II OSK 2661/18, Brak zasądzenia wynagrodzenia z tytułu ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. - Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2783444

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2019 r. II OSK 2661/18 Brak zasądzenia wynagrodzenia z tytułu ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.).

Sędziowie NSA: Tomasz Zbrojewski, del. Anna Żak.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 17 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1664/17 w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w (...) z dnia (...) września 2017 r., nr (...) w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 1664/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oddalił skargę M. M. na postanowienie (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w (...) z dnia (...) września 2017 r., nr (...), w sprawie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w (...) postanowieniem z dnia (...) maja 2017 r., nr (...), na podstawie art. 119 § 2, art. 120, art. 121 § 2 i 4, art. 122 oraz art. 64a § 1 pkt 1 w związku z art. 20 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 z późn. zm., zwana dalej "u.p.e.a."), nałożył na M. M. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1000 złotych, z powodu uchylania się przez zobowiązanego od wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym nr (...) oraz obowiązek wniesienia opłaty egzekucyjnej za wydanie niniejszego postanowienia w wysokości 68 złotych.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż tytułem wykonawczym nr (...) z dnia (...) marca 2017 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w (...) wszczął postępowanie w celu wyegzekwowania obowiązku orzeczonego ostateczną decyzją tegoż organu nr (...) z dnia (...) grudnia 2016 r., polegającego na wykonaniu robót budowlanych tj. zamurowaniu otworu w ścianie zewnętrznej budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr (...) w P. pozostałego po demontażu komina stalowego, dymowego wykonanego z rur stalowych o średnicy 0=150 mm, znajdującego się od strony działki nr (...) w P. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego poprzedzone zostało kontrolą w terenie w dniu 23 stycznia 2017 r. w wyniku, której ustalono, że nakaz wynikający z ww. decyzji organu powiatowego z dnia (...) grudnia 2016 r. nie został wykonany w całości oraz wystawieniem i doręczeniem zobowiązanemu upomnienia z dnia (...) stycznia 2017 r.

Pismem z dnia 25 maja 2017 r. M. M. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, podnosząc, że otwór po demontażu komina stalowego, dymowego został zamurowany.

(...) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w (...) powołanym na wstępie postanowieniem z dnia (...) września 2017 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, zwana dalej "k.p.a."), w związku z art. 18, art. 23 § 1 i 4 u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia M. M., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ II instancji wskazał, że egzekwowany w przedmiotowej sprawie obowiązek polega na zdemontowaniu komina stalowego, dymowego, wykonanego z rur stalowych o średnicy Organ podniósł, że w toku prowadzonego postępowania zażaleniowego pismem z dnia (...) lipca 2017 r., znak: (...), na podstawie art. 136 k.p.a. zwrócił się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (...) o uzupełnienie materiału dowodowego w przedmiotowej sprawie, poprzez przeprowadzenie czynności kontrolnych mających na celu sprawdzenie wykonania obowiązku wynikającego z decyzji organu powiatowego z dnia (...) grudnia 2016 r. W odpowiedzi organ I instancji przysłał protokół z kontroli z dnia 7 września 2017 r., w którym stwierdzono, że "Nakaz decyzji PINB Nr (...) z dnia (...).12.2016 r. nie został wykonany w całości tj. nie zamurowano otworu w ścianie zewnętrznej budynku z lokalu zlokalizowanego na działce nr (...) w P., pozostałego po zdemontowanym kominie stalowym - dowód zdjęcia." Analizując powyższe organ odwoławczy uznał, że egzekwowany obowiązek nie został wykonany w całości ze względu na niezamurowanie otworu w ścianie zewnętrznej przedmiotowego budynku. Odnosząc się zaś do zarzutu zażalenia, że otwór w ścianie zewnętrznej budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr (...) w P. został zamurowany, organ zaznaczył, że do dnia wydania rozstrzygnięcia, zobowiązany, nie przedłożył żadnej dokumentacji, z której wynikałoby wykonanie ciążącego na nim obowiązku. Ponownie powołał się na protokół z czynności kontrolno-sprawdzających z dnia 7 września 2017 r., podczas których stwierdzono, iż obowiązek nie został wykonany w całości.

(...) Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w (...) podkreślił, że grzywna została nałożona prawidłowo na podstawie art. 121 § 2 u.p.e.a. i mieści się w ustawowym zakresie. Organ egzekucyjny nakładając na zobowiązanego grzywnę w wysokości 1000 złotych nie wykroczył poza ustaloną przez ustawodawcę maksymalną wysokość grzywny dla zobowiązanego będącego osobą fizyczną.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w (...) wniósł M. M. Skarżący podniósł, iż zgodnie z pierwotną decyzją organu powiatowego zamurował otwór oraz zmienił rodzaj pieca i opału. Zaznaczył, iż organ błędnie przyjął, że jego dotychczasowa instalacja nie posiada otworów, na dowód, czego przedłożył dokumentację fotograficzną. Złożył również kartę gwarancyjną zakupionego pieca gazowego, świadczącą o zmianie stosowanego przez niego typu opału. Wskazał ponadto, że zmiana ta spowodowała wystąpienie wilgoci w pomieszczeniach i spaczeniem parkietów i zmusiła go do instalacji wywietrznika elektryczno-wyciągowego. Skarżący dodał, że jest osobą niepełnosprawną, więc najprościej było mu umieścić wywietrznik w zamurowanym otworze po instalacji węglowej, ale z uwagi, że nie zdał on swojej roli, zainstalował zwykły przewód wentylacyjny typu grawitacyjnego. Skarżący zarzucił, iż organ nie odróżnił komina stalowego od przewodu wentylacyjnego PCV oraz że organ przeprowadzał kontrolę tylko jeden raz i to zanim wszczął postępowanie egzekucyjne.

W piśmie z dnia 17 maja 2018 r. pełnomocnik skarżącego w uzupełnieniu skargi wskazał, że skarżący stosując się do decyzji organu nadzoru budowlanego zdemontował komin oraz zamurował pozostały otwór w ścianie zewnętrznej zajmowanego przez niego lokalu. Miało to miejsce pod koniec 2016 r., o czym informował organ i załączył dokumentację fotograficzną jednak z niewiadomych przyczyn w materiale dowodowym brak jest tego pisma. W wyniku przeprowadzonej kontroli w dniu 23 stycznia 2017 r. potwierdzono, że komin stalowy został zdemontowany oraz że w otworze w ścianie zamontowano rurę PCV. Podniósł także, że nałożona przez organ grzywna jest zbyt wysoka, a przy nakładaniu grzywny organ ma obowiązek wziąć pod uwagę sytuację materialną przymuszanego.

W odpowiedzi na skargę (...) Wojewódzki Inspektorat Nadzoru Budowlanego w (...) wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę wyjaśnił na wstępie istotę postępowania egzekucyjnego, w tym charakter środka, jakim jest grzywna w celu przymuszenia. Wskazał, że w dniu 23 stycznia 2017 r. pracownicy Powiatowego Inspektoratu w (...) przeprowadzili czynności kontrolne, w wyniku których ustalono, iż nakaz wynikający z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w (...) z dnia (...) grudnia 2016 r. nie został wykonany w całości gdyż "Komin stalowy dymowy został zdemontowany, ale nie zamurowano otworu w ścianie zewnętrznej po kominie tylko wstawiono w ww. otwór rurę z PCV zaślepioną na końcu." W dniu 3 marca 2017 r. przeprowadzono kolejne czynności kontrolne, w wyniku których ponownie stwierdzono, iż obowiązek nie został w całości wykonany "nie zamurowano otworu w ścianie (...) pozostałego po zdemontowanym kominie stalowym." Również wykonane na zlecenie (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w (...) czynności kontrolne w terenie wykazały, że obowiązek nie został wykonany w całości, gdyż otwór nadal nie został zamurowany. Sąd uznał, że twierdzenia skarżącego, iż wykonał decyzję w całości i zamurował wskazany otwór są gołosłowne i nie znajdują poparcia w materiale dowodowym. Zaznaczył przy tym, że skarżący sam przyznał w skardze, iż w przedmiotowym otworze w ścianie umieścił wywietrznik elektryczno-wyciągowy, a następnie zamienił go na zwykły przewód wentylacyjny. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w ocenie Sądu, organ słusznie nałożył na zobowiązanego M. M., grzywnę w wysokości 1000 złotych w celu przymuszenia do wykonania obowiązku. Dodał, że w przedmiotowej sprawie zobowiązanym jest osoba fizyczna, więc maksymalna wysokość grzywny mogła wynieść 10.000 złotych. Grzywna nałożona na zobowiązanego mieści się w tym ustawowym zakresie. Podniósł także, w odniesieniu do argumentacji skarżącego o jego trudnej sytuacji życiowej, że choć budzi ona zrozumienie, nie ma wpływu na prawidłowość zaskarżonego postanowienia. Celem bowiem grzywny przymuszającej nie jest uzyskanie samej kwoty grzywny, ale doprowadzenie do wykonania obowiązku niepieniężnego, dlatego dobrowolne wykonanie obowiązku rozbiórki powoduje, że grzywna w celu przymuszenia staje się bezprzedmiotowa i nie podlega ściągnięciu. Nałożona na zobowiązanego grzywna w celu przymuszenia może nigdy nie zostać ściągnięta gdyż można się uwolnić od jej uiszczenia poprzez dobrowolne wykonanie nałożonego na zobowiązanego obowiązku.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M. M., zaskarżając go w całości.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak uchylenia decyzji "(...)" Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego pomimo naruszenia:

- art. 6 § 1 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie, że doszło do uchylenia się przez skarżącego od wykonania nałożonych obowiązków, pomimo że skarżący informował, że wykonał obowiązki wynikające z decyzji z dnia (...) grudnia 2016 r., w szczególności polegające na zamurowaniu otworu w ścianie zewnętrznej budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr (...) w P.,

- art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że skarżący nie wykonał ciążącego na nim obowiązku wynikającego z decyzji z dnia (...) grudnia 2016 r. oraz brak wyjaśnienia czy obowiązek, polegający na zamurowaniu otworu w ścianie zewnętrznej budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr (...) w P., został faktycznie wykonany, a istniejący otwór w ścianie przedmiotowego budynku "powstał już po ww. obowiązku",

- art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., poprzez przyjęcie zasadności nałożenia grzywny w celu przymuszenia, pomimo że w istocie skarżący wykonał obowiązek wynikający z decyzji z dnia (...) grudnia 2016 r., w szczególności zamurował otwór w ścianie zewnętrznej budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr (...) w P., a nowopowstały otwór został wykonany już po wypełnieniu obowiązku, wynikającego z ww. decyzji;

2) art. 250 § 1 p.p.s.a., poprzez brak zasądzenia wynagrodzenia z tytułu ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Mając na uwadze powyższe zarzuty wniesiono o:

1) zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie postanowienia (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nr (...) oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji;

2) ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;

3) przyznanie nieopłaconej pomocy prawnej przed Sądami I i II instancji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że stosując się do decyzji z dnia (...) grudnia 2016 r. zdemontował komin oraz zamurował pozostały otwór w ścianie budynku. Zamurowanie otworu miało miejsce pod koniec roku 2016. Dodał, że przesłał na adres organu pismo, w którym informuje o wykonaniu powyższego obowiązku oraz załączył fotografie, na których widnieje zamurowany otwór w ścianie zewnętrznej. Z uwagi na brak środków skarżący przesłał ww. pismo zwykłą przesyłką bez potwierdzenia nadania. Z niewiadomych przyczyn, w zebranym materiale dowodowym brak jest ww. pisma. Następnie podniósł, że warunki pogodowe w tamtym okresie zmusiły go do zainstalowania innego systemu grzewczego w postaci gazowego ogrzewacza pomieszczeń (jeszcze w październiku 2016 r.). Konsekwencją zainstalowania nowego systemu grzewczego było znaczne zawilgocenie w lokalu zamieszkiwanym przez skarżącego. Zmusiło go to do zainstalowania wywietrznika elektrycznego-wyciągowego, a następnie wymiany na zwykły przewód wentylacyjny. Przewód ten skarżący zamieścił w otworze zamurowanym uprzednio w związku z decyzją z dnia (...) grudnia 2016 r. W wyniku przeprowadzonej inspekcji z dnia 23 stycznia 2017 r., potwierdzono, że komin stalowy został zdemontowany oraz że w przedmiotowym otworze w ścianie zamontowano rurę PCV. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, organ w sposób niedostateczny zbadał czy skarżący wykonał swój obowiązek wynikający z decyzji. Organy stwierdziły jedynie, że otwór w ścianie budynku nadal istnieje, nie podejmując nawet próby wyjaśnienia, czy jest to ten sam otwór, który miał zostać zamurowany na podstawie decyzji, czy też otwór powstały już po wykonaniu obowiązku, a zatem ewentualnie mogący być przedmiotem oddzielnego postępowania administracyjnego.

Skarżący zaznaczył także, że jest osobą niepełnosprawną, utrzymującą się jedynie z zasiłków w łącznej kwocie 417 złotych. Nałożenie na niego obowiązku zapłaty grzywny w wysokości 1000 złotych jest nadmiernym obciążeniem.

Ponadto, strona podkreśliła, że w piśmie z dnia 17 maja 2018 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie nieopłaconej pomocy prawnej oraz złożył oświadczenie o braku uiszczenia tej należności w całości. Do dnia złożenia niniejszej skargi wynagrodzenie z tytułu pomocy prawnej nadal pozostało w całości nieuiszczone. Pomimo treści ww. wniosku oraz obowiązku wynikającego z art. 250 p.p.s.a. Sąd I instancji nie orzekł o przyznaniu nieopłaconej pomocy prawnej, ani w żaden sposób nie odniósł się do złożonego wniosku.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., zwana dalej "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, któremu pozostałe strony nie sprzeciwiły się, Sąd rozpoznał kasację poza rozprawą.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.

Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że jest ona zasadna, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie.

Po pierwsze, wnoszący skargę kasacyjną, niezasadnie zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 250 § 1 p.p.s.a., poprzez brak zasądzenia, w zaskarżonym wyroku, "wynagrodzenia z tytułu ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej". Wymieniony przepis zawiera generalną regułę, w myśl której, wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Unormowanie to nie zawiera jednak postanowień dotyczących zasad orzekania w tej materii. Stąd też uzasadnione wydaje się odesłanie w tym zakresie do unormowań szczególnych. Zgodnie z art. 258 § 1 p.p.s.a., czynności w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy. Do czynności, o których mowa w § 1, należy w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy oraz o zwrocie niezbędnych udokumentowanych wydatków (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). Czynności, o których mowa w § 2, może w szczególnie uzasadnionych przypadkach wykonywać sąd (art. 258 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a.). Mając na uwadze powołane regulacje prawne, stwierdzić należy, że niezawarcie przez Sąd I instancji, w zaskarżonym wyroku, rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, nie stanowiło takiej wady, która uzasadniałaby uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Stanowisko w przedmiocie rozpatrzenia wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia nie stanowiło rozstrzygnięcia, które Sąd wojewódzki obowiązany był zawrzeć w wyroku z urzędu. Brak jest również podstaw do zmiany wyroku w ww. zakresie, jak oczekuje tego skarżący kasacyjnie.

Po drugie, wnoszący skargę kasacyjną w sposób nieuprawniony wysuwa zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zarzut ten, dotyczący wykonania obowiązku, nie może być, co do zasady, skutecznie podniesiony w sprawie, której przedmiotem jest ocena legalności postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia. To nie jest ten etap postępowania, na którym możliwe jest powoływanie się na przesłanki uniemożliwiające prowadzenie egzekucji zawarte w art. 33 § 1 u.p.e.a. Przyjmuje się bowiem, że zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej i zażalenie na postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, są dwoma różnymi, niezależnymi od siebie środkami ochrony prawnej przysługującymi zobowiązanemu. Z tego też względu niedopuszczalnym jest powoływanie zarzutów w terminie późniejszym (tym bardziej, jak w niniejszej sprawie dopiero w skardze kasacyjnej), niż określony w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., tj. w terminie 7 dni, od dnia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego (zob. wyroki NSA z dnia 13 października 2012 r., sygn. akt II OSK 1441/10; z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1446/17; dostępne na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wykonanie obowiązku, po nałożeniu grzywny w celu przymuszenia, może być ewentualnie podstawą do odstąpienia przez organ egzekucyjny od czynności egzekucyjnych, o ile zobowiązany okazał dowody stwierdzające wykonanie obowiązku (art. 45 § 1 u.p.e.a).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słuszne okazały się natomiast pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Aczkolwiek nieprawidłowo skarżący, kwestionując ustalony przez organy stan faktyczny sprawy, oceniony następnie przez Sąd wojewódzki, wiąże naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a., który określa elementy, jakie powinny znaleźć się w uzasadnieniu wyroku sądu, a mianowicie: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a ponadto zawierać wskazania, co do dalszego postępowania, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie podniesiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania i z jakich powodów (tak m.in. NSA w uchwale z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09; także w wyroku z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08; dostępne na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, a w konsekwencji zarzucać błędnego rozstrzygnięcia sprawy (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1096/13; dostępne na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący kasacyjnie nie mógł zatem zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. skutecznie podważać poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, a zaaprobowanych przez Sąd pierwszej instancji. Ustalenia stanu faktycznego podważać można za pomocą zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego, co zresztą autor skargi kasacyjnej uczynił i to skutecznie.

W ocenie Sądu orzekającego, należy zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że w niniejszym przypadku nie wyjaśniono w sposób należyty i przekonywujący, czy obowiązek wynikający z decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w (...) z dnia (...) grudnia 2016 r., polegający na zamurowaniu otworu w ścianie zewnętrznej budynku mieszkalnego zlokalizowanego na działce nr (...) w P., został faktycznie wykonany, a istniejący otwór w ścianie przedmiotowego budynku powstał już po wykonaniu ww. obowiązku, w związku z koniecznością zapewnienia odpowiedniej wentylacji po zainstalowaniu nowego systemu grzewczego. Skarżący konsekwentnie wskazuje, że wykonał ww. decyzję, tj. zamurował sporny otwór w ścianie zewnętrznej budynku. W zażaleniu z dnia 25 maja 2017 r. na postanowienie organu pierwszej instancji, jak zresztą zauważył organ wojewódzki, M. M. podniósł, że w "w chwili obecnej oczekuję na wywołanie dokumentacji zdjęć telefonicznych że ww. przewody posiadają możliwość czyszczenia, nadto otwór został zamórowany". Do skargi złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący załączył 8 szt. zdjęć, które mu "zostały po wysłaniu mojej odpowiedzi do P.I.N.B. w (...)". Wprawdzie w aktach administracyjnych sprawy brak jest dokumentacji zdjęciowej przesłanej przez skarżącego (wg oświadczenia przesyłka została przesłana zwykłym listem bez potwierdzenia nadania), jednakże przedłożony do skargi materiał fotograficzny (zwłaszcza fotografie oznaczone " IMG_201..621.jpg>" - na której widnieje zamurowany otwór, " " - na której widnieje otwór z wywietrznikiem), daje uzasadnione wątpliwości, czy oby na pewno stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony. Tym bardziej, mając na uwadze lakoniczność notatek służbowych z przeprowadzenia czynności kontrolno-sprawdzających w terenie (bez udziału zobowiązanego), na których opierały się organy i Sąd I instancji, z których praktycznie nic nie wynika, poza wskazaniem, że obowiązek nie został wykonany i dołączeniem do nich fotografii, które przedstawiają obecny stan, wg skarżącego po ponownym wybiciu otworu.

Tymczasem w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie stanowią inaczej odpowiednie zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 18 u.p.e.a.). Zobowiązany ma więc prawo oczekiwać, że organ w toku postępowania egzekucyjnego przeprowadzi postępowanie wyjaśniające przy zastosowaniu odpowiednich reguł postępowania administracyjnego, także co do postępowania dowodowego w możliwie jak najszerszym dla realizacji specyfiki postępowania egzekucyjnego zakresie. Stosownie do art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (z udziałem strony).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób jest przyjąć, że organ rozpoznający niniejszą sprawę dopełnił obowiązku przewidzianego w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tym samym należy zgodzić się z wnoszącym skargę kasacyjną, iż doszło w sprawie do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., a także art. 6 § 1 u.p.e.a., gdyż organ przedwcześnie uznał, iż zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązków.

Wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania prowadzą do konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku, a także zaskarżonego postanowienia, albowiem istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona. Rzeczą (...) Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego ponownie orzekającego w sprawie będzie wyjaśnienie wszelkimi możliwymi środami dowodowymi (m.in. ocena materiału fotograficznego, oględziny z udziałem skarżącego), czy rzeczywiście istniejący w ścianie zewnętrznej otwór, to jest ten sam otwór, który miał zostać zamurowany na podstawie egzekwowanej decyzji, czy mógł być wcześniej zamurowany, czy powstał już po wykonaniu obowiązku. Przy czym organ będzie miał na względzie, iż wszelkie wątpliwości w sprawie, w myśl zasady "in dubio pro reo" powinien rozstrzygnąć na korzyść obywatela, jeśli nie stoi temu na przeszkodzie ważny interes społeczny, tylko takie postępowanie może bowiem pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa (zob. G. Łaszczyca, Komentarz do art. 8, Lex/el. 2010, wyrok NSA z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 2076/13). Na marginesie powyższa zasada została skrystalizowana w obowiązującym od dnia 1 czerwca 2017 r. przepisie art. 81a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.

Z tych względów, działając w oparciu o art. 188 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., art. 6 § 1 u.p.e.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Sąd nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ, jak wyżej wskazano, wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.