Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1987167

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 15 października 2015 r.
II OSK 2760/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska.

Sędziowie: NSA Jolanta Rudnicka (spr.), del. WSA Agnieszka Miernik.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 15 października 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 45/13 w sprawie ze skargi Z. K. i Z.Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) września 2013 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 45/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z.K. i Z. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) września 2010 r., nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności faktycznych i prawnych sprawy.

Zarządzeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z (...) lipca 1960 r. wszczęto postępowanie wymienne dotyczące gruntów na obiekcie melioracyjnym "(...)" położonym na terenie wsi K. i częściowo na terenie powiatu Ł. na lewym brzegu rzeki Narwi od strony powiatu Z. Celem wymiany gruntów było umożliwienie zagospodarowania i przekształcenia dziko użytkowanych bagien w pełnowartościowe łąki poprzez dostosowanie stanu posiadania poszczególnych działek do rozwiązań szczegółowego projektu melioracji użytków zielonych.

Projekt wymiany gruntów na terenie wsi K. opracowano na podstawie przepisów dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów (tekst jedn.: Dz. U. z 1962 r. Nr 46, poz. 226) i zatwierdzono decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z (...) września 1965 r., utrzymaną w mocy przez Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. decyzją z (...) maja 1966 r.

Na podstawie aktu własności ziemi wydanego przez Naczelnika Powiatu w Z. z (...) grudnia 1973 r. A. K. s. B. i jego matka W. K., żona B., z dniem 4 listopada 1971 r. stali się z mocy prawa współwłaścicielami posiadanego gospodarstwa o powierzchni 16,9440 ha, w tym także działek wydzielonych w wyniku wymiany gruntów. W. K. umową z dnia 24 stycznia 1978 r. przekazała 1/4 swojego udziału synowi A. K., na podstawie ustawy z dnia 21 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), gdyż spełniał on wymogi art. 75 tej ustawy i gwarantował dalsze prowadzenie tego gospodarstwa. W dniu 2 stycznia 2001 r. zmarł A.K., a wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabyło jego rodzeństwo Z. K. i Z. Z. po 1/2 części.

Z. K. i Z. Z. wystąpili do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z (...) maja 1966 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z (...) września 1965 r., zatwierdzającą projekt wymiany gruntów wsi K. We wniosku wskazali, że ich brat A. K. podczas prowadzonej wymiany gruntów w 1965 r. nie posiadał uprawnień do dysponowania prawami do gruntów wchodzących w skład spadku po ich ojcu, a więc i zrzekania się ich części na rzecz Państwa w zamian za zmeliorowanie i zagospodarowanie pomelioracyjne na koszt Skarbu Państwa innych gruntów wydzielanych mu w wyniku wymiany w zamian za grunty dotychczas posiadane, gdyż nie był on ich jedynym właścicielem. Zgoda ich brata na zrzeczenie się części gruntów w zamian za wykonanie melioracji nie mogła nastąpić bez zgody pozostałych spadkobierców, gdyż nie przeprowadzono postępowania spadkowego.

Decyzją z dnia (...) stycznia 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanych decyzji.

Decyzją z dnia (...) września 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu wniosku Z. i Z. i Z. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z (...) stycznia 2008 r. wskazując, że z akt sprawy, a zwłaszcza z protokołu ustalenia stanu władania gruntami na obszarze wsi K. sporządzonego w dniu 18 maja 1960 r. wynika, iż spadkobiercy B. Z. - jego syn A.K. i jego żona W.K.- posiadali, jako posiadacze samoistni, gospodarstwo rolne składające się z gruntów oznaczonych jako działki ew. nr (...). Ustalenie stanu władania gruntami zostało przyjęte na podstawie planu scalenia z 1925 r., bez wykonania pomiarów terenowych.

W latach 60-tych rozpoczęły się prace związane z wymianą gruntów. Jednocześnie z tymi pracami wymiennymi prowadzone były prace melioracyjne w trybie przepisów ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa (tekst jedn.: Dz. U. z 1963 r. Nr 42, poz. 237).

Na podstawie art. 4 ust. 4 tej ustawy, za zgodą właściciela gruntów położonych w obrębie terenów bagiennych lub kompleksów łąkowo-pastwiskowych, jak również na terenach przewidzianych do rolniczego wykorzystania ścieków, Państwo mogło w zamian za przypadające od właścicieli opłaty melioracyjne za przeprowadzenie melioracji i zagospodarowania pomelioracyjnego na koszt Skarbu Państwa ich zabagnionych gruntów, przejąć odpowiednią część takich gruntów.

Nie posiadając dostatecznych własnych środków na pokrycie opłat melioracyjnych zabagnionych gruntów oznaczonych jako działka ew. nr (...) o pow. 11,731 ha objętych projektem melioracyjnym, A. K. zrzekł się na rzecz Skarbu Państwa 5,83 ha posiadanych użytków zielonych w zamian za przeprowadzenie melioracji i zagospodarowania pomelioracyjnego na koszt Skarbu Państwa na gruntach równowartych szacunkowo, a wydzielonych mu w wyniku wymiany na obszarze "(...)". Protokolarna ugoda zawarta w dniu 30 marca 1962 r. zatwierdzona została decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PPRN w Z. z (...) listopada 1962 r.

Obliczenie powierzchni i wartości szacunkowej gruntu będącego przedmiotem tej ugody oraz obliczenie powierzchni i wartości szacunkowej gruntu objętego ostatecznie wymianą zawierał rejestr przejściowy z 1962 r. Wydzielone grunty zamienne stanowiły grunty o równowartej wartości szacunkowej w zamian za dotychczas posiadane, co stanowiło pełny należny ekwiwalent gruntowy. Obecnie grunty te oznaczone są jako działka ew. nr (...) o pow. 3,6350 ha, stanowią łąki trwałe klasy V o pow. 3,6090 ha i rów o pow. 0,0260 ha.

Gleboznawcza klasyfikacja gruntów przeprowadzona w 1968 r. po dokonaniu melioracji i zagospodarowania pomelioracyjnego zatwierdzona została decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z (...) stycznia 1969 r. a grunty wydzielone w wyniku wymiany oznaczone jako działki ew. nr (...) i nr (...) zostały sklasyfikowane jaka łąka klasy V. Ponadto, z pisma Starostwa Powiatowego w Z. z 17 stycznia 2006 r. wynikało, że grunty przed wymianą oznaczone jako działka ew. nr (...) położone są w granicach obecnej działki ew. nr (...), na której występują użytki zielone klasy V. Oznacza to, że grunty te w czasie wymiany gruntów prawidłowo zostały sklasyfikowane i oszacowane jako użytki zielone.

Przekazanie zabagnionych gruntów przez A. Z. nastąpiło na zasadach określonych w art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o popieraniu melioracji wodnych dla potrzeb rolnictwa. W wyniku ugody zawartej w dniu 30 marca 1962 r. z przedstawicielem Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PPRN w Z., A. K. dobrowolnie zrzekł się na rzecz Skarbu Państwa gruntów o powierzchni 5,83 ha stanowiących zabagnione użytki zielone o wartości 116,60 jednostek szacunkowych w zamian za zmeliorowanie i zagospodarowanie pomelioracyjne na koszt Skarbu Państwa innych gruntów równowartych wydzielonych jemu w wyniku wymiany za jego grunty dotychczas posiadane. Ugoda ta została potwierdzona decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PPRN w Z. z (...) listopada 1962 r., wydaną na podstawie art. 5 i 8 dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów. Art. 5 tego dekretu określał, że w toku postępowania wymiennego mogą być zawierane ugody w sprawach dotyczących własności i posiadania gruntów, które po zatwierdzeniu przez właściwy do spraw rolnych organ Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, mają moc ugód sądowych i nie podlegają wzruszeniu w postępowaniu administracyjnym. Wzruszenie takiej ugody może nastąpić wyłącznie w postępowaniu sądowym. Organ wskazał ponadto:

1.

łącznie z wymianą gruntów została przeprowadzona gleboznawcza klasyfikacja gruntów i szacunek gruntów;

2.

ze sporządzonego rejestru i mapy klasyfikacyjnej wynikało, że grunty w granicach działki nr (...) sklasyfikowane zostały jako użytek zielony w konturach szacunkowych nr. 331 UZ-20 o pow. 10.393 ha i nr. 332 UZ-30 o pow. 1,338 ha na łączną wartość 248 jednostek szacunkowych;

3.

ponieważ A. K. nie miał wystarczających środków na zmeliorowanie posiadanych gruntów oznaczonych jako działka nr (...) o pow. 11,731 ha objętej projektem melioracyjnym, zrzekł się na rzecz Skarbu Państwa 5, 83 ha posiadanych użytków zielonych z tej działki w zamian za przeprowadzenie melioracji i zagospodarowania pomelioracyjnego na koszt Skarbu Państwa na gruntach równowartych szacunkowo a wydzielonych mu w wyniku wymiany na obszarze "(...)"- mocą ugody z 30 marca 1962 r. zatwierdzonej decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PPRN w Z. z (...) listopada 1962 r.;

4.

obliczenie powierzchni i wartości szacunkowej gruntu objętego wymianą zawierał rejestr przejściowy z 1962 r. Wynikało z niego, że grunty oznaczone nr (...) o pow. 11,731 ha zostały podzielone na część o pow. 5,901 ha będącą ostatecznie przedmiotem wymiany (oznaczona roboczo nr (...)), i wartości 131,40 jednostek szacunkowych i część o pow. 5,83 ha, (oznaczoną numerem roboczym (...)) i wartości 116,60 jednostek szacunkowych. Po uwzględnieniu potrąceń na cele miejscowej użyteczności publicznej w wysokości 3,575 jednostek szacunkowych ekwiwalent należny dla A. Z. wyniósł 127,85 jednostek szacunkowych. W wyniku wymiany za grunty o wartości 127,85 jednostek szacunkowych A. K. wydzielono zmeliorowaną działkę gospodarczą składającą się z działek oznaczonych nr (...) (o pow. 1,923 ha) i nr (...) (o pow. 1,686 ha), czyli o łącznej pow. 3,609 ha i wartości 127,710 jednostek szacunkowych. Wydzielone grunty zamienne stanowiły grunty o równowartej wartości szacunkowej w zamian za dotychczas posiadane, co stanowi pełny należny ekwiwalent gruntowy;

5.

grunty otrzymane w wyniku wymiany zostały sklasyfikowane jako łąka klasy V;

6.

obecnie grunty, stanowiące poprzednio działki nr (...) o pow. 1,923 ha i (...) o pow. 1,686 ha odpowiadają działce ew. nr (...) o pow. 3,6350 ha, stanowiąca łąki trwałe klasy V o pow. 3,6090 ha i rów o pow. 0,0260 ha. Grunty na działce (...) i (...) oszacowano jako użytki zielone o jednostkach szacunkowych w części po 20 jednostek szacunkowych, które były sklasyfikowane jako las klasy VI a w części po 50 jednostek szacunkowych, które były sklasyfikowane jako nieużytki (opinia biegłego geodety);

7.

grunty leśne klasy Ls VI na działce nr. roboczy (...) oszacowano w trakcie wymiany jako użytki zielone o wartości jednostkowej po 20 i po 30;

8.

z pisma Starostwa Powiatowego w Z. z 17 stycznia 2006 r. wynika, że grunty przed wymianą oznaczone jako działka nr (...) położone w granicach obecnej działki nr (...) stanowiły użytki zielone klasy V- co znaczy że w czasie wymiany gruntów zostały prawidłowo sklasyfikowane jako tego rodzaju użytki;

9.

przedmiotem wymiany była część działki nr (...), oznaczona nr roboczym (...), gdyż pozostała część tej działki, oznaczona nr roboczym (...) była przedmiotem zrzeczenia się;

10.

ugoda z 12 listopada 1962 r., potwierdzona decyzją administracyjną, zgodnie z art. dekretu z 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów, ma moc ugody sądowej, nie ma możliwości jej wzruszenia w postępowaniu administracyjnym a w sądowym nie była wzruszana - co wskazał WSA w wyroku z 22 czerwca 2005 r., IV SA/WA402/05;

11.

nie ma również możliwości wzruszenia decyzji uwłaszczeniowej gdyż od dnia 1 stycznia 1992 r. tj. od dnia wejścia w życie ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128), na podstawie art. 63 ust. 2 tej ustawy do ostatecznych decyzji administracyjnych wydanych na podstawie przepisów ustawy z 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Nie ma więc prawnej możliwości wzruszenia tego rodzaju decyzji administracyjnych;

12.

organ nie podzielił ustaleń biegłego iż wymiana gruntów nastąpiła z niezachowaniem zasady ekwiwalentności, gdyż biegły przyjął, iż A. K. powinien w wyniku wymiany uzyskać ekwiwalent powierzchniowy (5,091 ha) podczas gdy zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu z 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów o kryterium ekwiwalentności decydowała wartość szacunkowa takich gruntów ustalana w wyniku przeprowadzonego szacunku wszystkich gruntów poddanych wymianie. Szacunek został sporządzony w 1962 r. i zatwierdzony decyzją PPRN w Z. z (...) lipca 1962 r. Zgodnie z nim wydzielono grunty o równej wartości, co stanowi pełny należny ekwiwalent gruntowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2127/10 oddalił skargę Z. K. i Z. Z. na powyższą decyzję.

Na skutek skargi kasacyjnej obojga skarżących Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 października 2012 r., sygn. akt II OSK 1186/11 uchylił wyrok z dnia 9 lutego 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd Wojewódzki kontrolując legalność zaskarżonej decyzji nie uwzględnił w pełni oceny prawnej i wskazań wyrażonych we wcześniejszych wyrokach, a wiążących ten Sąd oraz organ orzekający co do stwierdzenia nieważności decyzji z (...) maja 1966 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu wymiany gruntów. Istotne w kontekście art. 153 p.p.s.a. były zawarte w wyroku z 25 września 2006 r. stwierdzenia co do stanu faktycznego i prawnego sprawy, stanowiące rozwinięcie oceny prawnej i wskazań zawartych w pierwszym wyroku z 22 czerwca 2005 r. Wskazano na obowiązek organu "matematycznego dowiedzenia, iż zróżnicowany pod względem formy ekwiwalent, jaki właściciel otrzymał za działkę nr (...) (I. nominalna wartość działek nr (...) i (...); II. rzeczywiste niedoszacowanie tej wartości w związku z ze zmeliorowaniem działek nr (...) i (...), III. wreszcie przyrzeczenie zmeliorowania innych gruntów, które właściciel miał otrzymać w wyniku wymiany) odpowiadał łącznie wartości działki (był zatem odpowiednikiem co najmniej 248 jednostek szacunkowych)". Ustalenia wymagały skutki prawne, wynikające dla stron z ugody, mocą której właściciel zrzekł się na rzecz Państwa 5,83 ha użytków zielonych w zamian za zmeliorowanie i zagospodarowanie na koszt Państwa takich użytków na obszarze szacunkowo równowartym, wydzielonym w wyniku wymiany gruntów.

Dalej NSA stwierdził, że z argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wynika dlaczego analiza ekwiwalentności wymiany gruntów nie uwzględnia łącznej powierzchni działki nr (...) o wartości 248 jednostek szacunkowych. W szczególności Sąd Wojewódzki nie zajął stanowiska co do tego, czy organ rozstrzygając sprawę prawidłowo uwzględnił skutki prawne ugody z 30 marca 1962 r. w kontekście ekwiwalentności dokonanej wymiany gruntów.

Brak oceny Sądu Wojewódzkiego we wskazanym powyżej zakresie czyniło przedwczesnym zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów.

Ponadto NSA podniósł, że podstawę do badania ekwiwalentności dokonanej wymiany gruntów stanowi szczegółowy rejestr pomiarowo-szacunkowy wymiany gruntów, zatwierdzony decyzją z (...) lipca 1962 r. Nie jest dopuszczalne kwestionowanie w niniejszej sprawie prawidłowości klasyfikacji i oszacowania gruntów podlegających wymianie, skoro dokonane to zostało w odrębnym postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją. W rezultacie wiążące są ustalenia wynikające z rejestru i mapy klasyfikacyjnej, zgodnie z którymi grunty w granicach działki nr (...) stanowiły użytek zielony w oznaczonych konturach o łącznej wartości 248 jednostek szacunkowych.

Z uwagi na odrębność postępowań zakończonych decyzjami z (...) lipca 1962 r. i (...) maja 1966 r. organy orzekające w sprawie nie miały obowiązku uwzględnienia zmiany stanu prawnego w stosunku do obowiązującego w czasie zatwierdzenia rejestru szacunkowego. Przedmiotem kontroli organu nadzorczego w niniejszym postępowaniu była wyłącznie decyzja z (...) maja 1966 r. dotycząca zatwierdzenia wymiany gruntów, a zatem weryfikacji podlegała wyłącznie podstawa faktyczna i prawna tej decyzji, a nie wcześniejszej decyzji wydanej w zakresie klasyfikacji i szacunku gruntów.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, mając na uwadze treść art. 153 i art. 190 p.p.s.a. wskazał, że z wiążących zapisów rejestru i mapy kwalifikacyjnej wynikało, iż grunty w granicach działki nr (...) sklasyfikowane zostały jako użytki zielone w konturach szacunkowych nr 331 UZ-20 o pow. 10.393 ha i nr 332 UZ-30 o pow. 1, 338 ha i wartości łącznej 248 jednostek szacunkowych. Części tych użytków zielonych zrzekł się A. K. (5, 83 ha) w zamian za przeprowadzenie melioracji i zagospodarowania pomelioracyjnego przez Skarb Państwa. Z rejestru przejściowego z 1962 r. wynikało, że część o pow. 5,83 ha oznaczona nr roboczym (...) miała wartość 116, 60 jednostek szacunkowych (tej części się zrzekł), natomiast pozostała część (nr roboczy (...)) o pow. 5,901 ha miała wartość 131,40 jednostek szacunkowych. Po uwzględnieniu potrąceń na cele miejscowej użyteczności publicznej w wysokości 3,575 jednostek szacunkowych ekwiwalent wynosił 127,85 jednostek szacunkowych. Ustalenia te wynikają z rejestru przejściowego z 1962 r. Jak wynika z opinii biegłego T. B., którą organ tylko w części uznał za wiarygodną, grunty na działkach nr (...) i (...) zostały oszacowane jako użytki zielone o wartości szacunkowej - po 20 a w części po 50. Natomiast działka nr (...) została potraktowana jako użytek zielony w wartościach po 20 i 30 jednostek szacunkowych, a więc wyżej zostały sklasyfikowane działki które A. K. uzyskał w ramach wymiany.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji rację miał organ wywodząc, że biegły wadliwie ustalił, iż z ekwiwalentnością mamy do czynienia wtedy gdy ekwiwalentna jest wyłącznie powierzchnia. Zgodnie z art. 2 ust. 1 dekretu z 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów kryterium wymiany gruntów było oparte na wartości tych gruntów ustalonych na podstawie szacunków wszystkich gruntów poddanych wymianie. W tym wypadku taki szacunek został sporządzony w 1962 r. i zatwierdzony decyzją PPRN w Z. z (...) lipca 1962 r. Zgodnie z tym szacunkiem za grunty o wartości szacunkowej 127,850 jednostek szacunkowych wydzielono grunty o wartości 127,710 jednostek szacunkowych. Jak wskazały wcześniej rozpoznające sprawę sądy brak jest obecnie podstaw do kwestionowania tych szacunków, gdyż decyzja z (...) lipca 1962 r. nadal pozostaje w obrocie prawnym.

Analiza organu dotycząca ekwiwalentności wymiany nie zawiera, w ocenie Sądu, odniesienia się do całej działki nr (...), ponieważ organ prawidłowo przyjął, że część tej działki była przedmiotem zrzeczenia w ramach ugody zatwierdzonej decyzją, a więc zgodnie z wytyczną zawartą w wyroku WSA z 25 września 2006 r. i przesądzeniu o skutkach tej ugody wyrokiem WSA z 22 czerwca 2005 r., przedmiotem wymiany była część działki nr (...). Potwierdzeniem tego, że przedmiotem zrzeczenia była część działki nr (...) a nie jakaś inna, jak twierdzą skarżący, jest pismo z 17 kwietnia 1965 r. pochodzące od A. Z. (znajdujące się w dokumentach załączonych do opinii biegłego geodety). W piśmie tym oświadcza on, że posiadał 11, 83 ha gruntów torfowych nie zagospodarowanych i zrzekł się połowy tych gruntów a następnie została zawarta z nim umowa, z której wynikało, że otrzyma 5, 83 ha gruntu. Grunt ten został mu ostatecznie przydzielony choć nie tam gdzie by chciał. Według Sądu nie ma więc lepszego i bardziej przekonującego dowodu na to, że to właśnie z działki nr (...), która jako jedyna była objęta wymianą - co wynika z rejestru szczegółowo pomiarowego z 1962 r., która miała ponad 11 ha A. K. zrzekł się części. Powierzchnia i wartość szacunkowa tej działki wynikała z dokumentacji technicznej (mapy obszaru wymiany i obliczeń do wywłaszczeń), rejestru przejściowego (kolumna 14 i 21). Fakt, iż działka ta była zabagniona i A. K. nie posiadał wystarczających środków na jej meliorację wynikało z protokołu z 30 marca 1962 r. (teczka 1 akt administracyjnych). Prawidłowo zatem organ ustalił, że przedmiotem wymiany nie była cała działka nr (...), ale jej część i dlatego analiza przeprowadzona przez organ nie uwzględniła łącznej powierzchni działki nr (...) o wartości 248 jednostek szacunkowych, a jedynie jej część. Co prawda organ nie powołuje się na oba wyżej wskazane pisma, jednakże mimo tego organ doszedł do prawidłowych wniosków w zakresie tego, jaka część gruntu była przedmiotem wymiany a więc uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Sąd wskazał ponadto, że zasady i tryb przeprowadzenia szacunku regulowało rozporządzenie Ministra Rolnictwa oraz Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 31 października 1962 r. (Dz. U. 1962, Nr 59, poz. 287). Zgodnie z § 2 wzajemny stosunek wartości gruntów poddanych wymianie ustalało się na podstawie szacunku porównawczego a szacunek porównawczy gruntów poddanych wymianie przeprowadzało się w ten sposób, że w granicach konturów klasyfikacyjnych ustalonych w wyniku klasyfikacji gruntów dokonanej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 1956 r. w sprawie klasyfikacji gruntów (Dz. U. z 1956 r. Nr 19, poz. 97 i z 1957 r. Nr 5, poz. 21) wyodrębniało się grunty o różnej wartości ekonomicznej i ustalało się wzajemny stosunek wartości tych gruntów. Tylko wartość drzew i krzewów lub innych upraw specjalnych oraz zabudowań następowała poprzez szacunek w gotówce, gdyż w takiej sytuacji mogłaby powstać konieczność rozliczeń finansowych (dopłat). Zasady te wskazywały, że oceny wartości nie przeprowadzało się w granicach konkretnej działki, ale w granicach konturów klasyfikacyjnych, które nie zawsze w całości pokrywały się z powierzchnią oddawanej, czy przyjmowanej w wyniku zmiany działki - tak jak to miało miejsce w tym przypadku. W tym wypadku szacunek został przeprowadzony przez komisję klasyfikacyjną pod kierownictwem geodety Z.O. Rejestr starego stanu posiadania i mapa klasyfikacyjna zostały wyłożone do wglądu zainteresowanym w lokalu Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w R. od 12 lutego 1962 r. do 19 lutego 1962 r. W tym okresie zainteresowani nie złożyli uwag do tego operatu ani też zastrzeżeń do stanu posiadania czy szacunku gruntów, a więc godzili się na przyjęte tam ustalenia co do rodzaju gruntów na działce nr (...) i jej powierzchni. Potwierdzili to także w toku postępowania uwłaszczeniowego, kiedy to ostatecznie otrzymali na własność m.in. grunty przyznane im w ramach wymiany. Świadczy to o tym, że ostatecznie nie kwestionowali ustaleń postępowania wymiennego i uwłaszczeniowego. Przyjęcie w klasyfikacji gruntów iż działka nr (...) stanowiła użytki zielone wykluczało, w świetle tych przepisów możliwość wyceny drzewostanu, nawet gdyby on rzeczywiście istniał - co czyni zarzut dotyczący niedokonania rozliczeń w tym zakresie za nie skuteczny.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, że poprzednik skarżących zrzekł się nie wiadomo jakiej działki, bo nie było w jego posiadaniu działki o pow. 5, 901 ha Sąd podkreślił, że przedmiotem zrzeczenia był grunt o określonej powierzchni stanowiący część działki o nr ewidencyjnym (...) i dlatego na potrzeby wymiany były używane pojęcia "nr roboczy (...)". Nie trafny jest także zarzut dotyczący "bezprawności" zrzeczenia - wg skarżących zrzeczenie się jest możliwe tylko w trybie art. 158 lub 179 Kodeksu postępowania cywilnego. Abstrahując od tego, że prawdopodobnie skarżącym chodziło o przepisy ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 92 z późn. zm.), to w tym przepadku podstawą do zrzeczenia się była powoływana już ustawa z 22 maja 1958 r. o popieraniu melioracji wodnych i art. 4.4. tej ustawy, czyli przepisy wcześniejsze niż przepisy kodeksu cywilnego, który wszedł w życie 1 stycznia 1965 r. Poza tym powołany art. 158 k.c. który zastrzega formę aktu notarialnego dla umowy zbycia nieruchomości, pod rygorem nieważności nie mógłby mieć zastosowania, gdyż działka nr (...), jak i inne będące w posiadaniu poprzedników skarżących, nie stanowiły ich własności a jedynie pozostawały w ich posiadaniu, co uniemożliwiało skuteczne przeniesienie własności w dacie, kiedy miała miejsce wymiana. Dopiero po uwłaszczeniu doszło do uregulowaniu stanu prawnego nieruchomości będących wcześniej w samoistnym posiadaniu poprzedników skarżących - na co zresztą wskazywał również organ. Przepis art. 179 k.c. został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 2 oraz art. 165 Konstytucji RP- wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 marca 2005 r. (Dz. U. 2005.48.462), a więc nie stanowi przepisu prawnie obowiązującego.

Nie może odnieść także, w ocenie Sądu, pozytywnego skutku powoływanie się przez skarżących na inne, ich zdaniem podobne, sprawy gdyż organy administracji oceniają konkretny wniosek (w tym wypadku o stwierdzenie nieważności decyzji z 6 maja 1966 r.), związane są określonym stanem faktycznym i przepisami prawa a inne rozstrzygnięcia (nawet gdyby były podobne) w żaden sposób nie wiążą organu rozstrzygającego sprawę. Równość obywateli wobec prawa zagwarantowana art. 32 Konstytucji nie znaczy, że w bliżej nie określonych stanach faktycznych obywatele powinni liczyć na takie samo traktowanie.

Tym samym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu a decyzja co do której strony wnosiły o stwierdzenie jej nieważności nie została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Organ wydając decyzję z 1966 r. nie naruszył prawa, prawidłowo zastosował przepisy powołanych wyżej ustaw i dekretu, przyznał poprzednikom skarżących nieruchomość zamienną (działki nr (...)), która była szacunkowo ekwiwalentna części działki nr (...).

Decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności została zaś wydana po wnikliwym i wszechstronnym rozważeniu materiału dowodowego a uzasadnienie tej decyzji spełnia kryteria, o jakich mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Organ odniósł się w nim do zebranego materiału dowodowego, następnie go ocenił, a wnioski jakie wyprowadził z tych dowodów, w ocenie Sądu, zasługują na aprobatę. Czyni to nieskutecznym zarzut naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli Z. K. oraz Z. Z. Zaskarżając wyrok w całości, skarżący kasacyjnie podnieśli zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1.

art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, to jest pominięciu części materiału dowodowego w postaci części pisma A. Z. z dnia 17 kwietnia 1965 r. oraz ugody z dnia 30 marca 1962 r.,

2.

art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ administracji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy,

3.

art. 153 p.p.s.a. polegające na niewykonaniu wskazań zawartych w:

- wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2005 r. dotyczących konieczności wyjaśnienia kwestii prawidłowości oszacowania wartości działki nr (...),

- wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 września 2006 r. wskazującego, iż ocena w zakresie ekwiwalentności wymiany gruntów zatwierdzonej kwestionowaną decyzją powinna dotyczyć całej działki nr (...) o wartości 248 jednostek szacunkowych, w tym części objętej ugodą,

- wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2012 r., sygn. II OSK 1186/11 dotyczących: "matematycznego dowiedzenia, iż zróżnicowany pod względem formy ekwiwalent, jaki właściciel otrzymał za działkę nr (...) (I. nominalna wartość działek nr (...); II. rzeczywiste niedoszacowanie tej wartości w związku ze zmeliorowaniem działek nr (...), III. wreszcie przyrzeczenie zmeliorowania innych gruntów, które właściciel miał otrzymać w wyniku wymiany) odpowiadał łącznie wartości działki (był zatem odpowiednikiem co najmniej 248 jednostek szacunkowych)".

Zgłaszając powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Jednocześnie skarżący kasacyjnie wnieśli o zawieszenie postępowania, do czasu rozstrzygnięcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia (...) listopada 1962 r. zatwierdzającej ugodę zawartą w dniu 30 marca 1962 r. oraz decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia (...) lipca 1962 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że wywód Sądu na temat zrzeczenia się przez A. Z. części działki nr (...) jest nielogiczny i pozostaje w opozycji do reszty zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a nawet dokumentu, z którego Sąd wywodzi swoje wnioski. Wniosek o zrzeczeniu się części działki nr (...) Sąd wysnuł z treści pisma A. Z. z dnia 17 kwietnia 1965 r. Tymczasem w treści owego pisma nie tylko nie ma mowy o działce nr (...), ale pozostała część pisma dowodzi niesłuszności konstatacji Sądu. W treści rzeczonego pisma A. K. powołuje się na ustalenia dokonane z przedstawicielami ówczesnej władzy, na mocy których miał on (w zamian za zrzeczenie) otrzymać 5.83 ha gruntu, co jest - jak twierdzi - zapisane w umowie. Wyraża swoje niezadowolenie z wykonania owej umowy, gdyż otrzymał grunt w innej lokalizacji. Z kolei ugoda z dnia 30 marca 1962 r., która w ocenie WSA dowodzić ma słuszności jego stanowiska w sprawie zrzeczenia się gruntów, nie dotyczy w ogóle przyznania jakiegokolwiek gruntu A. K. Zatem, nie może być to umowa, o której pisze A. K. Do okoliczności tej Sąd I instancji w ogóle się nie odnosi. W tej sytuacji, w ocenie autora skargi kasacyjnej, ugoda w ogóle nie mogła dotyczyć działki nr (...), a pismo A. Z. nie dotyczy tej ugody.

Podniesiono ponadto, że z treści ugody wynika, iż A. K. był współwłaścicielem 11,83 ha zabagnionych łąk i lasów we wsi K. i zbył część z nich (bez wskazania konkretnej nieruchomości) w zamian za zmeliorowanie pozostałych. Nie wiadomo, czy ww. grunty stanowiły część tej samej nieruchomości, czy kilku innych. Sąd nie wyjaśnił przy tym, dlaczego uważa, że owo zrzeczenie dotyczyło akurat działki nr (...) a nie np.: działek (...) czy (...) albo (...), które także były w posiadaniu A. Z. w 1960 r. (vide: protokół ustalenia stanu władania gruntami na obszarze wsi K. z dnia 18 maja 1960 r.).

Reasumując skarżący kasacyjnie stwierdzili, że w treści ww. ugody A. K. zbył Skarbowi Państwa fragment posiadanego gospodarstwa (bez wskazania konkretnych dziełek) w zamian za zmeliorowanie pozostałej części owego gospodarstwa. Sąd zaś poza obszarem swego zainteresowania pozostawia tę różnicę, iż na mocy ugody A. K. zrzekł się gruntów, a jego pismo dotyczy umowy, mocą której grunty miał nabyć. Zatem rozumowanie Sądu jest nieprawidłowe. W ocenie skarżącego kasacyjnie Sąd przedstawił stan sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, czym naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, bowiem w sytuacji, w której sąd doszedłby do przekonania, że zrzeczenie nie dotyczyło (a co najmniej: mogło nie dotyczyć) działki nr (...), uchyliłby zaskarżoną decyzję. Powyższe rozważania powinny być udziałem organu administracji, co jednak nie miało miejsca. Sąd poczynił zaś swoje własne (również wadliwe) i skargę oddalił, zamiast uchylić zaskarżoną decyzję.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki - określone w art. 183 § 2 p.p.s.a.- w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i podnosi zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 153 p.p.s.a. oraz art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej odnośnie podniesionych zarzutów wynika, że naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., polegającego na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, autor skargi kasacyjnej upatruje w rozważaniach nielogicznych i sprzecznych - jego zdaniem - z resztą zgromadzonego materiału dowodowego, a dotyczących zrzeczenia się przez A.Z. części działki nr (...). Według autora skargi kasacyjnej ugoda w ogóle nie dotyczy działki nr (...), zaś pismo z dnia 17 kwietnia 1965 r., na które powołuje się Sąd Wojewódzki nie dotyczy tej ugody. Ponadto skarżący zarzuca, że Sąd nie wyjaśnił dlaczego uważa, że zrzeczenie dotyczyło akurat działki nr (...), nie zaś pozostałych działek nr (...) lub (...).

Odnośnie do tak sprecyzowanego zarzutu i przedstawionej argumentacji stwierdzić trzeba, że jest on niezasadny w kontekście dotychczas prowadzonego postępowania i dokonanych już ustaleń. Po pierwsze dlatego, że prawomocnymi już wyrokami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2005 r., sygn. IV SA/Wa 402/05, z dnia 25 września 2006 r., sygn. IV SA/Wa 977/06, z dnia 24 listopada 2008 r., sygn. IV SA/Wa 1407/08 a także wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2012 r., sygn. II OSK 1186/12 jednoznacznie już przesądzono, że zrzeczenie się przez A. Z. ugodą z dnia 30 marca 1962 r. dotyczyło gruntów o powierzchni 5, 83 ha z działki oznaczonej nr (...). W toku postępowania w wyniku zaleceń zawartych w wydanych dotychczas wyrokach WSA w Warszawie dokonywano jedynie ustaleń, której części działki nr (...) dotyczyła ugoda. Po drugie - co do ponoszonej w skardze kasacyjnej kwestii jednoznacznie wypowiedział się także biegły inż. T.B., na którą to opinię powołał się także Sąd I instancji. Po trzecie - postępowaniem wymiennym objęta była działka nr (...), co w sposób nie budzący wątpliwości wynika z dokumentacji przeprowadzonego postępowania wymiennego, zaś grunty o pow.5,83 ha, których zrzekł się A. K. wchodziły w skład tej działki, co wynika z rejestru powierzchni (k.40 opinii biegłego inż. T. B.). Nadto z dokumentacji uwłaszczeniowej i aktu własności ziemi z dnia 22 grudnia 1973 r. wynika, że zrzeczenie nie mogło dotyczyć działek, o których w skardze kasacyjnej pisze jej autor (tekst jedn.: działek nr (...) lub (...)), które następnie w 1973 r. nabył w drodze uwłaszczenia A. K. Jeśli zaś chodzi o ugodę z dnia 30 marca 1962 r. to z jej literalnego brzmienia wynika, że A. K. zrzeka się " z nadanego mego stanu posiadania użytków zielonych we wsi K. na rzecz Skarbu Państwa pięć osiemdziesiąt trzy /100 ha w zamian za przeprowadzenie melioracji....". Co się zaś tyczy pisma A. Z. z dnia 17 kwietnia 1965 r., to z jego treści wynika, że posiadał on 11,83 ha gruntów torfowych nie zagospodarowanych, w 1962 r. zrzekł się połowy tych gruntów, została zawarta umowa z P.R.N. w Z. i miał otrzymać zagospodarowanej łąki 5,83 ha. Z pisma tego, jak również z przywołanych przez Sąd I instancji dokumentów niewątpliwie wynika, że grunty, których dotyczyła ugoda z dnia 30 marca 1962 r. stanowiły część działki nr (...). Okoliczność, że w treści pisma z dnia 17 kwietnia 1965 r., jak słusznie zauważa skarżący, A. K. podnosi, że miał otrzymać 5,83 ha łąki, nie oznacza, że część gruntów, której się dobrowolnie zrzekł nie stanowiła części działki nr (...).

Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie stwierdził, że w wymienionym piśmie z dnia 17 kwietnia 1965 r. A. K. napisał, że zrzekł się 5,83 ha działki. Na str.13 uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd ten podał: "w piśmie tym oświadcza, że posiadał 11, 83 ha gruntów torfowych nie zagospodarowanych i zrzekł się połowy tych gruntów, a następnie została zawarta z nim umowa, z której wynikało, że otrzyma 5, 83 ha gruntu." W tych okolicznościach przypisywane Sądowi I instancji w skardze kasacyjnej uchybienie pozbawione jest podstaw.

Zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. w skardze kasacyjnej uzasadniono niewyjaśnieniem kwestii, czy przejęta działka stanowiła las lub użytki leśne, co skutkowałoby koniecznością przydzielenia użytków zamiennych o tym samym charakterze i możliwie tej samej jakości. W tej kwestii Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 26 października 2012 r. stwierdził, że wiążące są ustalenia wynikające z rejestru i mapy klasyfikacyjnej, zgodnie z którymi grunty w granicach działki nr (...) stanowiły użytek zielony w oznaczonych konturach o wartości 248 jednostek. Nie jest bowiem dopuszczalne kwestionowanie w niniejszej sprawie prawidłowości klasyfikacji i oszacowania gruntów podlegających wymianie, skoro zostało to dokonane w odrębnym postępowaniu zakończonym odrębną decyzją (tekst jedn.: decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia (...) lipca 1962 r.). Zatem zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące charakteru leśnego działki, jako zarzuty dotyczące gleboznawczej klasyfikacji gruntów, nie mogły być uwzględnione.

Odnośnie do zarzutu pominięcia przez Sąd I instancji kwestii przyrzeczenia zmeliorowania innych gruntów, które właściciel miał otrzymać w wyniku wymiany, to istotnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniesiono się do podniesionej kwestii. Jednakże okoliczności tej - melioracji gruntów przydzielonych w wyniku wymiany - nigdy nie kwestionował A. K., który nie godził się jedynie z lokalizacją i za małą powierzchnią przydzielonych gruntów, nie zaś brakiem melioracji. Trzeba mieć na uwadze, że niniejsze postępowanie prowadzone było w trybie nadzwyczajnym, a nie zwykłym. Zadaniem organu nadzoru było więc ustalenie, czy zakwestionowane decyzje dotknięte są wadą rażącego naruszenia prawa.

Nie można również zgodzić się z zarzutami skargi kasacyjnej, że Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził oceny w zakresie ekwiwalentności co do całej działki o wartości 248 jednostek szacunkowych. Na str.9 uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na to, że związanie oceną zawartą w wyroku NSA czyniło koniecznym odniesienie się przez Sąd Wojewódzki do ustaleń organu w zakresie całego areału gruntu objętego wymianą. W tej kwestii Sąd pierwszej instancji wskazał, że działka oznaczona numerem (...) o łącznej powierzchni 11,731 ha miała wartość 248 jednostek szacunkowych, przy czym wydzielona z niej działka nr (...) o powierzchni 5,901 ha miała wartość 131, 40 jednostek szacunkowych, a działka nr (...) o powierzchni 5,83 ha miała wartość 116,60 jednostek szacunkowych. W wyniku wymiany właścicielowi działki nr (...) ((...)) przydzielono zmeliorowaną działkę oznaczoną nr (...) i (...) o łącznej powierzchni 3,609 ha i wartości 127,710 jednostek szacunkowych. Dalsze rozważania Sądu I instancji dotyczące tej kwestii znajdują się na str.12 uzasadnienia zaskarżonego wyroku.

Odnosząc się do ekwiwalentności przydzielonych w wyniku wymiany gruntów Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że w swej opinii w tej części biegły T.B. wyszedł z błędnego założenia, że z ekwiwalentnością mamy do czynienia, wtedy gdy ekwiwalentna jest wyłącznie powierzchnia. Jak bowiem wynika z art. 2 ust. 1 dekretu z 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów kryterium wymiany gruntów oparte było na wartości tych gruntów ustalonych na podstawie szacunków wszystkich gruntów podlegających wymianie. Szacunek taki został sporządzony w 1962 r. i zatwierdzony ostateczną decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia (...) lipca 1962 r., która pozostaje w obrocie prawnym. Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił również, że analiza organu dotycząca ekwiwalentności nie zawiera odniesienia do całej działki nr (...), gdyż część tej działki (o pow. 5,83 ha) była przedmiotem ugody na mocy której A. K. dokonał zrzeczenia się tych gruntów na rzecz Państwa.

W kwestii ekwiwalentności przydzielonych w wyniku wymiany gruntów zwrócić trzeba uwagę, że zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Leśnictwa z dnia 31 października 1962 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania szacunku gruntów poddanych wymianie oraz zasad szacunku drzewostanów, zabudowań i innych części składowych, jak również zasad spłat należności z tytułu różnicy wartości nieruchomości podlegających wymianie (Dz. U. Nr 59, poz. 287) wzajemny stosunek wartości gruntów poddanych wymianie stosownie do przepisów ustala się na podstawie szacunku porównawczego. Szacunek porównawczy gruntów poddanych wymianie przeprowadza się w ten sposób, że w granicach konturów klasyfikacyjnych ustalonych w wyniku klasyfikacji gruntów dokonanej na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 czerwca 1956 r. w sprawie klasyfikacji gruntów (Dz. U. z 1956 r. Nr 19, poz. 97 i z 1957 r. Nr 5, poz. 21) wyodrębnia się grunty o różnej wartości ekonomicznej i ustala się wzajemny stosunek wartości tych gruntów. Zatem podstawą do przeprowadzenia szacunku porównawczego była klasyfikacja gleboznawcza gruntów (w tej materii orzekano odrębną decyzją), która była następnie wiążąca dla organu przeprowadzającego wymianę gruntów. Skoro według tej klasyfikacji przyjęto, ze grunty podlegające wymianie stanowią użytek zielony, to nie mógł mieć zastosowania § 2 ust. 3 i 4 wymienionego rozporządzenia z dnia 31 października 1962 r. dotyczący szacowania obszarów leśnych lub drzewostanu leśnego. Różnicę między powierzchnią gruntów podlegających wymianie (5,901 ha) a powierzchnią przydzielonych działek nr (...) i (...) (3,609 ha) wynikają z oszacowania użytków zielonych na działce o pow. 5,901 ha wartości użytków zielonych w części po 20, w części po 30 jednostek, zaś wartość użytków zielonych na działkach nr (...) i (...) oszacowano w części po 20, a w części po 50 jednostek (k.74 i k. 36 opinii biegłego). Jak jednak trafnie podniósł Sąd I instancji kryterium ekwiwalentności nie stanowi wyłącznie powierzchnia gruntów otrzymanych w wyniku wymiany. Jak wynika z odkrywek w ramach konturów klasyfikacyjnych grunty poddane wymianie stanowiły glebę bagienną torfową, stosunki wodne określono, jako " za mokro", zaś w odniesieniu do gruntów będących w posiadaniu B. Z. w operacie klasyfikacyjnym z 1960 r. napisano, że nastąpiło obniżenie klasyfikacji gruntów na nieużytki z powodu zabagnienia (k.20 opinii biegłego).

Wymaga pokreślenia, że podstawą do przeprowadzenia szacunku porównawczego była klasyfikacja gleboznawcza gruntów, o której orzeczono decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Z. z dnia (...) lipca 1962 r. Decyzja ta jest ostateczna, pozostaje w obrocie prawnym i była wiążąca dla organu przeprowadzającego wymianę gruntów. Również ugoda zawarta w dniu 30 marca 1962 r. została zatwierdzona ostateczną decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PPRN w Z. z (...) listopada 1962 r., która także funkcjonuje w obrocie prawnym.

Z wyżej podanych względów zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje oceny zaskarżonego wyroku na podstawie stanu faktycznego w dacie jego wydania, zaś późniejsze wszczęcie kolejnych postępowań nadzorczych dotyczących odrębnych decyzji nie mogło stanowić podstawy do zawieszenia niniejszego postępowania prowadzonego w trybie nadzwyczajnym. Jeśli wynik wszczętych postępowań odniesie zamierzony przez wnioskującego skutek, to będzie on mógł wdrożyć stosowne procedury.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.