zarzutu, a także w ogóle nie odniósł się do treści innych - oprócz zwerbowania skarżącego do współpracy - dokumentów. Powyższe miało znaczny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało oddaleniem złożonej skargi w sytuacji gdy skarżący spełnia warunki do nadania mu statusu działacza opozycji.

W ocenie skarżącego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone sprzecznie z treścią 141 § 4 p.p.s.a., gdyż Sąd nie odniósł się w nim do wszystkich zarzutów skargi, a zatem nie jest wiadomym dlaczego Sąd uznał podniesione zarzuty za niezasadne.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.

Mając na uwadze, że skarżący kasacyjnie w oparciu o art. 182 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozprawy a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, niniejszą skargę kasacyjną NSA rozpoznawał na posiedzeniu niejawnym.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona przez S. Z. jest pozbawiona podstaw.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja Prezesa IPN z dnia (...) grudnia 2016 r. nr (...), utrzymująca w mocy jego decyzję nr (...) z (...) czerwca 2016 r., którą odmówiono potwierdzenia, że S. Z. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Powodem takiego rozswtrzygnięcia było stwierdzenie przez Prezesa IPN, że w archiwach IPN znajdują się dokumenty wytworzone przez ubiegającego się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Odnalezione dokumenty dotyczące S. Z. to mikrofilm o sygn. (...) z akt tajnego współpracownika ps. S. dot. S. Z. s. J. ur. (...), nr rejestracyjny (...), nr archiwalny (...). Mikrofilm wykonany z teczki personalnej TW S. zawiera m.in. zobowiązanie do udzielenia pomocy Służbie Bezpieczeństwa i przyjęciu pseudonimu S. podpisane przez S. Z. w dniu (...) 1984 r., kwestionariusz personalny, raport z pozyskania oraz charakterystykę TW S. Odnaleziono także kartę (...) z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. WUSW Katowice z dnia (...) 1987 r., na której widnieje zapis dotyczący S. Z. potwierdzający, że teczka personalna TW ps. S. nr rej. Mkr-2 wytworzona przez Pion V MUS W Bytom została zniszczona, natomiast mikrofilm został przekazany do archiwum Wydz. C WUSW Katowice do numeru (...). Wśród odnalezionych dokumentów zachował się także zapis z dziennika archiwalnego b, WUSW Katowice (sygn. (...)), w którym pod numerem (...) podano, że Pion V MUSW Bytom przekazał w dniu (...) 1987 r. 1 teczkę personalną i 1 teczkę pracy dot. S. Z. s. J. ps. S.

Zgodnie z art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W art. 5 ust. 1 ww. ustawy wskazano tryb uzyskania decyzji o przyznaniu statusu z art. 4. I tak status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

Rola Prezesa IPN ogranicza się zatem wyłącznie do potwierdzenia lub zaprzeczenia istnienia co do zainteresowanej osoby kumulatywnie przesłanek z art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W rozpatrywanej sprawie Prezes IPN uznał, że skarżący nie spełnia przesłanki z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji bowiem kwerenda dokumentów archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu doprowadziła do odnalezienia dokumentów dotyczących skarżącego.

Zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma rozstrzygnięcie czy Prezes IPN dokonał właściwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i wydał w oparciu o ten materiał prawidłowe rozstrzygnięcie.

Należy zauważyć, że ustawodawca w art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji ograniczył postępowanie dowodowe Prezesa IPN jedynie do stwierdzenia czy osoba ubiegająca się o status na podstawie tej ustawy spełnia wymogi z art. 4 tej ustawy. Przy czym spełnienie tych wymogów to zgodnie z art. 4 pkt 2 ww. ustawy to ustalenie czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Organ w razie odnalezienia dokumentów dotyczących danej osoby ubiegającej się o status ma dokonać ich oceny tylko pod kątem tego czy są to dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Wbrew temu co twierdzi skarżący w skardze kasacyjnej Sąd I instancji dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Odnalezione w archiwach dokumenty, w szczególności mikrofilm wykonany z teczki personalnej TW S. zawierający m.in. zobowiązanie do udzielenia pomocy Służbie Bezpieczeństwa i przyjęciu pseudonimu "S." podpisane przez S. Z. w dniu (...) 1984 r., kwestionariusz personalny, raport z pozyskania oraz charakterystykę TW S., uzasadnia ustalenie, że skarżący uczestniczył w sporządzeniu tych dokumentów w sposób co najmniej pośredni. Wyraził zgodę na współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa, przyjął pseudonim operacyjny "S.". W zobowiązaniu opatrzonym własnoręcznym podpisem skarżącego z dnia (...) 1984 r. znajduje się oświdczenie, że skarżący "zobowiązuje się do udzielania pomocy Służbie Bezpieczeństwa w zamian za odstąpienie od odpowiedzialności karnej za posiadaną literaturę bezdebitową wydaną po (...) Informacje dotyczące nielegalnej działalności byłych działaczy "S." ich zachowania się oraz negatywnych i wrogich zjawisk z którymi mogę się zetknąć w miejscu pracy iu zamieszkania przekazywał będą na piśmie i podpisując "S.". Fakt ten zachowam w ścisłej tajemnicy przed najbliższą rodziną, znajomymi i otoczeniem ". Wskazuje to jednoznacznie, że dokument ten został wytworzony przez skarżącego a jego celem było nawiązanie współpracy z SB w zakresie tam wskazanym i na zasadach tajności.

Nie można zatem skutecznie podważyć istnienia domumentów o cechach wskazanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. W związku z tym Sąd I instancji zasadnie uznał, że Prezes IPN, wydajac zaskarżone rozstrzygnięcie poczynił ustalenia wystarczające dla jego wydania oraz zgodne ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Stwierdzenie istnienia domumentacji o cechach wskazanych w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji nie wymagało jej konfrontowania z innymi dokumentami, na które powoływał się skarżący w skardze czy odwołaniu. Bowiem w istocie dokumenty te wypełniały kryteria wskazane w ww. przepisie.

Dla wydania zaskarżonej decyzji nie było konieczne weryfikowanie treści odnalezionej dokumentacji archiwalnej IPN pod względem prawdziwości faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa. Należało ustalić czy dokumentacja z archiwum IPN ma cechy wskazane w art. 4 pkt 2 ww. ustawy. Także ustalenie czy współpraca z SB była faktycznie realizowana i czy miała wymierny efekt dla tych służb nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. Wobec tego przesłuchanie skarżącego na okoliczność jego faktycznej współpracy z SB czy analiza wydanych na jego rzecz orzeczeń, które stwierdzają nieważność ukarania go za działalność opozycyjną przez Kolegium ds. Wykroczeń przy Urzędzie Miejskim w Katowicach z dnia (...) 1988 r. (nr rej. (...)) - Postanowienie Sądu Okręgowego w Katowicach Wydział XXI Karny z dnia 24 czerwca 2010 r., sygn. akt XXI Ko 98/09 i wyrok tego Sądu z dnia 26 sierpnia 2010 r., sygn. akt XXI Ko 43/10 - nie mają znaczenia dla prawidłowości wydanej decyzji. Wobec tego Sąd nie naruszył przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy uznając, że kwestie podniesione przez skarzącego w skardze i uzupełnieniu skargi nie wpływają na treść rozstrzygnięcia. Wbrew temu co podnosi skarżący w skardze kasacyjnej Sąd I instancji w sposób bardzo zwięzły odniósł się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów i okoliczności podnoszonych w skardze.

Według organu z dokumentów tych wynika, że S. Z. był tajnym współpracownikiem ps. S. o numerze rejestracyjnym (...), miał założoną teczkę personalną i teczkę pracy, jednak dokumenty te zostały zniszczone.

Organ wskazał, że wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa w połączeniu z pochodzącą z tej ewidencji informacją o założeniu dla tej osoby teczki personalnej i teczki pracy wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Do czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora należy nie tylko przekazywanie informacji operacyjnych, ale także podpisanie zobowiązania do współpracy, obranie sobie pseudonimu, uzgodnienie zasad konspiracji, itp. Ustawodawca nie różnicował zatem sytuacji strony postępowania w zależności od charakteru czynności, ani tym bardziej w zależności od wartości przekazywanych w sposób tajny informacji.

Jeszcze raz należy zaznaczyć, że obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było więc wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ nie przedstawia relacji i wniosków wynikających ze wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Ten warunek został spełniony w niniejszej sprawie. Zgromadzona dokumentacja pozwala stwierdzić, że skarżący nie spełnia warunku z art. 4 pkt 2 ustawy a to uzasadniało odmowę przyznania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Mając powyższe na uwadze NSA nie dopatrzył się naruszenia przez Sąd I instancji wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wyżej wskazano specyfika postępowania przed Prezesem IPN w sprawie przynania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych powoduje, że postępowanie dowodowe jest ograniczone wyłącznie do odnalezienia w jego archiwach dokumentacji, która pozwala na zakwalifikowanie jej według kryteriów z art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Nie został naruszony przez Sąd I instancji art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji bowiem odnaleziona w archiwach IPN dokumentacja dotycząca skarżącego w sposób jednoznaczny wskazywała na wytworzenie jej przez osobę skarżącego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.