Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 786596

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 19 stycznia 2011 r.
II OSK 58/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz.

Sędziowie NSA: Paweł Miładowski, del. Tomasz Zbrojewski (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej "(...)" sp. z o.o. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 września 2009 r. sygn. akt II SA/Bd 352/09 w sprawie ze skargi "(...)" sp. z o.o. w P. na decyzję Państwowego Wojewódzki Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy z dnia (...) marca 2009 r. nr (...) w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności

1.

oddala skargę kasacyjną,

2.

zasądza od "(...)" sp. z o.o. w P. na rzecz Państwowego Wojewódzki Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 9 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę (...) S.A. Oddział w B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Sanitarnego w Bydgoszczy w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Świeciu (PPIS), decyzją z dnia (...) stycznia 2008 r., wydaną na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej w związku z § 15 ust. 1, § 32 ust. 1, § 93 ust. 1, § 96 ust. 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz art. 227 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2005 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, § 5 ust. 1, § 16 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach, rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2005 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy oraz szczepień ochronnych wskazanych do wykonywania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionych na tych stanowiskach, nakazał (...) Operator Sp. z o.o. - Rejon Dystrybucji Ś. oraz Biuro Obsługi Klienta Ś., przy ul. (...),

1.

zapewnić wentylację w pomieszczeniach biurowych nr 106,109,110,210,

2.

zapewnić wentylację w pomieszczeniu magazynierów,

3.

zapewnić w zakładzie aktualne wyniki badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia na wszystkich stanowiskach pracy,

4.

zapewnić oznakowanie miejsca, w których są przechowywane oleje przepracowane,

5.

zapewnić oznakowanie magazynu z olejami i innymi preparatami niebezpiecznymi,

6.

zapewnić w zakładzie pracy ocenę ryzyka zawodowego, uzupełnioną o klasyfikację szkodliwych czynników biologicznych oraz o informację dotyczącą działania tych czynników, stopnia, czasu trwania narażenia na te czynniki, a także o informację dotyczącą potencjalnego działania alergizującego lub toksycznego,

7.

zapewnić w zakładzie dokument potwierdzający zaproponowanie przez pracodawcę dla pracowników narażonych na działanie czynników biologicznych szczepień ochronnych na danym stanowisku pracy,

8.

zapewnić w magazynie z olejami i innymi preparatami niebezpiecznymi instrukcje określającą ich sposób przechowywania i składowania.

Jednocześnie organ wskazał, że obowiązki wymienione w pkt 4, 5 decyzji należy wykonać w terminie do dnia 29 lutego 2008 r., obowiązki wymienione w pkt 6, 7, 8 decyzji - w terminie do dnia 30 kwietnia 2008 r., obowiązek wymieniony w pkt 3 decyzji - w terminie do dnia 30 czerwca 2008 r., a obowiązki wymienione w pkt 1 i 2 decyzji - w terminie do dnia 30 września 2008 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w wyniku kontroli sanitarnej przeprowadzonej w dniach 30 listopada 2007 r., 4 grudnia 2007 r. i 18 grudnia 2007 r. w zakładzie (...) Operator Sp. z o.o. (dot. Rejonu Dystrybucji Ś. i Biura Obsługi Klienta Ś., przy ul. (...),) stwierdzono następujące nieprawidłowości higieniczne:

1.

brak wentylacji w części pomieszczeń biurowych (biuro nr 106,109,110,210),

2.

brak wentylacji w pomieszczeniu magazynierów,

3.

brak aktualnych wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia na wszystkich stanowiskach pracy,

4.

brak oznakowania miejsca, w których są przechowywane oleje przepracowane,

5.

brak oznakowania magazynu z olejami i innymi preparatami niebezpiecznymi,

6.

brak w ocenie ryzyka zawodowego informacji na temat szkodliwych czynników biologicznych,

7.

brak dokumentu potwierdzającego zaproponowanie przez pracodawcę dla pracowników narażonych na działanie czynników biologicznych szczepień ochronnych wskazanych na danym stanowisku pracy,

8.

brak w magazynie z olejami i innymi preparatami niebezpiecznymi instrukcji określającej ich sposób przechowywania i składowania.

-

które naruszają w ocenie organu przepisy ustaw i rozporządzeń wymienionych powyżej jako podstawa prawna decyzji.

Ponadto zdaniem Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Świeciu stwierdzone powyżej uchybienia mogą stanowić zagrożenia bezpieczeństwa zdrowia i higieny pracowników. Brak wentylacji w części pomieszczeń biurowych, w pomieszczeniu magazynierów nie zapewnia bowiem prawidłowej wymiany powietrza w czasie korzystania z ww. pomieszczenia, a także może doprowadzić do powstania nieprawidłowego środowiska pracy. Brak aktualnych wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych na stanowiskach pracy uniemożliwia opracowanie realnej oceny ryzyka zawodowego i instrukcji bhp przy stanowiskach pracy i narażenia pracowników. Brak oceny ryzyka zawodowego w związku z wystąpieniem szkodliwych czynników biologicznych z uwzględnieniem klasyfikacji i wykazu szkodliwych czynników biologicznych powoduje brak wiedzy i świadomości pracownika na temat zagrożeń na stanowiskach pracy, co może doprowadzić do wypadku podczas pracy. W celu zapobiegania szerzeniu się chorób zakaźnych u osób pracujących, narażonych na działania czynników biologicznych, czyli gdy istnieje możliwość wystąpienia w środowisku pracy szkodliwego czynnika biologicznego przeprowadza się, po uzyskaniu ich zgody, szczepienia ochronne zalecane na danym stanowisku pracy. PPIS podał, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2005 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy oraz szczepień ochronnych wskazanych do wykonywania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionych na tych stanowiskach ustala wykaz stanowisk pracy oraz szczepień ochronnych wskazanych do wykonywania pracownikom podejmującym pracę na tych stanowiskach. Natomiast brak oznakowania miejsca, w których są przechowywane oleje przepracowane, brak oznakowania magazynu z olejami i innymi preparatami niebezpiecznymi oraz brak w magazynie z olejami i innymi preparatami niebezpiecznymi instrukcji określającej ich sposób przechowywania i składowania może w ocenie organu spowodować niewłaściwe obchodzenie się z preparatami niebezpiecznymi, a brak wiedzy na temat właściwości preparatu niebezpiecznego, zagrożeń podczas jego składowania może doprowadzić do wypadku. Koniecznym stało się więc wydanie zaleceń zmierzających do usunięcia stwierdzonych uchybień, co powinno wpłynąć na poprawę istniejącego stanu higienicznego i zapewnienie przestrzegania w zakładzie pracy przepisów oraz zasady bezpieczeństwa i higieny pracy.

Decyzją z dnia (...) marca 2008 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy, po rozpatrzeniu odwołania (...) Operator spółka z o.o., uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej terminu wykonania zaleceń określonych w punkcie 6 i 7 tej decyzji i orzekł, że zalecenia te mają być wykonane do dnia 31 lipca 2008 r., w pozostałym zakresie decyzję tą utrzymał w mocy.

Wyrokiem z dnia 21 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, nakazując organowi wskazanie po ponownym rozpatrzeniu sprawy, jakie spośród szkodliwych czynników biologicznych wymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. występują w środowisku pracy oraz na jakim stanowisku pracy występuje na nie narażenie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, decyzją z dnia (...) marca 2009 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylił decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Świeciu w części dotyczącej punktu 6 i 7 i orzekł przeprowadzenie oceny narażenia na czynniki biologiczne na stanowiskach: elektromonter sieciowy, starszy elektromonter sieci, elektromonter pogotowia, starszy elektromonter pogotowia, elektromonter urządzeń specjalistycznych, starszy elektromonter urządzeń specjalistycznych, a w przypadku stanowisk z częstym kontaktem z glebą (elektromonter sieciowy, starszy elektromonter sieci) zaproponowanie pracownikom szczepień ochronnych przeciwko tężcowi. Termin wykonania zaleceń określił do dnia 30 września 2009 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że zlecił Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Świeciu przeprowadzenie kontroli w (...) Operator Sp. z o.o. - Region Dystrybucji Ś., Biuro Obsługi Klienta Ś. w sprawie ustalenia narażenia pracowników tego zakładu na szkodliwe czynniki biologiczne dla zdrowia w środowisku pracy oraz nakazał dokładne sprawdzenie stopnia narażenia pracowników tego zakładu na kontakt z glebą na następujących stanowiskach pracy: robotnik, robotnik wykwalifikowany, elektromonter urządzeń specjalistycznych, elektromonter sieciowy, starszy elektromonter urządzeń specjalistycznych, starszy elektromonter sieciowy, elektromonter pogotowia, starszy elektromonter pogotowia, elektromonter automatyki, telemechaniki i zabezpieczeń, starszy elektromonter automatyki, telemechaniki i zabezpieczeń, mistrz ds. sieci, starszy mistrz ds. eksploatacji wykonawstwa, mistrz ds. eksploatacji, i wykonawstwa oraz mistrz ds. budowlanych. Zwrócił się także do organu I instancji o przekazanie dowodów w postaci dokumentacji potwierdzającej zakresy obowiązków, kart oceny ryzyka zawodowego oraz liczbę pracowników zatrudnionych na ww. stanowiskach w (...) Operator Spółka z o.o. w Poznaniu Region Dystrybucji Ś. Biuro Obsługi Klienta Ś.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Świeciu przeprowadził w dniach 3 grudnia 2008 r., 9 grudnia 2008 r. oraz 11 grudnia 2008 r. kontrolę w spółce celem ustalenia narażenia pracowników tego zakładu na szkodliwe czynniki biologiczne dla zdrowia w środowisku pracy oraz sprawdzenia narażenia pracowników ww. zakładu na kontakt z glebą. W czasie trwania kontroli ustalono, że w rejonie (...) Operator Sp. z o.o. w Poznaniu Region Dystrybucji Ś. Biuro Obsługi Klienta Ś. nie ma osób zatrudnionych na stanowisku mistrz ds. eksploatacji i wykonawstwa oraz mistrz ds. budowlanych. Podczas trwania kontroli udostępniono kopie kart oceny ryzyka zawodowego oraz kopie kart zakresu czynności na stanowiskach: robotnik, robotnik wykwalifikowany, elektromonter urządzeń specjalistycznych, elektromonter sieciowy, starszy elektromonter urządzeń specjalistycznych, starszy elektromonter sieciowy, elektromonter pogotowia, starszy elektromonter pogotowia, elektromonter automatyki, telemechaniki i zabezpieczeń, starszy elektromonter automatyki, telemechaniki i zabezpieczeń, mistrz ds. sieci, starszy mistrz ds. eksploatacji wykonawstwa, mistrz ds. eksploatacji, i wykonawstwa, mistrz ds. budowlanych. Oryginały akt osobowych wraz z dokumentacją w postaci kart oceny ryzyka oraz kart zakresu wykonywanych czynności znajdowały się w oddziale spółki w Bydgoszczy. Podczas kontroli udostępniono także rejestr wypadków przy pracy za rok 2008 w (...) Operator Sp. z o.o. Oddział Bydgoszcz.

Protokół z przeprowadzonej kontroli wraz rejestrem wypadków przy pracy w (...) Operator Sp. z o.o. Region Dystrybucji Ś. Biuro Obsługi Klienta Ś. za rok 2008, nie zawierał szczegółowych zapisów dotyczących zakresu wykonywanych czynności oraz ryzyka zawodowego na ww. stanowiskach pracy, wobec tego Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy zwrócił się do (...) Operator Spółka z o.o. Oddział Bydgoszcz o przesłanie szczegółowej dokumentacji w postaci kart oceny ryzyka zawodowego, kart zakresu wykonywanych czynności oraz dokumentacji wypadków w pracy w latach 2002-2007 na stanowiskach: robotnik, robotnik wykwalifikowany, elektromonter urządzeń specjalistycznych, elektromonter sieciowy, starszy elektromonter urządzeń specjalistycznych, starszy elektromonter sieciowy, elektromonter pogotowia, starszy elektromonter pogotowia, elektromonter automatyki, telemechaniki i zabezpieczeń, starszy elektromonter automatyki, telemechaniki i zabezpieczeń, mistrz ds. sieci, starszy mistrz ds. eksploatacji wykonawstwa, mistrz ds. eksploatacji, i wykonawstwa, mistrz ds. budowlanych. Z udostępnionych kopii kart zakresu czynności na stanowiskach pracy, kopii kart oceny ryzyka zawodowego oraz rejestru wypadków przy pracy wynika, że prace narażające pracowników na szkodliwe czynniki biologiczne występują na stanowiskach: elektromontera pogotowia, starszego elektromontera pogotowia, elektromontera sieciowego, starszego elektromontera sieci, elektromontera urządzeń specjalistycznych oraz starszego elektromontera urządzeń specjalistycznych. Zgodnie z informacjami zawartymi w kartach oceny ryzyka zawodowego na wszystkich tych stanowiskach zagrożenie stanowi możliwość zakażenia wirusem wścieklizny w wyniku pokąsania przez psa, lisa lub inne dzikie zwierzęta. Incydenty pogryzienia przez psy miały miejsce wśród pracowników (...) Operator Spółka z o.o. Oddział Bydgoszcz i zostały odnotowane jako wypadki przy pracy. Koniecznym więc jest uwzględnienie tego czynnika biologicznego w karcie oceny ryzyka zawodowego. Natomiast na stanowiskach: elektromontera pogotowia, starszego elektromontera pogotowia, elektromontera sieciowego, starszego elektromontera sieci w karcie oceny ryzyka zawodowego zamieszczono pracę przy wycince drzew. Możliwe niebezpieczne zdarzenia przy wykonywaniu tej pracy to: zetknięcie się człowieka z ruchomym czynnikiem materialnym (piłą), upadek z wysokości (skutek niebezpiecznego zdarzenia), skaleczenia, rana cięta kończyn, amputacja, uraz całego ciała. Podczas tych zdarzeń może dojść do kontaktu z glebą, w której w zależności od jej żyzności może znajdować się do 40 milionów komórek bakteryjnych na 1 gram gleby. Oprócz różnych gatunków drobnoustrojów saprofitycznych występujących w glebie znajdują się tam również bardzo niebezpieczne dla człowieka laseczki tężca oraz laseczki zgorzeli gazowej. Zakażenia wywołane przez te drobnoustroje związane są ze znaczną śmiertelnością, dlatego też znajomość ich etiologii jest niezwykle istotna dla pracowników na nie narażonych. Informacja o tym narażeniu musi być zawarta w karcie oceny ryzyka zawodowego. Dodatkowo na stanowiskach: elektromontera sieci oraz starszego elektromontera sieciowego występuje znaczne narażenie na zakażenie laseczkami tężca oraz zgorzeli gazowej podczas wykonywania wykopu pod kabel lub słup, stawiania lub obalania słupa, odkopywania kabli oraz zasypywania wykopów. Wykonywanie tych czynności wskazuje na częsty kontakt pracowników z glebą. Zgodnie z informacjami zawartymi w karcie oceny ryzyka zawodowego możliwe niebezpieczne zdarzenia przy wykonywaniu tych czynności to: niewybuchy, obsunięcie się ziemi, przysypanie ziemią, uderzenie, przygniecenie słupem. Na stanowiskach tych występuje więc kontakt pracowników z glebą znacznego stopnia obligujący pracodawcę do zaproponowania działań profilaktycznych w postaci szczepień ochronnych przeciwko zakażeniom Clostridium tetani. Według oświadczenia pracodawcy, przedstawionego w protokole kontroli przeprowadzonej w dniu 3 grudnia 2008 r. przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Świeciu, prace polegające na zasypywaniu wykopów mogą być wykonywane przez pracowników (...) Operator Sp. z o.o. Region Dystrybucji Ś. Biuro Obsługi Klienta Ś. Pracownicy (...) Operator Sp. z o.o. Region Dystrybucji Ś. Biuro Obsługi Klienta Ś. zatrudnieni przy wykonywaniu różnorodnych prac w terenie zadrzewionym narażeni są także na ukłucia kleszczy, które mogą być nosicielami groźnych dla człowieka chorób: boreliozy oraz wczesnoletniego kleszczowego zapalenia mózgu wywołanego przez wirusy z grupy Flaviviridae. Obszar województwa kujawsko - pomorskiego zaliczany jest do obszarów endemicznego występowania drobnoustrojów wywołujących te schorzenia. Zgodnie z oświadczeniem pracodawcy, większość prac obejmujących wycinkę drzew wykonuje wyspecjalizowana firma, narażenie na ukąszenie kleszcza nie jest na tyle duże, aby stosować szczepienia ochronne przeciwko wczesnoletniemu kleszczowemu zapaleniu mózgu wywołanemu przez wirusy z grupy Flaviviridae. Jednak część prac w terenie zadrzewionym jest wykonywana przez pracowników (...) Operator Sp. z o.o. Region Dystrybucji Ś. Biuro Obsługi Klienta Ś., przez co są oni także narażeni na ukąszenia kleszczy i zakażenie boreliozą lub kleszczowym zapaleniem mózgu. Narażeni pracownicy muszą więc być poinformowani o możliwych skutkach zagrożenia ze strony tych czynników biologicznych oraz środkach ochrony przed tym zagrożeniem. PWIS wskazał, że w (...) Operator Sp. z o.o. Region Dystrybucji Ś. Biuro Obsługi Klienta Ś. zatrudnionych jest na stanowiskach: elektromontera sieciowego 11 osób, starszego elektromontera sieciowego 1 osoba, elektromontera pogotowia 18 osób, starszego elektromontera pogotowia 17 osób, elektromontera urządzeń specjalistycznych 6 osób, starszego elektromontera urządzeń specjalistycznych 1 osoba. Zgodnie z informacjami dotyczącymi czynności wykonywanych na stanowisku pracy (dane zawarte w kartach oceny ryzyka zawodowego oraz kartach zakresu czynności na stanowiskach pracy) wszyscy pracownicy zatrudnieni na tych stanowiskach są narażeni na zagrożenia różnorodnymi czynnikami biologicznymi i fakt ten musi być uwzględniony przy opracowywaniu oceny ryzyka zawodowego pracowników zatrudnionych na wyżej wymienionych stanowiskach. Zdaniem PWIS w ocenie ryzyka zawodowego powinny znajdować się informacje na temat szkodliwych i bardzo niebezpiecznych dla ludzi czynników biologicznych, na które narażeni są pracownicy (...) Operator Sp. z o.o. Region Dystrybucji Ś. Biuro Obsługi Klienta Ś. pracujący na stanowiskach: elektromontera pogotowia, starszego elektromontera pogotowia, elektromontera sieciowego, starszego elektromontera sieciowego, elektromontera urządzeń specjalistycznych oraz starszego elektromontera urządzeń specjalistycznych. Brak takich danych powoduje, że pracodawca nie ma możliwości zminimalizowania narażenia oraz zastosowania wszelkich dostępnych środków eliminujących narażenie lub ograniczających stopień tego narażenia. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 222(1) § 1 k.p., w razie zatrudniania pracownika w warunkach narażenia na działanie szkodliwych czynników biologicznych pracodawca stosuje wszelkie dostępne środki eliminujące narażenie, a jeśli jest to niemożliwe ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W ocenie PWIS pracodawca powinien zastosować właściwe środki eliminujące narażenie w oparciu o informacje dotyczące czynników biologicznych zawarte w ocenie ryzyka zawodowego. Art. 226 k.p. nakazuje bowiem pracodawcy ocenę i dokumentację ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą, stosowanie niezbędnych środków profilaktycznych zmniejszających ryzyko, informowania pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami. Zgodnie zaś z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, przed wyborem środka zapobiegawczego pracodawca dokonuje oceny ryzyka zawodowego, na jakie jest lub może być narażony pracownik, uwzględniając w szczególności: klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników biologicznych, rodzaj, stopień, oraz czas trwania narażenia na działanie szkodliwego czynnika biologicznego, informację na temat potencjalnego działania alergizującego lub toksycznego szkodliwego czynnika biologicznego, choroby, która może wystąpić w następstwie wykonywanej pracy, stwierdzonej choroby, która ma bezpośredni związek z wykonywaną pracą oraz wskazówki właściwej inspekcji sanitarnej, Państwowej Inspekcji Pracy oraz jednostek służby medycyny pracy. PWIS podkreślił, że pracownicy (...) Operator Sp. z o.o. Region Dystrybucji Ś. Biuro Obsługi Klienta Ś. wykonują różnorodne prace w zróżnicowanym środowisku, gdzie występuje narażenie na działanie wyżej wymienionych czynników biologicznych. Czynności te stwarzają ryzyko zawodowe polegające na możliwości pośredniej lub bezpośredniej ekspozycji na czynnik chorobotwórczy w przypadkach: pogryzienia przez psa, ukąszenia kleszcza czy uszkodzenia powłok skórnych, przysypania ziemią bądź przygniecenia słupem. Obowiązkiem pracodawcy jest uświadomienie pracownikom tych zagrożeń oraz zapewnienie im odpowiednio dobranych do rodzaju i poziomu narażenia środków ochrony indywidualnej i środków ochrony zbiorowej. Realizacja tych celów wymaga sporządzenia rzetelnej oceny ryzyka zawodowego zawierającej informacje na temat szkodliwych czynników biologicznych występujących w środowisku pracy. W ocenie PWIS brak w ocenie ryzyka zawodowego takich informacji powoduje niewiedzę i nieświadomości na temat poważnych zagrożeń na stanowisku pracy. Wskazane konkretne czynniki biologiczne (Rabies virus, Tick-borne encephalitis virus z grupy Flviviridae, Borrelia burgdorferi, Clostridium tetani, Clostridium perfringens) należą do drobnoustrojów bardzo niebezpiecznych dla zdrowia i życia człowieka. Zakażenia przez nie wywoływane nie występują często (od kilkunastu do kilkudziesięciu zachorowań rocznie w zależności od rodzaju drobnoustroju), ale w przypadku pojawienia się infekcji charakteryzują się one wysokim stopniem śmiertelności bądź występowaniem licznych powikłań. Dlatego też pracownicy muszą być poinformowani o tych zagrożeniach oraz o możliwościach ograniczających te zagrożenia. Jedną z takich możliwości są szczepienia ochronne, dzięki którym można znacznie ograniczyć występowanie chorób zakaźnych. Zgodnie z zapisem § 16 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki w przypadku wystąpienia lub możliwości wystąpienia w środowisku pracy szkodliwego czynnika biologicznego, przeciw któremu jest dostępna szczepionka, należy zaproponować pracownikom szczepienia ochronne. Tak więc nie tylko wtedy, gdy w przeszłości wystąpiły przypadki zachorowań na choroby wywołane szkodliwym czynnikiem biologicznym np. tężec, ale również wtedy gdy istnieje potencjalna możliwość wystąpienia w środowisku pracy szkodliwych czynników biologicznych, należy informować pracowników o możliwości poddania się szczepieniom ochronnym. Oznacza to, że zakład pracy powinien posiadać stosowne dokumenty potwierdzające udzielenie pracownikom, w ocenie organu II instancji szczególnie narażonym na działanie tych czynników, informacji w tym zakresie.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego (karty zakresu czynności na stanowisku pracy, karty oceny ryzyka zawodowego, rejestr wypadków przy pracy w latach 2002-2007, protokoły z kontroli przeprowadzonych przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Świeciu w (...) Operator Sp. z o.o. Region Dystrybucji Ś. Biuro Obsługi Klienta Ś.) PWIS stwierdził, że prace ziemne wykonywane przez pracowników firmy zatrudnionych na stanowiskach: elektromontera sieciowego i starszego elektromontera sieci należy zaliczyć do punktu 4 wykazu stanowisk pracy wymagających częstego kontaktu z glebą-rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2005 r. W związku z tym wskazane jest zaproponowanie szczepienia ochronnego (dawki przypominającej) przeciw tężcowi pracownikom zatrudnionym na ww. stanowiskach. Za celowością takiej decyzji przemawia fakt, że ta forma profilaktyki jest najskuteczniejsza w przypadku narażonych dorosłych osób, którym nie podano dawek przypominających i najpełniej chroni je przed zakażeniem. Podkreślono, że stosowane przez pracodawcę środki ochrony indywidualnej (odzież robocza, rękawice ochronne) odgrywają inną rolę niż szczepienia, chroniąc pracownika jedynie przed powierzchniowym skaleczeniem i przerwaniem ciągłości tkanek i w żadnym razie nie mogą ich zastąpić. W ocenie PWIS na stanowiskach: elektromontera pogotowia, starszego elektromontera pogotowia, elektromontera sieciowego, starszego elektromontera sieci, elektromontera urządzeń specjalistycznych oraz starszego elektromontera urządzeń specjalistycznych występuje narażenie na zakażenie wywołane przez: Rabies virus, Tick-borne encephalitis virus (z grupy Flviviridae), Borrelia burgdorferi, Clostridium tetani, Clostridium perfringens, co powinno być uwzględnione w ocenie ryzyka zawodowego. Dodatkowo na stanowiskach: elektromontera sieciowego oraz starszego elektromontera sieci w wyniku zwiększonego narażenia na zakażenie Clostridium tetani należy zaproponować pracownikom szczepienia ochronne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy (...) Operator Spółka z o.o. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o stwierdzenie jej nieważności, zarzucając m.in., że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa i była niewykonalna w dniu jej wydania. Skarżąca spółka podniosła, że wieloletnie doświadczenia przy pracach wykonywanych w (...) Operator Sp. z o.o. i jej poprzednikach prawnych nie potwierdzają wystąpienia narażenia pracowników na szkodliwe czynniki biologiczne. Od czasu kontroli sanitarnej z 30 listopada 2007 r. i wydanej na jej podstawie decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Świeciu z dnia (...) stycznia 2008 r., w specyfice prac przy eksploatacji sieci elektroenergetycznej nic się nie zmieniło - jeśli chodzi o kontakt z otoczeniem, jak podkreślają służby BHP, technologia prac nadal jest poprawna. Wobec powyższego skarżąca uważa, iż w jej sytuacji nie ma przesłanek do przeprowadzania oceny ryzyka zawodowego pod kątem narażeń na czynniki biologiczne, albowiem nie posiadając udokumentowanej identyfikacji zagrożeń biologicznych, trudno byłoby przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego na wszelkie istniejące w ogóle czynniki biologiczne. W szczególności skarżąca nie jest w stanie "zapewnić w zakładzie dokumentu potwierdzającego zaproponowanie przez pracodawcę dla pracowników narażonych na działanie czynników biologicznych szczepień ochronnych na danym stanowisku pracy" - w zakładzie bowiem nie ma stanowisk pracy, gdzie tego typu szczepienia byłyby wymagane. Skarżąca nie widzi także możliwości sporządzenia klasyfikacji szkodliwych czynników biologicznych i informacji dotyczącej działania tych czynników, stopnia, czasu trwania narażenia na te czynniki - czynników tych, bowiem skarżąca nigdy nie zidentyfikowała, wobec czego niemożliwym jest ich klasyfikacja czy ocena przyszłej pracy brygad. Skarżąca stwierdziła, że nie istnieją u niej stanowiska pracy wykazane w załączniku numer 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, na których podczas pracy potwierdzono narażenie na działanie czynników biologicznych. Skarżąca nie wyklucza przy tym istnienia czynników biologicznych na czy w ziemi, jednak ich negatywny wpływ na jej pracowników nie został jej zdaniem nigdy potwierdzony i udokumentowany. Przedstawiony przez Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wykaz stanowisk pracy, na których występują narażenia na czynniki biologiczne przez niego wymienione jest zdaniem skarżącej nieuprawniony, ponieważ nie koresponduje z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2005 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy oraz szczepień ochronnych wskazanych do wykonania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionych na tych stanowiskach. Skarżąca stwierdziła, że u niej nie wykonuje się na żadnym stanowisku prac wymagających częstego kontaktu z glebą, gdyż takich prac po prostu nie ma. Kontakt pracowników z glebą jest sporadyczny. Zaproponowała przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków W. W. i M. K. na okoliczność tego, że nigdy nie zostało potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych oraz że nie istnieją u niej stanowiska pracy wymagające częstego kontaktu z ziemią. Ponadto podkreśliła, że nie jest dotąd znana metodyka identyfikacji hipotetycznych, nieznanych pracodawcy, czynników biologicznych mogących wystąpić w otoczeniu pracownika. Oszacowanie ryzyka zawodowego związanego z czynnikami biologicznymi jest zatem, jej zdaniem niewykonalne. Skarżąca zwróciła uwagę na Polską Normę PN-N-18002 Polskiego Komitetu normalizacyjnego "Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy", z której zapisów wynika, że nie ma podstaw do dokonania oceny ryzyka zawodowego związanego z czynnikami biologicznymi.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Bydgoszczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Ustosunkowując się do zarzutów skargi stwierdził między innymi, że nie zgadza z zarzutami w zakresie rażącego naruszenia prawa czy też w zakresie niewykonalności decyzji, a strona skarżąca nie uzasadniła, na czym polega rażące naruszenie prawa czy też niewykonalność tej decyzji. W ocenie organu sporządzenie przez skarżącą oceny narażenia na czynniki biologiczne na określonych stanowiskach czy też zaproponowanie pracownikom szczepień ochronnych przeciwko tężcowi jest niezbędne do zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w pierwszej kolejności wskazał, że pracodawca jest obowiązany także chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności pracodawca jest obowiązany organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy, zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a także przekazywać pracownikom informacje o zagrożeniach dla zdrowia i życia występujących w zakładzie pracy, na poszczególnych stanowiskach pracy i przy wykonywanych pracach, w tym o zasadach postępowania w przypadku awarii i innych sytuacji zagrażających zdrowiu i życiu pracowników, o działaniach ochronnych i zapobiegawczych podjętych w celu wyeliminowania lub ograniczenia tych zagrożeń. Sąd zwrócił również uwagę, że w przypadku możliwości wystąpienia zagrożenia dla zdrowia lub życia pracodawca jest obowiązany niezwłocznie poinformować pracowników o tych zagrożeniach oraz podjąć działania w celu zapewnienia im odpowiedniej ochrony. Pracodawca ma również obowiązek oceny ryzyka zawodowego występującego przy wykonywanych pracach, w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i preparatów chemicznych, biologicznych, rakotwórczych lub mutagennych oraz zmianie organizacji pracy. Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac. Stosowane w następstwie oceny ryzyka zawodowego środki profilaktyczne, metody oraz organizacja pracy powinny zapewniać zwiększenie poziomu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników powinny być zintegrowane z działalnością prowadzoną przez pracodawcę na wszystkich poziomach struktury organizacyjnej zakładu pracy. Pracodawca prowadzi też dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych. Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów, wykonywanych zadań, występujących na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy, stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej, osób pracujących na tym stanowisku, wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego z czynników środowiska pracy oraz niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko, datę przeprowadzonej oceny oraz osoby dokonujące oceny.

Mając na uwadze obowiązujące regulacje prawne Sąd I instancji zauważył, że istotą sporu w sprawie jest odpowiedź na pytanie, czy słusznie i zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nałożył na spółkę obowiązek przeprowadzenia oceny narażenia na czynniki biologiczne na stanowiskach: elektromonter sieciowy, starszy elektromonter sieci, elektromonter pogotowia, starszy elektromonter pogotowia, elektromonter urządzeń specjalistycznych, starszy elektromonter urządzeń specjalistycznych, a w przypadku stanowisk z częstym kontaktem z glebą (elektromonter sieciowy, starszy elektromonter sieci), zaproponowania pracownikom szczepień ochronnych przeciwko tężcowi.

Wbrew twierdzeniom spółki, że nie ma u niej stanowisk pracy wymagających częstego kontaktu z glebą, co do których wskazane jest wykonanie szczepień ochronnych ani takich, na których wykonywana jest praca, podczas której potwierdzone jest narażenie na działanie czynników biologicznych, Sąd I instancji uznał, że wnikliwe postępowanie wyjaśniające potwierdziło, że w spółce zatrudnia się pracowników w warunkach narażenia na działanie szkodliwych dla zdrowia czynników biologicznych. Wskazują na to zwłaszcza wyniki kontroli przeprowadzonych przez PPIS w spółce (...) Rejon Dystrybucji Ś. Biuro Obsługi Klienta Ś. w dniach 3 grudnia 2008 r., 9 grudnia 2008 r. i 11 grudnia 2008 r., co do których skarżąca nie wniosła żadnych zastrzeżeń, a także informacje zawarte w dokumentach, które zgromadził w toku postępowania PWIS (karty zakresu czynności na stanowiskach pracy, karty oceny ryzyka zawodowego oraz rejestru wypadków przy pracy, akta osobowe, rejestr wypadków przy pracy). U skarżącej występują awarie, których usuwanie związane jest z wykonywaniem robót ziemnych, w bezpośrednim kontakcie z glebą, co naraża pracowników zatrudnionych przy ich usuwaniu na działanie różnych czynników biologicznych, w tym bardzo niebezpiecznych dla człowieka, tj. laseczki tężca czy zgorzeli gazowej. Bezpośrednie niebezpieczeństwo zakażenia tymi drobnoustrojami występuje podczas wykonywania innych czynności aniżeli usuwanie awarii, a mianowicie podczas wykonywania wykopów pod kabel lub słup, odkopywanie kabli itp., kiedy to pracownicy też mają bezpośredni kontakt z glebą. Z kart zakresu czynności, oceny ryzyka zawodowego i rejestru wypadków wynika, że stanowiskami pracy z częstym kontaktem z glebą, na których wskazane jest wykonanie szczepień ochronnych przeciw tężcowi są w przypadku spółki stanowiska elektromontera sieciowego i starszego elektromontera sieci. Pracownicy spółki zatrudnieni na tych stanowiskach mają na tyle częsty kontakt z glebą i wykonują przy tym tego rodzaju czynności, że występuje realne niebezpieczeństwo zakażenia tężcem, bardzo niebezpiecznym dla zdrowia i życia człowieka z powodu wysokiej śmiertelności oraz licznych powikłań w przypadku pojawienia się infekcji. Ta zwłaszcza okoliczność w ocenie Sądu powinna mieć dla skarżącej znaczenie przesądzające o konieczności zaproponowania pracownikom zatrudnionym na wyżej wymienionych stanowiskach szczepień ochronnych.

Sąd podzielił również stanowisko organu, że np. przy wykonywaniu prac polegających na wycince drzew, które to prace są wykonywane przez pracowników spółki, może dojść do różnych skaleczeń, a następnie do kontaktu rany z ziemią, co ewidentnie powoduje niebezpieczeństwo zakażenia różnymi drobnoustrojami znajdującymi się w glebie, w tym tężcem. Jak wynika z zebranego przez organ materiału dowodowego, na stanowiskach pracy wymienionych w zaskarżonej decyzji, przy wykonywaniu różnych prac w terenie, występuje również realne zagrożenie pokąsania przez psa, lisa lub inne dzikie zwierzę, a także ukłucia kleszczy. To zaś pociąga za sobą niebezpieczeństwo zakażenia wirusem wścieklizny, wirusami z grupy flaviviridae oraz boreliozą. Słusznie zatem organ uznał, że na tych stanowiskach występuje narażenie na działanie szkodliwych dla zdrowia czynników biologicznych. Prawidłowo zaliczył do tych czynników: Rabies virus, Tick-borne encephalitis virus z grupy Flaviviridae, Borrelia burgdorferi, Clostridium tetani, Clostridium perfringens, które zostały wymienione w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r.

Odnośnie zarzutu skargi co do braku możliwości sklasyfikowania szkodliwych czynników biologicznych, to w ślad za organem Sąd przyjął, że możliwe jest ich sklasyfikowanie poprzez analizę mikrobiologiczną próbek gleby, zaś przede wszystkim wiedzę na ten temat można czerpać z literatury fachowej, którą przykładowo organ w odpowiedzi na skargę przytoczył.

W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, (...) Operator sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.

1.

art. 222(1) kodeksu pracy, twierdząc, że u skarżącego nie występuje sytuacja zatrudniania pracowników w warunkach narażania na działanie szkodliwych czynników biologicznych, w związku z czym zastosowanie tego przepisu, jak i w konsekwencji przepisów wykonawczych do tego przepisu w stosunku do skarżącego nie powinno było mieć miejsca,

2.

postanowień rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2005 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy oraz szczepień ochronnych - wskazanych do wykonania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionym na tych stanowiskach (Dz. U. Nr 250, poz. 2113), tj. pkt 4 załącznika do rozporządzenia w ten sposób, że nie uwzględniono okoliczności, że u skarżącego nie ma stanowisk, które są ujęte w załączniku do tego rozporządzenia - "Wykaz stanowisk pracy oraz szczepień ochronnych wskazanych do wykonania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionym na tych stanowiskach", a w szczególności uznano, że u skarżącego należałoby stosować pkt 4, gdy tymczasem kontakt pracowników z ziemią jest sporadyczny, a nie częsty;

3.

postanowień rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. Nr 81, poz. 716) - albowiem załącznik nr 2 do tego rozporządzenia wskazuje wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych, a u skarżącego nie istnieją stanowiska pracy wykazane w tym załączniku, w tym także nie potwierdzono nigdy w historii spółki narażenia na działanie jakichkolwiek czynników biologicznych.

Podkreśliła, że nie jest w stanie zrealizować w szczególności § 5 tego rozporządzenia, albowiem nie posiada żadnej wiedzy o szkodliwych czynnikach, na które byliby narażeni jej pracownicy, w związku z czym niewykonalnym jest dokonywanie rozważań nad wyborem środka zapobiegawczego w stosunku do niezidentyfikowanych zagrożeń i podejmowanie w tym celu oceny ryzyka zawodowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że wieloletnie doświadczenia przy pracach wykonywanych w (...) Operator sp. z o.o. i jej poprzednikach prawnych nie potwierdzają wystąpienia narażenia pracowników na szkodliwe czynniki biologiczne. Wobec powyższego spółka uważa, że brak jest przesłanek do przeprowadzania oceny ryzyka zawodowego pod kątem narażeń na czynniki biologiczne, albowiem nie posiadając udokumentowanej identyfikacji zagrożeń biologicznych trudno przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego na wszelkie istniejące w ogóle czynniki biologiczne. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny identyfikując ok. 40 mln drobnoustrojów w glebie opiera się tylko na wiedzy ogólnej, a nie na badaniach środowiskowych wykonanych w miejscach pracy przyszłej pracy brygady. Skarżący nie wyklucza istnienia czynników biologicznych na czy w ziemi, jednak ich negatywny wpływ - narażenie - na pracowników nie został nigdy potwierdzony i udokumentowany. Organ kontrolujący w żaden sposób nie wykazał, aby którykolwiek z pracowników zetknął się z niebezpieczeństwem związanym z działaniem czynników biologicznych. Również w dokumentacji przedstawionej do kontroli nie odnotowano żadnych potwierdzonych przypadków narażenia pracowników na działanie czynników biologicznych. Rozważania na temat zagrożeń toczą się na poziomie hipotetycznym i mogłyby dotyczyć nieskończonej ilości różnego rodzaju zagrożeń. Kasator stwierdził także, że w spółce nie wykonuje się na żadnym stanowisku prac wymagających częstego kontaktu z glebą, gdyż takich prac nie ma. Kontakt z glebą jest sporadyczny. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd I instancji dokonał niewłaściwej wykładni pojęcia "częsty kontakt z ziemią", nie wyjaśniono, co należy rozumieć pod pojęciem "częstego kontaktu".

Powołując takie zarzuty w ramach podstawy kasacyjnej autor środka zaskarżenia wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - zwanej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostawała natomiast zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa.

Skarga kasacyjna oparta została na podstawie kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., w ramach której postawiono zarzut naruszenia prawa materialnego, polegający na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu przepisów art. 222(1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2005 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy oraz szczepień ochronnych - wskazanych do wykonania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionym na tych stanowiskach (Dz. U. Nr 250, poz. 2113) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. Nr 81, poz. 716).

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy zasadnie Inspektor Sanitarny nałożył na skarżącą spółkę obowiązek przeprowadzenia oceny narażenia na czynniki biologiczne na stanowiskach elektromontera sieciowego, starszego elektromontera sieci, elektromontera pogotowia, starszego elektromontera pogotowia, elektromontera urządzeń specjalistycznych, starszego elektromontera urządzeń specjalistycznych oraz zaproponowania szczepień ochronnych przeciwko tężcowi pracownikom zajmujących stanowiska wymagające częstego kontaktu z glebą, do których należą stanowiska elektromontera sieciowego i starszego elektromontera sieci.

Skarżąca spółka stoi bowiem na stanowisku, jak wynika to z treści skargi, że nie ma u niej stanowisk pracy wymagających częstego kontaktu z glebą, co do których wskazane jest wykonanie szczepień ochronnych, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2005 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy oraz szczepień ochronnych - wskazanych do wykonania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionym na tych stanowiskach ani takich, na których wykonywana jest praca podczas której potwierdzone jest narażenie na działanie czynników biologicznych, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki.

Odnosząc się zarzutów skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności należy wskazać, że w załączniku do rozporządzenia z dnia 28 listopada 2005 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy oraz szczepień ochronnych - wskazanych do wykonania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionym na tych stanowiskach Minister Zdrowia ustalił wykaz stanowisk pracy oraz szczepień ochronnych wskazanych do wykonania pracownikom podejmującym pracę lub zatrudnionym na tych stanowiskach. Zgodnie ze wskazywanym przez kasatora pkt 4 załącznika zaleca się szczepienie ochronne przeciwko tężcowi dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy wymagających częstego kontaktu z glebą. Autor skargi kasacyjnej dopatruje się naruszenia przepisu w tym, że Sąd I instancji nieprawidłowo przyjął, że pracownicy zatrudnieni na stanowiskach elektromontera sieciowego i starszego elektromontera sieci mają częsty kontakt z glebą, podczas gdy ten kontakt ma charakter sporadyczny. Rozporządzenie nie wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem częstego kontaktu z glebą. Nie precyzuje tego również autor skargi kasacyjnej, zatem jego twierdzenie o "sporadyczności" kontaktów z glebą przybiera jedynie postać polemiki z twierdzeniem Sądu, nie stanowi zaś argumentu natury jurydycznej. Ponadto wypada podkreślić, że częstotliwość kontaktów pracowników z glebą powinna być identyfikowana jako okoliczność faktyczna. Oznacza to, że chcąc skutecznie podważyć twierdzenia Sądu I instancji o częstym kontakcie pracowników z glebą, spółka powinna podważyć ustalenia faktyczne np. w drodze odwołania się do danych statystycznych zebranych w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa, czego jednak nie uczyniła. Tym samym omawiany zarzut o charakterze polemicznym z twierdzeniem Sądu I instancji nie może zostać wywołać zamierzonego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego orzeczenia.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki, to autor skargi kasacyjnej nie wskazał, który z przepisów został naruszony. Brak wskazania konkretnego przepisu jako jednostki redakcyjnej powoduje, że nie można mówić o prawidłowo skonstruowanej podstawie kasacyjnej.

Niemniej jednak warto wskazać, że zgodnie z § 4 rozporządzenia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w celu ochrony pracowników przed zagrożeniami spowodowanymi przez szkodliwy czynnik biologiczny pracodawca jest obowiązany do stosowania wszelkich dostępnych środków eliminujących narażenie lub ograniczających stopień tego narażenia. Przepis § 5 rozporządzenia nakazuje zaś pracodawcy, aby przed wyborem środka zapobiegawczego dokonał oceny ryzyka zawodowego, na jakie jest lub może być narażony pracownik, uwzględniając m.in klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników biologicznych oraz rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia na działanie szkodliwego czynnika biologicznego. W załączniku nr 2 do rozporządzenia pod poz. 8, który zawiera wykaz prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych wskazano pracę, podczas której jest potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych. Wskazując na naruszenie przepisu rozporządzenia autor skargi kasacyjnej podnosi, że po pierwsze nie posiada wiedzy o wszystkich możliwych zagrożeniach biologicznych, po drugie zaś - nie wystąpiło potwierdzone narażenie na działanie czynników biologicznych.

Jeśli idzie o pierwszy z argumentów, to należy pamiętać, że zgodnie z art. 207 § 1 kodeksu pracy to pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy, nie może zatem uchylać się od wdrażania środków zapobiegawczych, uzasadniając to brakiem stosownej wiedzy o zagrożeniach występujących w danym środowisku pracy. Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji źródłem wiedzy może być literatura fachowa, a ponadto rodzaje czynników biologicznych wynikają z zaleceń pokontrolnych inspekcji sanitarnej.

Natomiast odnośnie do drugiego z argumentów, to wyjaśnienia wymaga, że kasator błędnie utożsamia wystąpienie "potwierdzonego narażenia na działanie czynników biologicznych" z potwierdzonym skutkiem narażenia, czyli zakażeniem. Z faktu, że w przedsiębiorstwie nie odnotowano przypadków choroby będącej następstwem wystąpienia czynnika biologicznego, nie oznacza, iż w danym środowisku pracy czynnik ten nie występuje i pracownicy nie są narażeni na jego działanie. Pojęcie "potwierdzone narażenie", o którym mowa w pkt 8 załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki oznacza narażenie, które potencjalnie może wystąpić podczas wykonywania czynności na danym stanowisku pracy, jednak nie oznacza, że wystąpiło dotychczas w kontrolowanym zakładzie, czy też w statystykach w obrębie większego obszaru. Wystarczy, że rodzaj wykonywanych czynności powoduje kontakt z określonym czynnikiem biologicznym, będącym zagrożeniem dla zdrowia pracownika (wyrok z dnia 7 maja 2009 r., sygn. II SA/Bk 81/09).

Reasumując, skoro autor skargi kasacyjnej nie podważył skutecznie, że spółka zatrudnia pracowników na stanowiskach pracy, w których występuje narażenie na działanie czynników biologicznych, a także na stanowiskach, które wymagają częstego kontaktu z glebą, brak jest podstaw do twierdzenia, że w stosunku do skarżącej spółki nie znajduje zastosowania przepis art. 222(1) kodeksu pracy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania, na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji.

------

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.