Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1987149

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 3 września 2015 r.
II OSK 2536/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska.

Sędziowie: NSA Bożena Popowska (spr.), del. WSA Dariusz Chaciński.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 3 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 2960/13 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) listopada 2013 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji oddala skargę kasacyjną

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 9 maja 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2960/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) listopada 2013 r. nr (...) w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z (...) sierpnia 2013 r. odmówił potwierdzenia, iż E. B. w okresie od (...) listopada 1987 r. do (...) grudnia 1992 r. pozostawał bez pracy na skutek represji politycznych.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że w 1986 r. został zwolniony w trybie natychmiastowym z pracy w T. Jako powód zwolnienia podano "nieświadczenie pracy", co zostało obalone w orzeczeniu Sądu sygn. akt (...). Skarżący wskazał, że powodem zwolnienia był donos służb VB dawnej Czechosłowacji, którym nie podobała się postawa skarżącego na terenie CSRS - w latach 1980-1982 r. W Czechosłowacji był zatrudniony w ramach kontraktu na budowie jako specjalista ds. kultury. Podczas ostatniego spotkania z viceprezesem Komitetu ds. (...) na stwierdzenie skarżącego, że zwolnienie w tym trybie to "wilczy bilet" i nigdzie nie zostanie zatrudniony, otrzymał odpowiedź - za granicą ją znajdziecie. W następstwie powyższego, wraz z rodziną wyjechał do Grecji, gdzie znalazł pracę na budowie. Zaznaczył, że w urzędzie złożył oświadczenie osoby, która opisała z jakich powodów został zwolniony z pracy uznając, że zwolnienie nastąpiło z przyczyn stricte politycznych (osoba ta nie żyje).

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z (...) listopada 2013 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z (...) sierpnia 2013 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie jest możliwe potwierdzenie okresu pozostawania skarżącego bez pracy na skutek represji politycznych. Okoliczność mająca znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy musi bowiem być udowodniona dowodami bezpośrednimi lub pośrednimi. Pismem z (...) września 2013 r. organ wezwał skarżącego do przedłożenia dowodów potwierdzających, iż niewykonywanie przez niego pracy było spowodowane represjami politycznymi. W odpowiedzi skarżący przedłożył sentencję wyroku Sądu Rejonowego (...) z (...) lipca 1986 r. o zasądzeniu od Komitetu ds. (...) na rzecz A. B. kwoty 88.800 zł tytułem odszkodowania za niesłuszne rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika oraz Postanowienie Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w (...) z (...) listopada 1986 r. o umorzeniu postępowania rewizyjnego w związku z cofnięciem rewizji przez A. B. W ocenie organu, z powyższych dokumentów nie wynika, aby zainteresowany został pozbawiony pracy i pozostawał bez pracy z przyczyn politycznych. Trudno bowiem uznać, iż osoba, która została pozbawiona pracy z przyczyn politycznych uzyskała wówczas z tego tytułu odszkodowanie. W sprawie brak jest również dowodów wskazujących na fakt, iż po zwolnieniu z pracy w T. skarżącemu odmawiano podjęcia pracy z przyczyn politycznych. Wnioskodawca wskazał, że w 1987 r. wraz z żoną i synem wyjechali do Grecji, gdzie przebywali do grudnia 1992 r. Z oświadczenia skarżącego wynika, iż w Grecji podjął on pracę na budowie.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją A. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Warszawie skarżący oświadczył, iż przed zwolnieniem z T. był zatrudniony na stanowisku Naczelnika Wydziału (...). W 1986 r. został zwolniony z pracy i odszedł z PZPR. Pułkownik K., wówczas pierwszy zastępca (...), napisał oświadczenie, że został on zwolniony ponieważ w Czechosłowacji, gdzie pracował, popierał idee solidarnościowe, ale nie był członkiem Solidarności. Po zwolnieniu z T. pracował u kolegi w biurze projektowym. Osobami, które mogłyby poświadczyć, że był uchodźcą w Grecji są: były ambasador Ż. i mec. J.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu Sąd I instancji przytoczył treść art. 117 ust. 4 w związku z art. 7 pkt 4 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Sąd wyjaśnił, że wskazany w tych przepisach wymóg wniosku o potwierdzenie świadczenia pracy na rzecz nielegalnych organizacji politycznych oraz o potwierdzenie niewykonywania pracy na skutek represji politycznych powoduje, że to osoba pragnąca uzyskać potwierdzenie tych okoliczności, ma obowiązek po pierwsze wskazać okoliczności faktyczne świadczące o jej pracy na rzecz nielegalnych organizacji politycznych, bądź o niewykonywaniu pracy na skutek represji politycznych, a po drugie okoliczności te udowodnić przy pomocy dokumentów lub zeznań świadków.

Sąd wskazał, że ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący został niesłusznie zwolniony w 1986 r. z pracy w T. Sąd Rejonowy (...) wyrokiem z (...) lipca 1986 r. sygn. akt (...) zasądził na rzecz skarżącego odszkodowanie za niesłuszne rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Od dnia (...) listopada 1987 r. do dnia (...) grudnia 1992 r. skarżący wraz z rodziną przebywał w Grecji. W czasie pobytu w Grecji w okresie od (...) maja 1988 r. do (...) grudnia 1992 r. skarżący wraz z rodziną posiadali status uchodźców politycznych, ubiegając się jednocześnie o możliwość wyjazdu emigracyjnego do innego kraju.

Sąd zauważył, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, nie powołał też żadnych (żyjących) świadków, potwierdzających, że po utracie pracy w T. pozostawał bez pracy i czynił bezskuteczne starania w celu jej podjęcia. Sam skarżący nie powołał także konkretnych sytuacji, w których pozbawiono by go możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy w Polsce, czy to w ramach stosunku pracy, czy na podstawie umowy o innym charakterze. Wręcz przeciwnie - podczas rozprawy w dniu 9 maja 2014 r. przed Wojewódzkim Sądem Wojewódzkim w Warszawie skarżący oświadczył, że po zwolnieniu z pracy pracował u kolegi w biurze projektowym - czym zaprzeczył, że nie mógł znaleźć pracy. Zdaniem Sądu, trudno także uznać, iż osoba która została w czasach PRL zwolniona z pracy ze względów politycznych, uzyskała następnie (w 1986 r.) z tego tytułu odszkodowanie. Sąd podkreślił jednocześnie, że z powoływanej przez skarżącego sentencji wyroku Sądu Rejonowego (...) z (...) lipca 1986 r. sygn. akt (...) wynika jedynie, że skarżący otrzymał odszkodowanie za niesłuszne rozwiązanie umowy o pracę z T. Z ww. sentencji nie wynika natomiast, jaka była przyczyna rozwiązania ze skarżącym umowy o pracę bez wypowiedzenia. Skarżący nie przedstawił bowiem uzasadnienia tego wyroku, podając w toku rozprawy, że uzasadnienie miał jego pełnomocnik, ale mu go nie przekazał, natomiast poradził aby wycofać apelację.

Sąd wspomniał również, iż od 1 stycznia 1984 r. weszła w życie ustawa z 29 grudnia 1983 r. o Państwowym Funduszu Aktywizacji Zawodowej (ustawa została uchylona po wejściu w życie ustawy z 29 grudnia 1989 r. o zatrudnieniu Dz. U. z 1989 r. Nr 75, poz. 446). Powyższa ustawa przewidywała pomoc dla osób pozostających czasowo bez pracy, w tym prawo do zasiłku dla osoby zdolnej do pracy i gotowej do jej podjęcia, zarejestrowanej we właściwym dla miejsca zamieszkania terenowym organie administracji państwowej wykonującym pośrednictwo pracy, po upływie 7 dni od dnia zarejestrowania, jeżeli osoba ta pozostaje bez pracy i nie ma dla niej odpowiedniej propozycji pracy lub uczestniczy w przygotowaniu zawodowym (art. 12 ustawy). Skarżący nie przedłożył żadnych dowodów na okoliczność, że nie mogąc znaleźć pracy, korzystał z tej formy pomocy. Zdaniem Sądu, do uzyskania potwierdzenia represji w rozumieniu art. 117 ust. 4 ustawy FUS, nie jest wystarczające wyłącznie przekonanie strony o tym, że po bezpodstawnym zwolnieniu z T., skarżący nie miał szans znalezienia innej pracy, skoro skarżący nie wskazał na żadne konkretne próby znalezienia pracy czy odmowy zatrudnienia go. Dokumenty oraz zeznania świadków winny, w sposób realny i konkretny wskazywać na stosowanie represji, nie mogą opierać się na przypuszczeniach bądź historycznej i emocjonalnej ocenie zdarzeń. Dowodów, które w konkretny sposób wskazywałyby na brak możliwości wykonywania przez skarżącego pracy na skutek represji politycznych w przedłożonym organowi przez skarżącego materiale dowodowym, zabrakło.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł A. B. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I.

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 7 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2014 r. a w momencie orzekania przez Sąd I instancji już nieobowiązujący) poprzez:

a)

błędną wykładnię pojęcia "niewykonywanie pracy", polegającą na przyjęciu, iż w ramach tego pojęcia mieści się jedynie sytuacja, gdzie praca przed 4 czerwca 1989 r. nie była w ogóle wykonywana z przyczyn politycznych, a zatem poza jego zakresem pozostaje sytuacja taka jak w przypadku skarżącego, czyli nielegalnego zatrudnienia za granicą, poniżej posiadanych kwalifikacji zawodowych, bez jakiejkolwiek ochrony dla niego jako pracownika,

b)

niewłaściwe zastosowanie polegające na jego niezastosowaniu, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że po zwolnieniu z przyczyn politycznych z pracy w K. w 1986 r. skarżący nie mógł znaleźć pracy w swoim zawodzie, zmuszony był szukać innej, gorzej płatnej pracy, a następnie emigrować z kraju w poszukiwaniu pracy dla siebie by zapewnić byt swojej rodzinie;

II.

naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.:

1.

art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach w zw. z art. 117 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy był zupełny, a przez to pozwalający na wszechstronne rozpatrzenie sprawy, mimo że w toku postępowania:

a)

nie została zasięgnięta rekomendacja jakiegokolwiek stowarzyszenia właściwego w sprawach represji politycznych,

b)

organ poza wezwaniem skarżącego do złożenia bliżej nieokreślonych dokumentów lub oświadczeń świadków, obarczył skarżącego, występującego w postępowaniu bez udziału profesjonalnego pełnomocnika, ciężarem udowodnienia (a nie tylko uprawdopodobnienia) swoich twierdzeń i zaniechał tym samym podjęcia jakichkolwiek działań mających na celu dogłębne wyjaśnienie sprawy,

c) Sąd I instancji, tak jak i organ, nie dokonał oceny potencjalnego okresu możliwego do zaliczenia skarżącemu jako nieskładkowego/składkowego, a zatem nie rozpoznał istoty sprawy,

d) Sąd I instancji, tak jak i organ, zdeprecjonowały znaczenie faktu przyznania skarżącemu i jego rodzinie statusu uchodźców politycznych w Grecji;

2.

art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podstaw tak faktycznych, jak i prawnych rozstrzygnięcia, a dokładnie braku sprecyzowania na jakiej podstawie Sąd I instancji przyjął, iż skarżący nie uprawdopodobnił, że niemożność znalezienia pracy w zawodzie wynikała z przyczyn politycznych;

3.

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy z zarzutów skargi i materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w sposób jednoznaczny wynikało, że skarga była uzasadniona.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi.

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) w art. 7 pkt 4 stanowi, iż okresem nieskładkowym, wpływającym na wysokość świadczeń emerytalno-rentowych, jest również okres niewykonywania pracy w okresie przed dniem 4 czerwca 1989 r. na skutek represji politycznych, nie więcej jednak niż 5 lat. Okres ten, zgodnie z przepisem art. 117 ust. 4 wymienionej ustawy, może być udowodniony dokumentami lub zeznaniami świadków. Oceny tych dokumentów i zeznań dokonuje w drodze decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1206 z późn. zm.). Stosownie do treści art. 22 ust. 1 ww. ustawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione orzekają, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby.

Brzmienie powyższych przepisów uprawnia do przyjęcia, że to osoba występująca z wnioskiem o potwierdzenie niewykonywania pracy na skutek represji politycznych wskazuje na okoliczności, które stanowią podstawę do takiego żądania. Okoliczności te muszą zostać udowodnione przy pomocy dokumentów lub zeznań świadków. A. B. występując z żądaniem potwierdzenia niewykonywania pracy powołał się na represje w postaci zwolnienia z przyczyn politycznych z pracy w K. w 1986 r. skutkującego niemożnością znalezienia pracy w swoim zawodzie. Skarżący wskazał, że w następstwie powyższego zmuszony był szukać innej, gorzej płatnej pracy, a następnie emigrować z kraju w poszukiwaniu pracy dla siebie by zapewnić byt swojej rodzinie. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, okres pobytu w Grecji, w trakcie którego zmuszony był podjąć nielegalne zatrudnienie, winien być rozpatrywany w kategoriach niewykonywania pracy na skutek represji politycznych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że w rozpoznawanej sprawie brak jest dowodów na okoliczność niewykonywania pracy wskutek represji politycznych we wskazanym przez A. B. okresie pobytu w Grecji, tj. od (...) listopada 1987 r. do (...) grudnia 1992 r. W praktyce art. 7 pkt 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dotyczy najczęściej osób zwolnionych z pracy z przyczyn politycznych, które ze względu na prezentowaną postawę (działalność polityczną, społeczną, kulturalną) następnie przez krótszy lub dłuższy czas nie mogły znaleźć zatrudnienia. Prezentowane przez skarżącego kasacyjnie stanowisko, iż jego zwolnienie z pracy miało podłoże polityczne nie znajduje potwierdzenia w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy. Z dokumentacji tej wynika, że w 1986 r. skarżący został niesłusznie zwolniony z pracy w T. Sąd Wojewódzki trafnie zauważył, że z przedłożonej przez wnioskodawcę sentencji wyroku Sądu Rejonowego (...) z dnia (...) lipca 1986 r. wynika jedynie, że skarżący otrzymał odszkodowanie za niesłuszne rozwiązanie umowy o pracę z T. Z ww. orzeczenia nie wynika natomiast, jaka była przyczyna rozwiązania umowy o pracę, gdyż A. B. nie udostępnił jego uzasadnienia. Skarżący nie przedstawił również jakichkolwiek dowodów, że po zwolnieniu z T. czynił starania w celu podjęcia pracy w swoim zawodzie. A. B., poza ogólnikowym stwierdzeniem, że nie mógł znaleźć zatrudnienia z powodu zwolnienia z pracy we wskazanym trybie, nie wskazał na konkretne sytuacje, w których odmówiono by mu podjęcia takiej pracy z przyczyn politycznych. Nie można również pominąć, iż po zwolnieniu z T. skarżący podjął pracę w biurze projektowym. Okoliczność, iż praca ta, w ocenie skarżącego, nie odpowiadała posiadanym przez niego kwalifikacjom i wynagrodzeniu, które mógłby uzyskać pracując w swoim zawodzie, wskazuje jedynie, że wyjazd do Grecji miał podłoże ekonomiczne, nie zaś, że był konsekwencją stosowanych wobec skarżącego represji politycznych. W tej sytuacji, o sugerowanym przez stronę charakterze emigracji nie może przesądzać okoliczność posiadania statusu uchodźcy.

Z tych też przyczyn podzielić należało stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż przedstawiony przez skarżącego materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że w okresie od (...) listopada 1987 r. do (...) grudnia 1992 r. A. B. pozostawał bez pracy na skutek represji politycznych. Jak słusznie zauważył Sąd Wojewódzki, do uzyskania potwierdzenia powyższej okoliczności, nie jest wystarczające przekonanie strony o tym, że jej sytuacja na rynku pracy jest konsekwencją represji politycznych. Dokumenty oraz zeznania świadków winny w sposób realny i konkretny wskazywać na stosowanie represji i związaną z tym niemożność znalezienia pracy. Tymczasem, w materiale dowodowym przedłożonym przez A. B. zabrakło dowodów, które wskazywałyby na brak możliwości wykonywania przez skarżącego pracy w Polsce na skutek represji politycznych, pomimo iż strona była informowana o konieczności ich przedstawienia. Dowodów takich nie uzyskano również w toku czynności podjętych z urzędu, stąd brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego.

Z przytoczonych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny za nieuzasadnione uznał zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jak i zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., art. 141 § 4 oraz art. 134 § 1, art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach w zw. z art. 117 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.