Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 209429

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 27 kwietnia 2006 r.
II OSK 596/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms.

Sędziowie NSA: Jacek Chlebny, Anna Łuczaj (spr.).

Protokolant: Marcin Sikorski.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 11 stycznia 2005 r. sygn. akt III SA/Lu 704/04, w sprawie ze skargi Edwarda J. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 27 września 2004 r. w przedmiocie choroby zawodowej

oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 stycznia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 27 września 2004 r. w przedmiocie choroby zawodowej oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Świdniku z dnia 27 sierpnia 2004 r.

Uzasadniając powyższe orzeczenie Sąd pierwszej instancji podał, iż zaskarżoną decyzją Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania Edwarda J. utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Świdniku z dnia 27 sierpnia 2004 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu i narządu słuchu. Organ administracji ustalił, iż Edward J. w 1970 r. rozpoczął naukę w Państwowej Szkole Muzycznej II stopnia w Lublinie. W czasie nauki miał obowiązkowe zajęcia z emisji głosu. Od 1972 r. do 1975 r. prowadził szkolną orkiestrę dętą jako instruktor muzyczny oraz zespół wokalno-instrumentalny w Zespole Szkół Budowlanych w Lublinie. Od 1975 r. do 1978 r. pracował jako nauczyciel muzyki w Zbiorczej Szkole Gminnej w Puchaczowie prowadząc zespół wokalny. Od 1978 r. do 1982 r. pracował w orkiestrze jako kontrabasista, występował też jako wokalista oraz dorywczo prowadził zespół wokalny. Następnie pracował w Zakładowym Domu Kultury w Świdniku na pełnym etacie instruktora kulturalnego - wychowawcy oraz w Miejskim Ośrodku Kultury w Świdniku, prowadząc zespół wokalny. Z uwagi na brak w miejscach pracy Edwarda J. dokumentacji dotyczącej liczby godzin mówniczych, uwzględniając charakter pracy, organ przyjął, że okresowo mógł być narażony na nadmierny wysiłek głosowy. Zdaniem organu administracji, nie można również precyzyjnie określić narażenia na hałas, ponieważ nie były nigdy wykonywane pomiary hałasu w czasie ćwiczeń czy koncertu zespołów muzycznych ani intensywności hałasu przy wykonywaniu na określonym instrumencie partii solowych.

Poradnia Chorób Zawodowych WOMP w Lublinie w orzeczeniu z dnia 23 kwietnia 1999 r., ani Instytut Medycyny Pracy w Łodzi w orzeczeniu z dnia 2 listopada 2000 r. nie rozpoznały u Edwarda J. choroby zawodowej narządu głosu. W związku z tym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Świdniku w decyzji z dnia 22 grudnia 2000 r. oraz Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Lublinie w decyzji z dnia 15 stycznia 2001 r. orzekli brak podstaw do stwierdzenia u Edwarda J. choroby zawodowej narządu głosu. W wyniku wniesionej przez stronę skargi Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2002 r. (sygn. akt II SA/Lu 305/01) uchylił powyższe decyzje.

Realizując wytyczne zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, przeprowadzono ponowne dochodzenie epidemiologiczne oraz skierowano Edwarda J. na ponowne badania lekarskie do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Lublinie. Z orzeczeń poradni wynika, że u strony nie rozpoznano choroby zawodowej narządu głosu ani narządu słuchu. Rozpoznane przez Poradnię Chorób Zawodowych WOMP w Lublinie przewlekły prosty nieżyt gardła i krtani oraz przewlekłe przerostowe zapalenie migdałków podniebiennych nie są wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do rozporządzenia. Nadmierny wysiłek głosowy nie powoduje bowiem przewlekłych stanów zapalnych gardła i krtani oraz migdałków podniebiennych. Ponadto obustronny ubytek słuchu typu mieszanego większy na ucho lewe jako objaw audiometryczny nie daje podstaw do rozpoznania uszkodzenia słuchu wymienionego w wykazie chorób zawodowych. Badanie audiometryczne wykonane w marcu 1999 r. nie wykazało żadnych zmian w narządzie słuchu. Rozpoznany obecnie ubytek słuchu powstał więc po zakończeniu pracy przez Edwarda J. Choroby zawodowej narządu głosu i słuchu u Edwarda J. nie rozpoznał również Instytut Medycyny Pracy w Łodzi.

Na decyzję z dnia 27 września 2004 r. Edward J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzucając, że organy nie zastosowały się do wskazań Sądu i mimo że u skarżącego występują przewlekłe przerostowe schorzenia narządu głosu w następstwie nadmiernego wysiłku głosowego, nie stwierdziły choroby zawodowej. Podniósł ponadto, iż z faktu, że po odejściu z pracy w 1999 r. słuch miał w normie, nie wynika wniosek, że stwierdzony uszczerbek słuchu nie został wywołany działaniem hałasu w okresie zatrudnienia.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego konsekwencją jest naruszenie przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę tejże decyzji. Sąd zauważył, że organy wydające rozstrzygnięcia w sprawie związane były oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2002 r. (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w uzasadnieniu swego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, iż treść przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną decyzji objętych oceną sądu stanowi jednoznacznie, że z prawnego punktu widzenia wystąpienie łącznie przesłanki figurowania schorzenia w wykazie chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia oraz przesłanki wystąpienia owego schorzenia na skutek czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy przesądza o zakwalifikowaniu choroby, jako choroby zawodowej, przy czym przepis nie uzależnia stwierdzenia choroby zawodowej od żadnych przesłanek dodatkowych, takich jak czas trwania narażenia. W stanie rozpoznawanej sprawy, organy orzekające brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej narządu głosu i narządu słuchu u Edwarda J. wskazały, że stwierdzone schorzenie nie występuje w wykazie chorób zawodowych, zaś schorzenie narządu słuchu nie ma związku przyczynowego z wykonywana pracą zawodową.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, uwadze organów administracji uszedł podniesiony wyżej fakt, że ocena prawna rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. i stanowiącego załącznik do rozporządzenia wykazu chorób zawodowych, określających przykładowo, a nie enumeratywnie przewlekłe choroby narządu głosu związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym, jest wiążąca w sprawie dla organu administracji. Sąd podkreślił, że odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał, że jednostki właściwe do rozpoznania chorób zawodowych w wydawanych opisach rozpoznawały między innymi przewlekły prosty nieżyt krtani z przerostem fałdu przedsionkowego i częściowym wypadaniem przedsionka odcinka prawej kieszonki krtaniowej i objawami dysfonii hyperfunkcyjnej nie wskazując przy tym etiologii tego schorzenia. Rozpoznanie powyższe nie zostało ocenione zgodnie z wytycznymi wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2002 r. w odniesieniu do przebiegu pracy zawodowej skarżącego i niekwestionowanego nadmiernego obciążenia narządu głosu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji uzasadnienia wymaga również stanowisko organów administracji sanitarnej odnoszące się do rozpoznanego u skarżącego obustronnego ubytku słuchu. W ocenie Sądu poza sporem w sprawie jest, że Edward J. pracę jako instruktor muzyki rozpoczął w 1972 r. prowadząc szkolną orkiestrę oraz zespół wokalno-instrumentalny w Zespole Szkół Zawodowych, gdzie pracował do 1975 r., następnie w latach 1975-1978 pracował w Zbiorczej Szkole Gminnej w Puchaczowie jako nauczyciel muzyki, prowadząc dodatkowo chór i zespół wokalny. W latach 1978-1982 grał na kontrabasie w Symfonicznej Orkiestrze Włościańskiej w Zamościu, a od 1982 r. zatrudniony był Zakładowym Domu Kultury WSK Świdnik jako instruktor kulturalny. W latach 1993-1999 pracował w Miejskim Ośrodku Kultury w Świdniku, gdzie prowadził zajęcia z dziecięcym zespołem wokalnym. Okoliczność, że we wskazanym wyżej okresie we wskazanych zakładach pracy nie były przeprowadzone badania pomiaru natężenia słuchu, nie daje podstaw do uznania "bardzo wątpliwego narażania na hałas", co w swej opinii wskazuje Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Lublinie.

Sąd podniósł, iż w doktrynie i praktyce orzeczniczej uznaje się, że wystarczające jest wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika, ze względu na jego osobniczy charakter (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 stycznia 1994 r., sygn. akt I SA 1640/93, ONSA 1995/12/278).

W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji stwierdził, że decyzje organów administracji sanitarnej wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 136 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Udzielając wskazówek co do dalszego postępowania nakazano organom administracyjnym uzupełnienie postępowania poprzez uzyskanie opinii lekarskiej jednostki uprawnionej do rozpoznawania chorób zawodowych, zawierającej orzeczenie co do etiologii choroby wraz z uzasadnieniem i odniesieniem się do ustalonego stanu faktycznego oraz innych dowodów przedstawionych przez skarżącego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Lublinie, który zaskarżył wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:

-

naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a mianowicie przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) w związku z pkt 7 załącznika do rozporządzenia przez przyjęcie, że przepis ten stanowi przykładowe, a nie enumeratywne wyliczenie chorób narządu głosu związanych z nadmiernym wysiłkiem głosowym, a przez to uznanie, że schorzenia zdrowotne strony mogą stanowić chorobę zawodową w rozumieniu rozporządzenia;

-

naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na wskazaniu wyłącznie numerów przepisów postępowania administracyjnego "(art. 7, 8, art. 77 § 10, art. 80, art. 107 § 3, 136 k.p.a.)", które zdaniem Sądu naruszył Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Lublinie, bez wyjaśnienia, na czym polegało ich naruszenie;

-

naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez błędne stwierdzenie, że nastąpiło naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 136 k.p.a., co zdaniem Sądu miałoby doprowadzić do wyjaśnienia etiologii schorzeń Edwarda J.

Wskazując na powyższe zarzuty Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Lublinie wniósł o uchylenie na podstawie z art. 185 § 1 p.p.s.a. zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, po przytoczeniu treści § 10 ust. 1 i § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych, wskazano, że z definicji choroby zawodowej określonej w tych przepisach wynika, iż do rozpoznania lub stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione dwa nierozłączne warunki, a mianowicie: rozpoznana u pracownika choroba musi być wymieniona w wykazie chorób zawodowych, a przyczyną jej powstania muszą być czynniki szkodliwe dla zdrowia, występujące w środowisku pracy. Spełnienie zaś tylko jednego z tych warunków wyklucza możliwość rozpoznania lub stwierdzenia choroby zawodowej. Autor skargi kasacyjnej przedstawił treść orzeczeń lekarskich wydanych w sprawie zauważając, że w opinii z dnia 13 lipca 2004 r. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi stwierdził wprost, że za przyczynę odczuwalnych zaburzeń głosu należy przyjąć przewlekły stan zapalny błony śluzowej gardła i krtani, a więc wskazuje na etiologię schorzeń Edwarda J. Wobec tego stanowisko Sądu pierwszej instancji o braku wskazania etiologii schorzenia wydaje się zatem pozbawione podstaw i stanowi przekroczenie zasad rzetelnej oceny dowodów. Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, żadnej z przewlekłych chorób narządu głosu związanych z nadmiernym wysiłkiem głosu (guzków śpiewaczych, niedowładu strun głosowych ani zmian przerostowych - pkt 7 wykazu chorób zawodowych) właściwe jednostki orzecznicze służby medycyny pracy nie rozpoznały u Edwarda J. Zdaniem lekarzy specjalistów, wyrażonym w orzeczeniach, pozycja 7 wykazu chorób zawodowych stanowi katalog zamknięty, z tym jednak, że nawet przy przyjęciu interpretacji odmiennej, w tym konkretnym przypadku ujawnione (rozpoznane) schorzenia powstały na skutek infekcji. Zdaniem autora skargi, w związku z tym nie znajdują potwierdzenia, bliżej nieuzasadnione przez Sąd, zarzuty naruszenia prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.) i zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 k.p.a.), czy też zarzut niezebrania i nierozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a). Podobnie też nieuzasadnione wydają się zarzuty przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) oraz braku uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.), jak też zarzut naruszenia art. 136 k.p.a.

Kwalifikując choroby rozpoznane u Edwarda J. jako choroby powstałe na tle zawodowym Sąd, zdaniem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, naruszył przepis § 1 ust. 1 wyżej wskazanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r., który to przepis podlega (podobnie jak i załącznik do tego rozporządzenia) wykładni ścisłej, a nie rozszerzającej. Nadto w przypadku uwzględnienia skargi uzasadnienie wyroku powinno zawierać, poza wymieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia, wskazania co do dalszego postępowania.

Autor środka odwoławczego zauważył, że wiążące dla inspekcji sanitarnej orzeczenia lekarskie w sprawach o stwierdzenie chorób zawodowych, wydane w trybie prawem przewidzianym, zawierające rozpoznanie schorzeń i ich uzasadnienie, nie mogą być dyskwalifikowane jako środek dowodowy bez wskazania konkretnych zarzutów. Natomiast Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie określił, które ze schorzeń pracownika noszą znamiona choroby zawodowej wyrażając przekonanie, że fakt wykonywania pracy w narażeniu na wysiłek głosowy nie może nie skutkować powstaniem takiej choroby.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia.

Nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego, tj. przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) w związku z pkt 7 załącznika do rozporządzenia, które miało zastosowanie w sprawie, ponieważ postępowanie zostało wszczęte i niezakończone przed wejściem w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115).

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zaskarżony wyrok, jak i uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie decyzje organów administracji publicznej obu instancji, wydane zostały po uprzednim uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 czerwca 2002 r. (sygn. akt II SA/Lu 305/01) decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 15 stycznia 2001 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Świdniku z dnia 29 maja 2000 r. o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

W powyższym wyroku z dnia 11 czerwca 2002 r., sygn. akt II SA/Lu 305/01, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd prawny, że załącznik do powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. - wykaz chorób zawodowych określa przykładowo, a nie enumeratywnie przewlekłe choroby narządu głosu związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym, a nadto przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia nie uzależnia stwierdzenia choroby zawodowej od żadnych przesłanek dodatkowych, takich jak czas trwania narażenia.

Stosownie zaś do art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271z późn. zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże Sąd i organy administracji tak długo, dopóki nie nastąpią istotne zmiany stanu prawnego lub faktycznego, przy których Sąd wyraził tę ocenę prawną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 października 1987 r., SA 484/87 - GAP 1988, nr 8 z komentarzem H. Starczewskiego, z dnia 9 maja 1990 r., I SA 235/90 i z dnia 27 czerwca 1990 r., SA/Wr 137/90 - E. Smoktunowicz, Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kodeks postępowania administracyjnego - teza 7 i 8, str. 302-304, z dnia 29 maja 1998 r., IV SA 1295/96, LEX nr 43263, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 1998 r., OSNAPiUS 1999, nr 15, poz. 476, J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, LexisNexis 2004, s. 268).

Organy administracji publicznej obu instancji nie podały przyczyn niezastosowania się do oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2002 r. (sygn. akt II SA/Lu 305/01). W szczególności organy orzekające nie powołały się na istotne zmiany stanu faktycznego bądź prawnego, które uwalniałyby organy od związania oceną prawną co do przepisów prawa mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Tym samym organy nie wykazały zaistnienia okoliczności uzasadniających "odejście" od przytoczonej powyżej oceny prawnej. Oceną tą był związany także Wojewódzki Sąd Administracyjny.

W tej sytuacji podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż wydanych decyzji organów administracji publicznej z tych już chociażby względów nie można uznać za zgodne z prawem. Nie można bowiem zaakceptować wydania decyzji rozstrzygającej sprawę z naruszeniem zasady określonej w przepisie art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 99 powołanej wyżej ustawy uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 347 - dotyczący art. 153 p.p.s.a.)

Nadmienić należy, że od związania oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2002 r. (sygn. akt II SA/Lu 305/01) nie uwalniało organów administracji publicznej podjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały siedmiu sędziów z dnia 20 maja 2002 r., sygn. akt OPS 3/02 (ONSA 2003/1/4).

Przepis art. 99 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie stanowi: "z zastrzeżeniem art. 100". Przepis art. 100 tejże ustawy przewiduje, iż ocena prawna wyrażona w wydanych przed dniem 1 stycznia 2004 r. uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wiąże wojewódzkiego sądu administracyjnego rozpoznającego sprawę, o której mowa w art. 97 § 1, przy czym nie jest to uchwała wydana w rozpoznawanej sprawie, a więc o takim związaniu w ogóle nie może być mowy.

Z powyższych względów nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) w związku z pkt 7 załącznika do rozporządzenia.

Należy jednak podnieść, że Naczelny Sąd Administracyjny, nie będąc związany oceną prawną zawartą w wyroku z dnia 11 czerwca 2002 r. (sygn. akt II SA/Lu 305/01), w toku rozpoznawania skargi kasacyjnej w tej sprawie podziela pogląd zaprezentowany w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 20 maja 2002 r., sygn. akt OPS 3/02 (por. ONSA 2003/1/4), iż chorobami zawodowymi są przewlekłe choroby narządu głosu związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym w postaci guzków śpiewaczych, niedowładu strun głosowych i zmian przerostowych, wymienione w pkt 7 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.).

W przypadku zaś, gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), ale wyraża w uzasadnieniu wyroku inną ocenę prawną niż Sąd pierwszej instancji, to ocena ta będzie wiążąca dla organów administracji oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w toku ponownego rozpoznawania sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2004 r., FSK 207/04, OSP 2005/2/18).

Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Przedstawienie podstawy prawnej wyroku oraz jej wyjaśnienie polega na wskazaniu nie tylko przepisów regulujących rozpatrywany stan faktyczny, ale także na wyjaśnieniu, dlaczego w konkretnej sytuacji prawnej mają zastosowanie powołane przepisy. Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. mamy do czynienia zarówno w przypadku, gdy brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, jak i w przypadku, gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia, przy czym nie każde naruszenie tego przepisu może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej, a jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zwrócił uwagę na uchybienia organów i zasadnie wskazał, iż orzeczenia lekarskie jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych winny zawierać stosowne uzasadnienie, w tym wyjaśnienie etiologii schorzeń, jak też uwzględniać ustalony stan faktyczny oraz dowody istniejące w sprawie m.in. dochodzenie epidemiologiczne, przedstawione przez stronę dokumentacje lekarskie i opinie.

Pamiętać należy, iż orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w sprawie choroby zawodowej nie są wyłącznie elementarną diagnozą określającą występowanie określonej choroby lub jej brak, lecz stanowią szczegółową opinię, która powinna odpowiadać wymaganiom stawianym przepisem art. 84 § 1 k.p.a. W braku szczegółowego uzasadnienia stanowiska co do rozpoznania choroby zawodowej lub niezakwalifikowania schorzenia jako choroby zawodowej organ inspekcji sanitarnej ma obowiązek zażądania od wspomnianych zakładów służby zdrowia, z powołaniem się na uregulowania zawarte w § 7 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.), uzupełnienia opinii o uzasadnienie, które stanowi element niezbędny do wydania prawidłowej decyzji administracyjnej w sprawie stwierdzenia

Nie znajduje również uzasadnienia zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez błędne stwierdzenie, że nastąpiło naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 136 k.p.a.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustawa nie wymaga w tym przypadku, aby naruszenie przepisów postępowania miało wpływ na wynik sprawy. Wystarczy uznanie, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (por. A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 337).

A zatem, aby Sąd I instancji mógł zastosować ten przepis, ustawa wymaga stwierdzenia, iż organ administracji dopuścił się "innego naruszenia przepisów postępowania" i naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, co trafnie dostrzegł Sąd pierwszej instancji uchylając decyzje organów administracji publicznej obu instancji.

Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 z późn. zm.) za choroby zawodowe uważa się choroby określone w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Pod pozycją 7 tego załącznika widnieją: "Przewlekłe choroby narządu głosu związane z nadmiernym wysiłkiem głosowym (guzki śpiewacza, niedowłady strun głosowych, zmiany przerostowe)" zaś pod poz. 15 "Uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu". W orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 13 lipca 2004 r. rozpoznano u Edwarda J.: przewlekły prosty nieżyt krtani z przerostem prawego fałdu przedsionkowego i częściowym wypadaniem przedniego odcinka prawej kieszonki krtaniowej i objawami dysfonii hyperfunkcjonalnej, przewlekłe przerostowe zapalenia migdałków podniebnych, przewlekły nieżyt trąbek słuchowych, obustronny odbiorczy ubytek słuchu. Są to choroby, które dotyczą narządu głosu oraz słuchu.

Jak wynika z akt administracyjnych, organy obu instancji wydały decyzje o odmowie stwierdzenia choroby zawodowej w oparciu o orzeczenia jednostek służby zdrowia, których uzasadnienie jest zbyt lakoniczne, nie wyjaśnia przyczyn, które zadecydowały o przyjęciu takiego stanowiska, w tym nie wyjaśnia, jakie zmiany są charakterystyczne dla obrazu klinicznego ubytku słuchu spowodowanego hałasem i dlaczego zmiany narządu słuchu stwierdzone u skarżącego nie mogą być uznane za zmiany charakterystyczne dla obrazu klinicznego uszkodzenia słuchu wywołanego działaniem hałasu. Nadto, wydając decyzję, organy nie wyjaśniły, z jakich to przyczyn schorzenia rozpoznane u skarżącego nie zostały uznane za przewlekłą chorobę narządu głosu związaną z nadmiernym wysiłkiem głosowym, wymienioną w wykazie chorób.

Organy nie wyjaśniły także innych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, m.in. przebytych (lub nie) chorób, podczas gdy w orzeczeniach za przyczynę zmian wskazuje się przewlekły stan zapalny bony śluzowej gardła i krtani.

Zasadnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na konstrukcję paragrafu 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Na konstrukcję paragrafu 1 rozporządzenia wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 lipca 1984 r. - II PRN 9/84 wyrażającą się w istnieniu domniemania związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami pracy w przypadku stwierdzenia u pracownika choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych i wykonywania pracy w warunkach narażających na jej powstanie. Domniemanie takie może być obalone przez zakład pracy, jeśli wykaże, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak została spowodowana przyczynami niepozostającymi w związku z pracą (OSNCP z 1985 r., z.4, poz. 53). Pogląd ten podtrzymał Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z dnia 11 marca 1999 r., III RN 128/98 (OSP 1999/24/771) i w wyroku z dnia 4 czerwca 1998 r., III RN 36/98 (OSNAPiUS 1999/6/192).

Możliwe jest bowiem uznanie choroby za zawodową, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami.

A zatem, zasadnie Sąd pierwszej instancji uchylił decyzje organów administracji publicznej, gdyż należy wyjaśnić okoliczności sprawy, aby można było stwierdzić, czy w niniejszej sprawie wydana została decyzja wymagana przepisami prawa. Zasadnie też zwrócił Sąd uwagę na niejasności w orzeczeniach oraz konieczność rozważenia i oceny przez organy administracji całości materiału dowodowego. Trafnie Sąd uznał, że sprawa nie została należycie wyjaśniona i rozważona.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), oddalił skargę kasacyjną.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.