Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2142410

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 23 sierpnia 2016 r.
II OSK 2938/14
Postępowanie i decyzja w przedmiocie wymeldowania a ocena czynności egzekucyjnych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski.

Sędziowie: NSA Anna Łuczaj, del. WSA Marzenna Glabas (spr.).

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 lipca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 94/14 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) listopada 2013 r. nr (...) w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), oddalił skargę A. R. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) listopada 2013 r., nr (...) w przedmiocie wymeldowania.

W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił stan faktyczny i prawny sprawy. Wskazał, że z podaniem o wymeldowanie A. C. (obecnie A. R., dalej określanej jako skarżąca) z miejsca pobytu stałego z lokalu nr (...) w B., gm. Ł., wystąpił właściciel nieruchomości M. Ł., podając w uzasadnieniu, że wymieniona nie zamieszkuje we wskazanym lokalu na skutek eksmisji, która odbyła się w dniu 9 kwietnia 2013 r. Wójt Gminy Ł. wszczął postępowanie w sprawie, w toku którego skarżąca oświadczyła, że nie ma zamiaru opuścić lokalu, gdyż nie zachodzą żadne przesłanki do wymeldowania. Wskazała, że w lokalu zamieszkuje jej matka, która ma prawo dożywocia, a skarżąca jest za nią osobiście odpowiedzialna. Organ I instancji uzyskał z miejscowego komisariatu Policji informację, że skarżąca wraz z matką mieszka i przebywa pod wskazanym adresem. Skarżąca była również obecna w czasie wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu 31 lipca 2013 r.

Mając powyższe na uwadze organ I instancji uznał, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia spornego lokalu przez skarżącą i przebywa ona w nim w sposób stały. Z tego powodu decyzją z dnia 23 września 2013 r. Wójt Gminy Ł., na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), dalej jako: "u.e.l.d.o.", odmówił wymeldowania skarżącej z pobytu stałego.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. Ł. ponownie podniósł, że w dniu 9 kwietnia 2013 r. została wobec skarżącej wykonana eksmisja z lokalu w B. Urząd Gminy wskazał skarżącej lokal, do którego miała zostać wykonana eksmisja. Skarżąca oświadczyła jednak, że przenosi się do innego lokalu, niż wskazany przez Gminę. Wskazał, że skarżąca wyprowadziła się z jego nieruchomości, ale po jakimś czasie zaczęła często przebywać u swojej matki, która pozostała w spornym lokalu z uwagi na przysługującą jej służebność dożywotniego zamieszkiwania. Podał, że skarżąca nie przebywa na stałe w mieszkaniu, ale do niego przychodzi, odwiedzając i opiekując się matką. Nie może to jednak skutkować jej dalszym zameldowaniem, na które jako właściciel nieruchomości nie wyraża zgody.

Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) listopada 2013 r. uchylił decyzję organu I instancji i orzekł o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego. Organ II instancji ustalił, że na podstawie wyroku sądowego w dniu 9 kwietnia 2013 r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w G. wykonał eksmisję skarżącej z powyższego lokalu. Wskazał, że z protokołu wykonania eksmisji wynika, iż zmienione zostały zamki w drzwiach, a rzeczy skarżącej oddano pod dozór wierzyciela, gdyż nie zgodziła się ona na przewiezienie ich do lokalu zastępczego. Obecnie lokal znajduje się w dyspozycji właściciela, a skarżąca nie wymeldowała się dobrowolnie. Organ odwoławczy przyjął, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02, że egzekucja wyroku orzekającego eksmisję skarżącej z lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem jej pobytu w tym lokalu, w rozumieniu art. 6 ust. 1 u.e.l.d.o. i jeśli nawet po wykonaniu egzekucji osoba eksmitowana, wbrew woli wierzyciela egzekucyjnego, wtargnie do lokalu, nie powoduje to zaistnienia przesłanki "pobytu z zamiarem stałego przebywania" i nie uchyla zaistniałej wcześniej podstawy do wymeldowania. Zdaniem organu, skarżąca utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu i nie może być w nim zameldowana na pobyt stały, a fakt sprawowania opieki nad matką nie podważa tego ustalenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Anna Rzepka domagała się uchylenia powyższej decyzji, zarzucając organowi II instancji nieprzeprowadzenie wystarczających czynności dowodowych pozwalających na ustalenie przesłanek wymeldowania z lokalu oraz poczynienie ustaleń faktycznych w oparciu o niepełny materiał dowodowy, z którego w sposób obiektywny przesłanki te nie wynikają, tj. naruszenie art. 140 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. oraz 80 k.p.a., a także art. 6, 7 i 8 k.p.a. i wynikających z nich zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w konsekwencji naruszenie przepisów ustawy o ewidencji ludności - w szczególności art. 15, poprzez jego błędne zastosowanie. W uzasadnieniu skargi skarżąca argumentowała, że nie został wobec niej wydany wyrok eksmisyjny, a jedynie postanowienie o przysądzeniu własności na rzecz uczestnika postępowania M. Ł. Podała, że wystąpiła do Sądu Rejonowego w G. o pozbawienie tego postanowienia wykonalności. W ocenie skarżącej egzekucja przeprowadzona została bezpodstawnie. Komornik, pomimo posiadania wiedzy o wniesieniu przez nią powództwa przeciwegzekucyjnego, dalej prowadził egzekucję. Zarzuciła, że organ nie przesłuchał jej matki, która jest użytkownikiem lokalu. Oświadczyła, że w spornym lokalu zamieszkuje przez cały czas, w części domu objętej użytkowaniem przez matkę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, we wskazanym na wstępie wyroku, podzielił w całości stanowisko organu II instancji. Ocenił, że sprawie zostało wykazane w sposób niewątpliwy, że skarżąca nie koncentruje centrum swoich życiowych interesów pod adresem lokalu, z którego została wymeldowana. Wyjaśnił, że zameldowanie nie służy powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie może "osłabić" lub przekreślić. Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Uznał, że egzekucja orzeczenia orzekającego eksmisję skarżącej z lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem jej pobytu w tym lokalu, w rozumieniu art. 6 ust. 1 u.e.l.d.o. Sąd I instancji wskazał, że organ odwoławczy pomylił się co do tego, że eksmisja z lokalu nastąpiła w oparciu o wyrok sądu, co nie miało wpływu na wynik sprawy. Egzekucja ta była prowadzona w oparciu o inny tytuł wykonawczy pochodzący od sądu powszechnego. Niemniej sąd administracyjny nie posiada kognicji w zakresie badania trafności i prawidłowości wydania takiego tytułu wykonawczego. Za istotne Sąd I instancji uznał natomiast, że egzekucja polegająca na wyeksmitowaniu skarżącej z lokalu nastąpiła. Ocenił, że na równi z opuszczeniem lokalu, w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., należy traktować wykonanie przez komornika sądowego, w drodze postępowania egzekucyjnego, prawomocnego orzeczenia sądowego nakazującego eksmisję danej osoby z lokalu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł pełnomocnik skarżącej, ustanowiony w ramach pomocy prawnej, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1.

naruszenie przepisów postępowania - art. 134 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie rażącego naruszenia prawa procesowego, polegającego na uchyleniu decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy, pomimo że:

- poczynione przez organy administracji ustalenia faktyczne nie doprowadziły do ustalenia, że zachodzi przesłanka wymeldowania skarżącej spod przedmiotowego adresu w postaci trwałego opuszczenia lokalu;

- brak jest ustalenia, czy skarżąca we właściwym czasie skorzystała z właściwych środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu i czy ewentualnie wszczęte postępowanie w tej sprawie zakończyło się prawomocnym orzeczeniem;

- nie rozważono, że skarżąca wytoczyła powództwo mające na celu pozbawienie wykonalności tytułu, na mocy którego przeprowadzono eksmisję, zaś sprawa ta - co istotne - nadal jest w toku.

2.

naruszenie prawa materialnego - art. 15 ust. 2 u.e.l.d.o., poprzez jego nietrafne zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł, że nie została spełniona przesłanka trwałego opuszczenia przez skarżącą lokalu. Pod wskazanym adresem w wydzielonym lokalu zamieszkuje - na prawach dożywocia - matka skarżącej. Jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji, zaś skarżąca sprawuje funkcję jej opiekuna.

W istocie rzeczy zatem przebywa pod wskazanym adresem z zamiarem stałego pobytu. Autor skargi kasacyjnej przyznał, że utrwalone poglądy doktryny i orzecznictwa skłaniają do oceny, iż okoliczność taka pozostaje bez znaczenia w przypadku przeprowadzonej eksmisji z lokalu mieszkalnego, a opuszczenie lokalu na skutek eksmisji traktuje się jako spełniające przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy. Jednakże stwierdził, że nie odnosi się to do sytuacji, w której osoba eksmitowana z zajmowanego lokalu skorzystała w terminie ze środków prawnych przewidzianych odrębnymi przepisami, w celu zaskarżenia czynności eksmisji. Tymczasem skarżąca wniosła skargę na czynności komornika - której to okoliczności w ogóle nie zbadały organy orzekające, jak również wytoczyła powództwo mające na celu pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, tj. postanowienia Sądu Rejonowego w Gnieźnie, w zakresie, w jakim uprawniało ono do przeprowadzenia eksmisji skarżącej (opróżnienia i opuszczenia nieruchomości). Skarżący kasacyjnie wskazał, że w dacie wydania postanowienia tytuł ten uprawniał do wydania nieruchomości nabywcom, nie zaś do dokonywania na jego podstawie eksmisji. Wydanie nieruchomości nastąpiło z całą pewnością w dniu 26 kwietnia 2006 r. - wtedy bowiem nowi właściciele dokonali zajęcia nieruchomości. A zatem najpóźniej w tej dacie zobowiązanie skarżącej wygasło, ponieważ wydanie nieruchomości nastąpiło. Tym samym, nie może być ono w żaden sposób egzekwowane, a przedmiotowy tytuł wykonawczy nie mógł z tej przyczyny stanowić tytułu do dokonania eksmisji, pomimo zmiany brzmienia przepisu art. 999 k.p.c. Zarzucił, że okoliczności te nie zostały zbadane przez organy administracji publicznej, orzekające w sprawie wymeldowania skarżącej ani też przez Sąd I instancji. Podkreślił, że skoro ciągle toczy się postępowanie mające na celu pozbawienie wykonalności tytułu, który stanowił podstawę eksmisji, to wymeldowanie skarżącej nie było uzasadnione. Zaznaczył, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości pogląd, iż prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej, oznacza brak przesłanki "opuszczenia". Analogicznie, pozbawienie wykonalności tytułu, który posłużył do przeprowadzenia eksmisji, powinno skutkować brakiem podstaw do wymeldowania. Wskazał, że okoliczności powyższe nie były wprawdzie podniesione we wniesionej skardze, lecz zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji winien dostrzec uchybienia proceduralne postępowania przed organami administracyjnymi z urzędu, nie jest bowiem związany wnioskami skargi i podniesionymi w niej zarzutami.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania M. Ł. wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że sporną nieruchomość nabył wraz z żoną w drodze licytacji, a postanowienie o przysądzeniu własności zostało wydane (...) października 2005 r. Od chwili eksmisji skarżąca nie zamieszkuje w nieruchomości i nie ma w niej należących do niej sprzętów ani innych przedmiotów. Wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia (...) marca 2014 r. Sąd Rejonowy w G. odrzucił skargę skarżącej na czynności komornika. Natomiast powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, będącego podstawą wykonania eksmisji, zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia (...) września 2014 r.

W piśmie z dnia 15 września 2014 r. skarżąca przyznała, że ten wyrok Sądu Okręgowego przesądził o prawie własności gospodarstwa rolnego, chociaż jej zdaniem nie powinno tak być. Wniosła o uwzględnienie, że w dniu 27 sierpnia 2014 r. urząd gminy wystawił jej poświadczenie zamieszkania pod adresem B.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz..U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 tej ustawy, jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1); naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została na obydwu wskazanych wyżej podstawach. Co do zasady w pierwszej kolejności wymagają oceny zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.

Naruszenie przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej zarzuca poprzez wskazanie, że Sąd I instancji, nie stosując regulacji wynikających z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. i w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., nie uwzględnił rażącego naruszenia prawa procesowego przez organy orzekające w sprawie, które nie ustaliły, czy zaistniała przesłanka trwałego opuszczenia lokalu i czy skarżąca skorzystała z właściwych środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu.

Zarzut ten nie jest uzasadniony. Sąd I instancji wskazał, jakie przesłanki legły u podstaw wydania decyzji i uzasadnił, dlaczego dokonując kontroli legalności tej decyzji, uznał je za prawidłowe.

Okolicznością faktyczną będącą podstawą wydania zaskarżonej decyzji była eksmisja skarżącej, wykonana przez komornika w toku postępowania egzekucyjnego. Prawidłowo ocenił organ, a także Sąd akceptując to stanowisko, że za równoznaczne z ustaniem pobytu w lokalu, w sprawach, w których przeprowadzona została egzekucja komornicza, należy uznać wykonanie eksmisji. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 788/07, z dnia 3 września 2015 r. sygn. akt II OSK 127/14) i stanowiska tego zdaje się nie kwestionować także skarżący kasacyjnie. W rozpoznawanej sprawie okolicznością niebudzącą wątpliwości jest wykonanie eksmisji skarżącej w dniu 9 kwietnia 2013 r. Ustalenia Sądu I instancji w tym zakresie znajdują potwierdzenie w materiale zgromadzonym w aktach sprawy, co chybionym czyni zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor zarzuca, że skoro w dniu 26 kwietnia 2006 r. doszło do wydania nieruchomości nabywcom, gdyż nowi właściciele dokonali zajęcia nieruchomości, to nastąpiło wygaśnięcie zobowiązania, które nie może być wobec tego egzekwowane, a tytuł wykonawczy nie mógł z tej przyczyny stanowić tytułu do dokonania eksmisji. Jednakże, prawdopodobnie na skutek przeoczenia, autor skargi kasacyjnej nie wspomniał, że jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, postanowienie o nadaniu klauzuli wykonalności uzupełnione zostało w dniu 24 września 2007 r. w ten sposób, że oprócz wprowadzenia nabywców w posiadanie nieruchomości, nakazano komornikowi podjęcie wszelkich niezbędnych czynności przeciwko dłużnikom oraz wszystkim osobom swe prawa od nich wywodzącym do opuszczenia, opróżnienia i wydania tej nieruchomości uprawnionym. I ten tytuł z całą pewnością mógł stanowić podstawę do podjęcia przez komornika czynności mających na celu opróżnienie lokalu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2006 r. sygn. akt III CZP 127/05). Niemniej jednak, formułowanie pod adresem organów zarzutu braku zbadania w toku postępowania administracyjnego zasadności i prawidłowości czynności egzekucyjnych wynikających z orzeczeń sądów powszechnych, jest całkowicie chybione, ponieważ żaden przepis prawa materialnego czy procesowego nie upoważnia organów administracji publicznej do dokonywania jakiejkolwiek oceny w tym zakresie w trakcie prowadzenia sprawy o wymeldowanie.

Natomiast czynności procesowe podejmowane przez skarżącą, w postaci wniesienia skargi na czynności komornika, czy też wytoczenia powództwa o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, nie mogły mieć wpływu na postępowanie w przedmiocie wymeldowania. Rację ma skarżący kasacyjnie, powołując orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że prawomocny wyrok przywracający posiadanie lokalu osobie bezprawnie z niego usuniętej oznacza brak przesłanki "opuszczenia". Wywodzi z tego wniosek, że analogicznie - pozbawienie wykonalności tytułu, który posłużył do przeprowadzenia eksmisji, powinno skutkować brakiem podstaw do wymeldowania. Jednakże w rozpoznawanej sprawie w dacie orzekania przez organ odwoławczy (także w dacie wyrokowania przez Sąd I instancji) tytuł wykonawczy nie był pozbawiony wykonalności. Trudno także zaakceptować pogląd skarżącego kasacyjnie, że wytoczenie powództwa dopiero w momencie, gdy nabywca nieruchomości przystąpił do egzekwowania swoich uprawnień (tekst jedn.: w kwietniu 2013 r.), mimo że postanowienie, na mocy którego skarżąca winna opuścić nieruchomość datowane jest na dzień 24 września 2007 r., może być uznane za "skorzystanie z właściwych środków we właściwym czasie" Tym samym, kontroli zaskarżonej decyzji dokonanej przez Sąd I instancji nie można skutecznie postawić zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a.

Na marginesie jedynie wskazać należy, że jak wynika z odpowiedzi na skargę kasacyjną i pisma skarżącej z dnia 15 września 2014 r., zarówno skarga na czynności komornika jak i powództwo przeciwegzekucyjne okazały się nieskuteczne.

W konsekwencji powyższych rozważań za nietrafny należy uznać także zarzut naruszenia prawa materialnego. W myśl bowiem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wobec jednoznacznego ustalenia, że eksmisja skarżącej została wykonana, a zatem, że doszło do opuszczenia przez nią spornego lokalu, Sąd I instancji prawidłowo uznał decyzję o wymeldowaniu za zgodną z prawem i oddalił skargę.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako niezasadną.

Wyjaśnić także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie rozstrzygnął w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym przepisami art. 258-261 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.